AM | RU
USD
EUR
RUB

Արցախյան ազատամարտ. Պատմում է Մխիթար Ավանեսյանը

Voskanapat.info լրատվական֊վերլուծական կայքն ու Times.am գործակալությունը ընթերցողների ուշադրությանն են ներկայացնում Արցախյան ազատամարտին վերաբերող պատմությունների և հարցազրույցների շարք։ Նոր խորագրի հիմնական նպատակն ընթերցողների լայն շրջանակին մեր հերոսների հետ ծանոթացնելն է։ Կփորձենք բացահայտել հետաքրքիր և ձեր ուշադրությանը ներկայացնել հերոսամարտի ամենահետաքրքիր պատմություններն ու դիպվածները։

Եվ այսպես, պատմում է Մխիթար Ավանեսյանը՝

Որ ասեմ հասկանում էինք` ինչ է հայրենասիրությունը կամ հերոսությունը, սուտ է: Մեր թաղի բոլոր տղաները գնացին, ինձ չտարան իրենց հետ, 16-ս դեռ չէի բոլորել: Բայց ես չէի կարող չգնալ: Ընկերոջս եղբայրը 4-րդ վաշտում էր ծառայում, խնդրեցի, որ ինձ էլ տանի իր հետ: Տնեցիք օրերով ման եկան ինձ, հետո գտան “26”-ում, հայրս համոզեց, որ եթե որոշել եմ ծառայել, գոնե իր մոտ ծառայեմ: Նա Ծառի` Կարեն Ներսիսյանի ջոկատում էր: Ինձ էլ տարան իրենց մոտ, ուզում էին անվտանգ տեղ լինեմ, ասացին, որ հերթապահություն անեմ, զենք մաքրեմ: Չհամաձայնվեցի, ասացի որ իրենց ջոկատում մնալու միակ պայմանս դիրքեր գնալն է, մարտերին մասնակցելը: Նրանք խոստացան, որ անպայման ինձ էլ են իրենց հետ կռվի տանելու, բայց առաջին իսկ մարտի ժամանակ, չթույլատրեցին գնալ: Չգիտեմ` վիրավորանքս էր շատ, թե բարկությունս` կատաղած դուրս եկա այդտեղից: Գնացի 4-րդ վաշտ: Ամբողջ պատերազմը ես ու հայրս իրարից հեռու ենք անցել:

Երբեմն դիրքերից իջնում էի, գալիս դպրոց: Դասարանի միակ զինվոր-աշակերտն էի: Դասը թողած` ուսուցիչ-աշակերտ ինձ էին լսում: Զինվորական հագուստս շոյում էր ինքնասիրությունս, դե իսկ զենքերս, ասես, շքանշաններս լինեին…

Հիմա, ինչքան մտածում եմ, չեմ կարող հասկանալ` կորցրածս է շատ, թե` գտածս: Պատերազմն անցած ցանկացած մարդ կհասատատի ասածս. մարտական ընկերությունը հավերժական է: Երիտասարդ էինք, դժվարություներին, մի տեսակ, բանի տեղ չէինք դնում: Ոչ ոք չէր մտածում, որ մեզ կարող էր ինչ-որ բան պատահեր: Միասին կռվում էինք, միասին էլ քեֆ անում: Միասին` մեզ հաղթել չէր լինում: Նահանջել չկար, թուրքն էր միշտ մեր առաջ փախչում: Այն էլ ինչպե~ս: Սեղանը գցած, հավը տաք-տաք եփած-դրած, թողնում-փախչում էր: Մի անգամ մի տուն մտա, վառառանին եփած ճաշը դեռ տաք էր: Ճաշը չփորձեցենք, իհարկե, բայց այ մուրաբաները….

Բոլորը գիտեին, թե ես ինչքան եմ մուրաբա սիրում, թուզի մուրաբա: Ինչ տուն մտել եմ` մուրաբա եմ փնտրել: Ջաբրաիլում էինք: Մտա մի սիրուն, կահավորված տուն, երևի հարուստի տուն էր: Թուզի մուրաբա էին եփել, չէին հասցրել ամբողջը բանկաները լցնել: Մի մասն էլ` արդեն պահածոյացրել էին: Վերցրի մուրաբան ու ննջասենյակի շքեղ մահճակալին արքայավայել պառած` ուտում էի: Հետս էլ երեք բանկա մուրաբա վերցրի ու մի գդալ: Երկուսը` թևատակերիս, մեկն էլ` ձեռքիս, ուտելով` գնում էի: Շատ համով էր անտերը: Մենք երբեք սոված չէինք մնում, ուտելիքը լիքն էր, մեր քեֆն էլ` տեղը: Ազատ ժամանակ խաղեր էինք խաղում:

Այս նկարը Երևանից եկած մի լուսանկարիչ է արել: Երնեկ այդ օրերին, բոլորս միասին էինք, առողջ ու երջանիկ … Նկարվելու համար չենք խաղացել, իսկապես խաղում էինք: 

Հետո մեր միասնությունը սկսեց վնասվել: Պատերազմը մեկիկ-մեկիկ տարավ մեզնից լավագույններին: Մեկը վիրավորվում էր, մեկն էլ հավերժության ճամփան բռնում… Այս մի նկարը նայելիս՝ անսահման կարոտն ամեն անգամ խեղդում է ինձ: 

1993 թ հունվարն էր: Ինստիտուտում նոր տարվա երեկույթ էր, բոլորս քաղաքացիական հագուստով եկանք: Սա մեր վերջին նկարն է, որտեղ բոլորս ենք ներկա: Դժվարին մարտեր էին առջևում: Սկզբում Բորյային ու Արմենչիկին կորցրինք: Դա մեր առաջին ծանր կորուստն էր, որը սակայն, վերջինը չդարձավ…

Մարտադաշտում անցկացրած ամեն մի րոպեն մի կյանք արժե, ամեն րոպեն կարող է ճակատագրական լինել, կարող է հավերժ կապել մարդկանց ու հարազատ դարձնել:

Վաղուհաս գյուղի բարձունքում էինք: Գնում էինք հերթափոխելու Մահապարտների ջոկատին: Հերթափոխի ժամանակ ծանոթացա մի տարիքով մարդու հետ, ով արմատներով իմ հայրենի գյուղից էր` Քոլատակից: Մի րոպեյում նրան ինձ “բարեկամ” կնքեցինք: Այդ պահին թուրքերն անսպասելի հարձակումով մեզ անակնկալի բերեցին: Դա ամենաարյունալի մարտն էր, որ ես երբևէ տեսել եմ: Իմ էս “բարեկամը” զոհվում է: Ես պիտի հանեի նրա մարմինը: Ինքը` հաղթանդամ տղամարդ, ես էլ` 16 տարեկան տղա: Գյուղը հեռու էր մեզնից: Եթե իջեցնեի նրան, այլևս չէի կարողանա նորից բարձրանալ ու մասնակցել մարտին: Խիտ անտառում կրակահերթը չէր ընդհատվում: Մոտ մի կիլոմետր իջեցրի նրան: Ճամփեզրին մի ծառի տակ թաքստոց սարքեցի, թաքցրեցի մարմինն ու բարձրացա ընկերներիս մոտ: Մարտն ուշ ավարտվեց, թշնամուն ջախջախելով հետ վերցրինք մեր դիրքը: Մութ էր: Եկա, շոշափելով գտա թաքստոցն ու իմ “բարեկամին”: Վիրավորներին ու զոհերին քարշակով էինք հանում: Չէի կարողանում կարգին տեավորել նրան: Ստիպված նրան պառեցրի քարշակի վրա ու մարմնովս ծածկեցի: Ամբողջ ճանապարհը ես նրան մարմնովս գրկած բերեցի, որ հանկարծ չընկնի: Մոտ 15-20 կմ ճանապարհն այդպես էլ եկանք: Քարշակի ձայնից խլացել էի, մի շաբաթ լսողությունս չէր վերականգնվում: Այդ դեպքից մի քանի ամիս անց ես եմ վիրավորվում: Չեմ ուզում պատմել վիրավորումիս պատմությունը, ճակատագրի այդ դառը հեգնանքը, որի պատճառով ես` նախկին ձյուդոյիստս, հրաժեշտ տվեցի սպորտին էլ, ակտիվ կյանքին էլ: Ինչևէ, չշեղվեմ պատմությունիցս: Պարզվում է, էս մեր “բարեկամի" տունը Երևանում Միքայելյան հիվանդանոցի մոտ էր գտնվում: Երբ ես պառկած էի հիվանդանոցում, չգիտեմ` որտեղից, նրա այրին տեղեկացավ իմ մասին: Մի ամբողջ տարի, որ ես գամված էի անկողնուն, նրա կինն ինձ համար ուտելիք էր բերում: Ամեն օր: 1993 թվականն էր, ժողովրդի վիճակը ծանր էր: Ինքն էլ՝ տանջված մի այրի: Կարծես ամուսնու բաժին կերակուրն էր բերում ինձ համար: Մի օր ապուր, մի օր թանապուր … բայց կոմպոտն ու մի կտոր հացը պարտադիր ամեն օր բերում էր: Վերջերս մի օր նրան տեսակցության գնացի: Գրկել էր ինձ, մի ժամ բաց չէր թողնում…

Չգիտեմ, կորցրածս է շատ, թե` գտածս: Չգիտեմ, ինչու եմ կարոտում ու երանի տալիս այն օրերին, երբ կյանքի ու մահվան սահմանագծին հպարտ ու վստահ էինք կանգնած, ու թքած ուեինք սահմանագծի վրա էլ, մահվան վրա էլ: Երևի ընկերներիս եմ կարոտում, մեր առողջ և ուրախ երիտասարդությանը, մեր անկեղծ նվիրվածությանը… Ընկերներիս շարքը նոսրացել է, ճիշտ է, բայց ամրությունը չի պակասել, նրանք իմ հարստությունն են: Այդպիսի ընկերներով կարելի է աշխարհն էլ գրավել:

Գրի առավ Յուլիա ՎԱՆՅԱՆԸ

Հ.Գ. …Հերուսությունը համեստության հետ է քայլում: Դա է պատճառը, որ իմ հերոսները դժվարությամբ են համաձայնվում պատմել իրենց մասին: Ու եթե կա մի բան, որ ստիպում է նրանց խոսել, ապա միայն այն, որ երբեք չմոռացվի այն գինը, որ վճարել են իրենք՝ հանուն մեր խաղաղ օրերի, հանուն մեր ազատ ու անկախ պետականության:

Լրահոս
Մայիսի 27-ը մեծ ֆիդայապետ Գևորգ Չաուշի հիշատակի օրն է Հայաստանը Չինաստանին կառաջարկի հայկական կարևոր ապրանքների նկատմամբ GSP համակարգ կիրառել Զինված ուժերի զինծառայողները մասնակցել են «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնի բարեկարգման աշխատանքներին ՀՀ պաշտպանության նախարարը ներկայացրել է ռազմական ոստիկանության նորանշանակ պետին Եվրամիությունը խրախուսում է ՀՀ Ազգային ժողովին օրակարգում մարդու իրավունքներին կարևորություն տալու հարցում Հայկական հանդուրժողականության գինը Բարձր տեխնոլոգիական ապրանքների արտահանման ոլորտում Հայաստանն ապահովում է քանակ և որակ «Ավրորա»-ի շնորհիվ շատ երկրներ իմացան Հայոց ցեղասպանության մասին Սպանություն նախապատրաստելու համար 3 անձի մեղադրանք է առաջադրվել. Մեկ անձի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում Հայաստանը հետաքրքրված է Պարսից ծոցի և արաբական երկրների շուկաներով Նույնքան մասշտաբային համապետական հաջորդ շաբաթօրյակը կանցկացվի սեպտեմբերին Սվիտալսկին հակակոռուպցիոն մարմնի ձեւավորումն արդեն իսկ լավ զարգացում է համարում Կենսամեխանիկների ստեղծած «GoodWood»-ը. փայտե խաղալիքներ` արտադրված Հայաստանում ՀՀ տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարությունը մտադրվել է առաջիկա տարիներին կրկնապատկել արտահանումը դեպի ԵԱՏՄ երկրներ Հայաստանը ԵԱՏՄ և երրորդ երկրներ շինանյութի արտահանման մեծ ներուժ ունի Վարչապետը ներկա է գտնվել «Level Up» միջազգային ուսանողական գիտաժողովին ԼՂ հակամարտությունը չունի ռազմական լուծում. ԵՄ պատվիրակության ղեկավար Մայրաքաղաքում սանմաքրման լայնածավալ աշխատանքներ են իրականացվել Իրաքի զինվորականները գրոհել են Մոսուլում ԻՊ-ի ահաբեկիչների վերջին թաքստոցները «Եթե հանցագործություն է եղել, ապա այն կատարած անձը պետք է պատժվի».ՊԵԿ նախագահ Արամ Ա. Կաթողիկոսը հանդիպել է Քուվեյթի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ Դավիթ Լոքյանն անձամբ հետևել է ՀՀ մարզերում համապետական շաբաթօրյակի աշխատանքների ընթացքին ՀՀ մարզերում շուրջ 146 հազար քաղաքացի է մասնակցել համապետական շաբաթօրյակին «Արմենիա» ավիաընկերությունը հուլիսի 12-ից կանոնավոր չվերթներ կիրականացնի դեպի Բարսելոնա «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը հաստատեց այս տարվա դրամահավաքի թեմաները «Ավրորա» մրցանակի 2016 թվականի դափնեկիր Մարգարիտ Բարանկիցեին նվիրված նամականիշ է թողարկվել ՌԴ-ում մեծ հետաքրքրությամբ և սիրով են ընդունում հայկական ապրանքները. Վերոնիկա Նիկիշինա Ռուս գործարարները լավ տեղեկացված չեն Սյունիքի ազատ տնտեսական գոտու հնարավորությունների մասին Շաբաթօրյակին աղբահավաքաման աշխատանքներ են իրականացվել Աբովյան պուրակում Անցնող շաբաթվա ընթացքում շփման գծում օպերատիվ իրադրության մեջ կտրուկ փոփոխություններ տեղի չեն ունեցել Արցախի գերխնդիրներից է անվտանգության կենսունակ համակարգի ձեւավորումը Մեծ Բրիտանիայի հետախուզական ծառայությունը 23 հազար պոտենցիալ ահաբեկիչների ցուցակ է կազմել Մարտին Սարգսյանը կարևորում է ԵԱՏՄ շուկաներ արտահանվող ապրանքների ապահովագրությունը ՊԵԿ համակարգում իրականացվում են կառուցվածքային փոփոխություններ Աֆղանստանում պայթյունի հետևանքով 18 մարդ զոհվել է Նավթի գները աճել են «Վերջին զանգի» օրը վթարի կամ վրաերթի ոչ մի դեպք չի արձանագրվել. ՀՀ ոստիկանություն Ծաղկաձորում մեկնարկեց «Եվրասիական տնտեսական միություն-Հայաստան համագործակցություն» ամենամյա բիզնես համաժողովը Հայաստանն ու USAID-ն կխորացնեն համագործակցությունը արտակարգ իրավիճակների ոլորտում Արա Բաբլոյանը մասնակցել է Վրաստանի անկախության օրվան նվիրված միջոցառմանը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan