AM | RU
USD
EUR
RUB

Արցախյան ազատամարտ. Պատմում է Մխիթար Ավանեսյանը

Voskanapat.info լրատվական֊վերլուծական կայքն ու Times.am գործակալությունը ընթերցողների ուշադրությանն են ներկայացնում Արցախյան ազատամարտին վերաբերող պատմությունների և հարցազրույցների շարք։ Նոր խորագրի հիմնական նպատակն ընթերցողների լայն շրջանակին մեր հերոսների հետ ծանոթացնելն է։ Կփորձենք բացահայտել հետաքրքիր և ձեր ուշադրությանը ներկայացնել հերոսամարտի ամենահետաքրքիր պատմություններն ու դիպվածները։

Եվ այսպես, պատմում է Մխիթար Ավանեսյանը՝

Որ ասեմ հասկանում էինք` ինչ է հայրենասիրությունը կամ հերոսությունը, սուտ է: Մեր թաղի բոլոր տղաները գնացին, ինձ չտարան իրենց հետ, 16-ս դեռ չէի բոլորել: Բայց ես չէի կարող չգնալ: Ընկերոջս եղբայրը 4-րդ վաշտում էր ծառայում, խնդրեցի, որ ինձ էլ տանի իր հետ: Տնեցիք օրերով ման եկան ինձ, հետո գտան “26”-ում, հայրս համոզեց, որ եթե որոշել եմ ծառայել, գոնե իր մոտ ծառայեմ: Նա Ծառի` Կարեն Ներսիսյանի ջոկատում էր: Ինձ էլ տարան իրենց մոտ, ուզում էին անվտանգ տեղ լինեմ, ասացին, որ հերթապահություն անեմ, զենք մաքրեմ: Չհամաձայնվեցի, ասացի որ իրենց ջոկատում մնալու միակ պայմանս դիրքեր գնալն է, մարտերին մասնակցելը: Նրանք խոստացան, որ անպայման ինձ էլ են իրենց հետ կռվի տանելու, բայց առաջին իսկ մարտի ժամանակ, չթույլատրեցին գնալ: Չգիտեմ` վիրավորանքս էր շատ, թե բարկությունս` կատաղած դուրս եկա այդտեղից: Գնացի 4-րդ վաշտ: Ամբողջ պատերազմը ես ու հայրս իրարից հեռու ենք անցել:

Երբեմն դիրքերից իջնում էի, գալիս դպրոց: Դասարանի միակ զինվոր-աշակերտն էի: Դասը թողած` ուսուցիչ-աշակերտ ինձ էին լսում: Զինվորական հագուստս շոյում էր ինքնասիրությունս, դե իսկ զենքերս, ասես, շքանշաններս լինեին…

Հիմա, ինչքան մտածում եմ, չեմ կարող հասկանալ` կորցրածս է շատ, թե` գտածս: Պատերազմն անցած ցանկացած մարդ կհասատատի ասածս. մարտական ընկերությունը հավերժական է: Երիտասարդ էինք, դժվարություներին, մի տեսակ, բանի տեղ չէինք դնում: Ոչ ոք չէր մտածում, որ մեզ կարող էր ինչ-որ բան պատահեր: Միասին կռվում էինք, միասին էլ քեֆ անում: Միասին` մեզ հաղթել չէր լինում: Նահանջել չկար, թուրքն էր միշտ մեր առաջ փախչում: Այն էլ ինչպե~ս: Սեղանը գցած, հավը տաք-տաք եփած-դրած, թողնում-փախչում էր: Մի անգամ մի տուն մտա, վառառանին եփած ճաշը դեռ տաք էր: Ճաշը չփորձեցենք, իհարկե, բայց այ մուրաբաները….

Բոլորը գիտեին, թե ես ինչքան եմ մուրաբա սիրում, թուզի մուրաբա: Ինչ տուն մտել եմ` մուրաբա եմ փնտրել: Ջաբրաիլում էինք: Մտա մի սիրուն, կահավորված տուն, երևի հարուստի տուն էր: Թուզի մուրաբա էին եփել, չէին հասցրել ամբողջը բանկաները լցնել: Մի մասն էլ` արդեն պահածոյացրել էին: Վերցրի մուրաբան ու ննջասենյակի շքեղ մահճակալին արքայավայել պառած` ուտում էի: Հետս էլ երեք բանկա մուրաբա վերցրի ու մի գդալ: Երկուսը` թևատակերիս, մեկն էլ` ձեռքիս, ուտելով` գնում էի: Շատ համով էր անտերը: Մենք երբեք սոված չէինք մնում, ուտելիքը լիքն էր, մեր քեֆն էլ` տեղը: Ազատ ժամանակ խաղեր էինք խաղում:

Այս նկարը Երևանից եկած մի լուսանկարիչ է արել: Երնեկ այդ օրերին, բոլորս միասին էինք, առողջ ու երջանիկ … Նկարվելու համար չենք խաղացել, իսկապես խաղում էինք: 

Հետո մեր միասնությունը սկսեց վնասվել: Պատերազմը մեկիկ-մեկիկ տարավ մեզնից լավագույններին: Մեկը վիրավորվում էր, մեկն էլ հավերժության ճամփան բռնում… Այս մի նկարը նայելիս՝ անսահման կարոտն ամեն անգամ խեղդում է ինձ: 

1993 թ հունվարն էր: Ինստիտուտում նոր տարվա երեկույթ էր, բոլորս քաղաքացիական հագուստով եկանք: Սա մեր վերջին նկարն է, որտեղ բոլորս ենք ներկա: Դժվարին մարտեր էին առջևում: Սկզբում Բորյային ու Արմենչիկին կորցրինք: Դա մեր առաջին ծանր կորուստն էր, որը սակայն, վերջինը չդարձավ…

Մարտադաշտում անցկացրած ամեն մի րոպեն մի կյանք արժե, ամեն րոպեն կարող է ճակատագրական լինել, կարող է հավերժ կապել մարդկանց ու հարազատ դարձնել:

Վաղուհաս գյուղի բարձունքում էինք: Գնում էինք հերթափոխելու Մահապարտների ջոկատին: Հերթափոխի ժամանակ ծանոթացա մի տարիքով մարդու հետ, ով արմատներով իմ հայրենի գյուղից էր` Քոլատակից: Մի րոպեյում նրան ինձ “բարեկամ” կնքեցինք: Այդ պահին թուրքերն անսպասելի հարձակումով մեզ անակնկալի բերեցին: Դա ամենաարյունալի մարտն էր, որ ես երբևէ տեսել եմ: Իմ էս “բարեկամը” զոհվում է: Ես պիտի հանեի նրա մարմինը: Ինքը` հաղթանդամ տղամարդ, ես էլ` 16 տարեկան տղա: Գյուղը հեռու էր մեզնից: Եթե իջեցնեի նրան, այլևս չէի կարողանա նորից բարձրանալ ու մասնակցել մարտին: Խիտ անտառում կրակահերթը չէր ընդհատվում: Մոտ մի կիլոմետր իջեցրի նրան: Ճամփեզրին մի ծառի տակ թաքստոց սարքեցի, թաքցրեցի մարմինն ու բարձրացա ընկերներիս մոտ: Մարտն ուշ ավարտվեց, թշնամուն ջախջախելով հետ վերցրինք մեր դիրքը: Մութ էր: Եկա, շոշափելով գտա թաքստոցն ու իմ “բարեկամին”: Վիրավորներին ու զոհերին քարշակով էինք հանում: Չէի կարողանում կարգին տեավորել նրան: Ստիպված նրան պառեցրի քարշակի վրա ու մարմնովս ծածկեցի: Ամբողջ ճանապարհը ես նրան մարմնովս գրկած բերեցի, որ հանկարծ չընկնի: Մոտ 15-20 կմ ճանապարհն այդպես էլ եկանք: Քարշակի ձայնից խլացել էի, մի շաբաթ լսողությունս չէր վերականգնվում: Այդ դեպքից մի քանի ամիս անց ես եմ վիրավորվում: Չեմ ուզում պատմել վիրավորումիս պատմությունը, ճակատագրի այդ դառը հեգնանքը, որի պատճառով ես` նախկին ձյուդոյիստս, հրաժեշտ տվեցի սպորտին էլ, ակտիվ կյանքին էլ: Ինչևէ, չշեղվեմ պատմությունիցս: Պարզվում է, էս մեր “բարեկամի" տունը Երևանում Միքայելյան հիվանդանոցի մոտ էր գտնվում: Երբ ես պառկած էի հիվանդանոցում, չգիտեմ` որտեղից, նրա այրին տեղեկացավ իմ մասին: Մի ամբողջ տարի, որ ես գամված էի անկողնուն, նրա կինն ինձ համար ուտելիք էր բերում: Ամեն օր: 1993 թվականն էր, ժողովրդի վիճակը ծանր էր: Ինքն էլ՝ տանջված մի այրի: Կարծես ամուսնու բաժին կերակուրն էր բերում ինձ համար: Մի օր ապուր, մի օր թանապուր … բայց կոմպոտն ու մի կտոր հացը պարտադիր ամեն օր բերում էր: Վերջերս մի օր նրան տեսակցության գնացի: Գրկել էր ինձ, մի ժամ բաց չէր թողնում…

Չգիտեմ, կորցրածս է շատ, թե` գտածս: Չգիտեմ, ինչու եմ կարոտում ու երանի տալիս այն օրերին, երբ կյանքի ու մահվան սահմանագծին հպարտ ու վստահ էինք կանգնած, ու թքած ուեինք սահմանագծի վրա էլ, մահվան վրա էլ: Երևի ընկերներիս եմ կարոտում, մեր առողջ և ուրախ երիտասարդությանը, մեր անկեղծ նվիրվածությանը… Ընկերներիս շարքը նոսրացել է, ճիշտ է, բայց ամրությունը չի պակասել, նրանք իմ հարստությունն են: Այդպիսի ընկերներով կարելի է աշխարհն էլ գրավել:

Գրի առավ Յուլիա ՎԱՆՅԱՆԸ

Հ.Գ. …Հերուսությունը համեստության հետ է քայլում: Դա է պատճառը, որ իմ հերոսները դժվարությամբ են համաձայնվում պատմել իրենց մասին: Ու եթե կա մի բան, որ ստիպում է նրանց խոսել, ապա միայն այն, որ երբեք չմոռացվի այն գինը, որ վճարել են իրենք՝ հանուն մեր խաղաղ օրերի, հանուն մեր ազատ ու անկախ պետականության:

Լրահոս
Հայաստանն ու Վրաստանն ընդլայնում են մշակութային կապերը. նախատեսվում են համատեղ հնագիտական պեղումներ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ԱՄՆ կոնգրեսականների պատվիրակությանը Հայաստան ժամանած թուրք գործիչները ցանկանում են, որ Թուրքիան ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը ՀՀ ԱԳ նախարարն ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալի հետ քննարկել է առևտրատնտեսական կապերի ընդլայնմանն ուղղված հարցեր Սերժ Սարգսյանը Յուրի Ջորկայեֆին պարգևատրել է Երախտագիտության մեդալով ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցչական պատվիրակությունը եղավ Գյումրիում Մինսկում կայացել է Հայաստանի անկախության 26-ամյակին նվիրված միջոցառում Նալբանդյանը ոչ հող կտա, ոչ էլ մտադիր է տալու. Մանվել Գրիգորյան ՀՀ Նախագահն «Արմենպրես»-ի ֆոտոլրատվության պատասխանատու խմբագիր Ֆելիքս Առուստամյանին շնորհել է վաստակավոր լրագրողի կոչում Անկախության տոնի առթիվ Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել պարգևատրման հանդիսավոր արարողություն Նարեկ Հախնազարյանին, Մկրտիչ Արզումանյանին, Արամեին, Սիրուշոյին, այլ արվեստագետների շնորհվել է ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչում 26 տարի առաջ հայ ազգը ցուցաբերեց քաղաքական համախմբվածություն, դա ամենամեծ ձեռքբերումն է Հայաստանի 200 ուսանողներ սեպտեմբերի 21-ի օրամուտը դիմավորեցին «Եռաբլուր» պանթեոնում Միջնորդները գիտակցում են, որ բանակցային գործընթացում Ադրբեջանը վստահելի գործընկեր չէ. «Ազդակ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Կատալոնացիները ժողովրդավարական ուղով իրենց ապագան որոշելու իրավունք ունեն. ԵԽ պատգամավորներ Հայաստանի Հանրապետությունը դարձավ ԱԷՄԳ Կառավարիչների խորհրդի անդամ Թուրքիայում կարող է վտանգավոր լինել Կարո Փայլանի և այլ ընդդիմադիր հայացքներ ունեցողների համար Նախատեսվում է Բուլղարիայի նախագահի այցը Հայաստան Ջեմ Օզդեմիրը պարգևատրվել է Մխիթար Գոշի մեդալով Գերմանիան կշարունակի աջակցել Հայաստանին եվրատլանտյան ինտեգրման ճանապարհին. Շտայնմայեր Գերմանիայում բացվել է ալիևների ընտանիքի հերթական կոռուպցիոն գործը. Süddeutsche Zeitung ՀՀ Նախագահը պարգևատրեց հրդեհաշիջման աշխատանքներին ակտիվ մասնակցություն ունեցած մի խումբ անձանց Հայաստանի արտգործնախարարը հանդիպել է Մադագասկարի արտաքին գործերի նախարարի հետ ՀՀ Նախագահը պարգևատրեց Չեխիայի խորհրդարանի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի հեղինակ պատգամավորին Հայաստանն ու Վրաստանը բարձր մակարդակի առաջիկա փոխայցելություններ կունենան ԱՄՆ ձգտում է ընդլայնել Հայաստանի հետ շահավետ առևտրային ու ներդրումային կապերը. Դոնալդ Թրամփ ՀՀ Նախագահը «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրեց Գոռ Մինասյանին, Սիմոն Մարտիրոսյանին, Արթուր Թովմասյանին Անկախությունը նախևառաջ պատասխանատվություն է. Մշակույթի գործիչներն անկախության մասին Նախագահ Սարգսյանին շնորհավորական ուղերձներ են հղել Հռոմի Պապը, Դոնալդ Թրամփը, այլ առաջնորդներ Էդուարդո Էռնեկյանին Ազգային հերոսի կոչում է շնորհվել Լապշինը խղճում է Ադրբեջանի բարձրաստիճան իրավապահներին, որոնք ստիպված են եղել իշխանությունների պատվերով հայտնվել հիմարի դերում Հայաստանի և Լիբանանի ԱԳ նախարարը քննարկել են երկկողմ օրակարգային մի շարք հարցեր Գերմանիան Իրանի միջուկային համաձայնագիրը խզելու հիմքեր չի տեսնում «Երկրները մեկ հարկի տակ» նախաձեռնության շնորհիվ հայկական արտադրանքը կներկայացվի օտարերկրյա գործարարներին Լեհաստանի Սենատում տեղի է ունեցել հայ համայնքի պատմությանը նվիրված միջազգային գիտաժողով ՌԴ ԱԳՆ-ն տարօրինակ և անհասկանալի է որակել Ադրբեջանի ԱԳՆ-ի հայտարարությունը Կանենք առավելագույնը, որպեսզի ամուր հիմքերի վրա դրված Հայաստան փոխանցենք գալիք սերունդներին Գործը տարածքներին չի հասնելու. Արցախի թեմի առաջնորդ Վլադիմիր Գասպարյանն անդրադարձավ վերջին հանցագործություններին և իր հետագա պաշտոնավարմանը Արցախի անվտանգությունը վտանգող ցանկացած փոփոխություն անընդունելի է. Կարեն Միրզոյան
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan