AM | RU | EN
USD
EUR
RUB

Արցախյան ազատամարտ. Պատմում է Վարդուհի Գևորգյանը

Voskanapat.info լրատվական֊վերլուծական կայքն ու Times.am գործակալությունը ընթերցողների ուշադրությանն են ներկայացնում Արցախյան ազատամարտին վերաբերող պատմությունների և հարցազրույցների շարք։ Նոր խորագրի հիմնական նպատակն ընթերցողների լայն շրջանակին մեր հերոսների հետ ծանոթացնելն է։ Կփորձենք բացահայտել հետաքրքիր և ձեր ուշադրությանը ներկայացնել հերոսամարտի ամենահետաքրքիր պատմություններն ու դիպվածները։

Եվ այսպես, պատմում է Վարդուհի Գևորգյանը.

Պատերազմն ինձ համար շատ ավելի վաղ է սկսվել, ավելի ճիշտ, պայքարը սկզբում իմ ներսում է սկսվել. թուրքի ներկայությունը չհանդուրժելուց, հարազատ քաղաքիս փողոցները թուրքի հետ չկիսելու որոշումից, իմ ըմբոստ բնավորությունից… մի խոսքով 1987-ին Մարզխորհրդի պատգամավոր ընտրվեցի ու գրեթե անմիջապես միացա շարժման ընդհատակյա գործիչներին: Բնական է, գաղտնիության պայմաններում էինք գործում: Նույնիսկ ընտանիքիս անդամները չգիտեին, թե ես իրականում ինչով եմ զբաղված: Ամենազարմանալի ճանապարհներով զենք էինք հայթայթում ու Ստեփանակերտի կոնդենսատորների գործարանի աշխատողներով ջոկատներ կազմում, գնում` դիրքերում հերթապահություն անում: Ամեն ինչ այնքան բնականոն ստացվեց, որ չգիտեմ էլ` թե երբ սկսվեց: Հայրենիքիս զարկերակը զգալու անհաղթահարելի ձգտումն ինձ տարավ առաջնագիծ: Զուր էին հարազատներս փորձում ինձ համոզել, որ ջահել աղջկա համար ամուսնանալն ու երեխաներ ունենալն է հայրենիքի հանդեպ ունեցած պարտքը: Դրա ժամանակը չէր: Հայրենիքս արյունաքամ էր լինում…

1992-ին էր, Շուշին մերն էր արդեն, բայց Մարտակերտն ընկել էր: Ծանր օրեր էին: Սեպտեմբերի 2-ին զոհվեց Կարեն Առաքելյանը` մեր ջոկատի հրամանատարն ու մեր ընկերը, կորուստն անչափ ծանր էր: Կարենի գերեզմանին երդվեցի, որ մինչև մեր շարժումը չհասնի իր նպատակին, ես տուն չեմ գնա: Շարժման սկզբում արած-չարածը մի կողմ, հիմա պետք է առաջին գծում լինել, տղաների կողքին, տղաների թիկունքին:

Հուղարկավորության ժամանակ Բերձորի կապի աշխատող Գայանե Առուստամյանն էլ էր եկել: Դեռևս Կիչանում ու Փառուխում, ես բազմաթիվ անգամ ռացիայով խոսել էի Գայանեի հետ, բայց առաջին անգամ այդտեղ ծանոթացա հետը: Գայանեն միացավ ինձ: Ես գիտեի, որ շատ կանայք կան, ովքեր պատրաստ են զինվորագրվել պայքարին: Մեկը զոհված հարազատի վրեժն առնելու համար, մեկը` հանուն հայրենիքի ազատության, մեկ ուրիշն էլ` անպայման ինձ պես խենթ կլիներ… Գնացինք Կոմանդոսի մոտ ու պատմեցինք կանանց ջոկատ ստեղծելու մեր մտադրության մասին: Ազատագրված Բերձորով դեպի դուրսը շտապող ավտոշարասյունների ֆոնին` մեր քայլը զարմացրել էր նրան: Նա գրկեց մեզ ասելով. «Ես գիտեի, որ մեր հայ կանայք են մեզ առաջնորդելու դեպի մեր հաղթանակը»: Աֆղանական ու արցախյան պատերազմներում թրծված զինվորականի աչքերը թաց էին… Նա օգնեց մեզ հայտարարություններ գրել, որոնք մենք տարածեցինք քաղաքում` կամավոր կանանց հավաքագրելու համար: Շատերը դիմեցին, բայց մենք ընտրեցինք միայն նրանց, ովքեր պատրաստ էին առաջին գիծ մեկնել: Այդպես 25-30 հոգուց մնացինք 9 հոգի:

 

Արկադի Տեր-Թադևոսյանը մեզ տարբեր կուրսերի ուղարկեց. փրկարար ծառայությունում առաջին օգնություն ցուցաբերելը սովորեցինք, Շուշիի վաշտում` զենքի հետ ճիշտ վերաբերվելը: Վախի իսպառ բացակայությունն ու զենքի հանդեպ մեր սերը նկատելով, Միքայել Գաբրիելյանը, որ երկար տարիներ ՆԶՊ-ի ուսուցիչ էր աշխատում, ինձ ու Մարգարիտա Սարգսյանի հետ սկսեց առանձին պարապել: Մենք` երկուսով մեր մարտական ուղին շարունակեցինք որպես դիպուկահար, միացանք 8-րդ վաշտին ու եղանք ամենաթեժ կետերում: Եվ կռվում էինք, և առաջին օգնություն ցուցաբերում:

Հայրենիքի ազատության զոհասեղանի կրակը ոչ մի կերպ չէր ուզում հանգստանալ`ամեն օր նորանոր զոհեր պահանջելով: Մեզնից յուրաքանչյուրը պատրաստ էր այդ զոհը դառնալ: Նույնիսկ վիրավորվելու դեպքում, չէինք ուզում լքել մարտադաշտը:

Մի անգամ, մինչև Շուշիի ազատագրումն էր, Կիչանում էինք: Հայաստանից եկած Ալբերտ Բազեյանի ջոկատը մեզ մոտ էր: Նրա ջոկատից Մայիս անունով մի տղա գլխից վիրավորվում է: Ես, իհարկե, բժիշկ չէի, բայց առաջին օգնություն կարողանում էի ցուցաբերել: Վիրավորումը ծանր չէր, բայց քանի որ գլուխն էր վնասվել, առաջին օգնությունը ցուցաբերելուց հետո ՈւԱԶ֊ով բերեցինք Ստեփանակերտի հիվանդանոց: Բժիշկ Մարությանը նայեց, ասաց որ ճիշտ ենք վիրակապել, բայց վիրավորին պառկել է պետք: Մեր Մայիսը թե` որ մեռնեմ էլ, հիվանդանոցում պառկողը չեմ: Ես դիրքերում ավելի շուտ կապաքինվեմ: Չգիտեինք, ինչ անել: Ասում էի. «Այ տղա, բա որ չես պառկելու, էլ ինչի՞ ենք եկել հասել քաղաք»:

Հետ դառնալու բենզին էլ չունեինք: Այդ ժամանակ Արթուր Մկրտչյանը նոր էր Գերագույն խորհրդի նախագահ ընտրվել, Գեորգի Պետրոսյանն էլ նրա տեղակալն էր: Բենզինի համար սկզբում Գերորգի Պետրոսյանին դիմեցի: Նա չկարողացավ օգնել ինձ, դիմեցի Արթուր Մկրտչյանին: Երբ ներս մտա, քարտեզը սեղանին դրած, ուսումնասիրում էր: Կյանքում կան չէ այնպիսի բաներ, որոնք չեն մոռացվում, Արթուրի ժպիտը, հոգատար հայացքը, հարգալից վերաբերմունքն այդպիսինն էին, անհնար է մոռանալ: Քարտեզի վրա ես ցույց տվեցի այն դիրքը, որի ազատագրման ժամանակ էլ ունեցել ենք այն վիրավորը, որի հետ պիտի հետ դառայինք: Ռազմավարական բարձունք էր, որի համար մի քանի անգամ ծանր մարտեր էինք ունեցել: Կանչեց իր վարորդին` Վաղո էր անունը: Ասաց, որ իր մեքենայից հանի ամբողջ վառելիքն ու մինչև վերջին կաթիլը մեզ տա: Ասաց` ես ոտքով ման կգամ, այս մարդիկ պիտի առաջին գիծ հասնեն:

Ալբերտ Բազեյանի վիրավորվելուց ու հեռանալուց հետո ուրիշ ջոկատներ եկան Հայաստանից: Մի հրամանատար կար Սերգեյ անունով` «Քաչալ Սեգո» էինք ասում: Սրխավանդի մարտից առաջ եկավ, մոտեցավ ինձ ու վիրակապ խնդրեց: Ճիշտն ասաց, ես կոպտեցի նրան, որ մարտը դեռ չսկսած` վիրակապի հոգսն է անում: Գյուղի ազատագրումից հետո, Սեգոն ժիլետը հանեց ու սկսեց ինքն իրեն վիրակապել: Դու մի ասա, էս մարդը դեռևս Ղարադաղլու գյուղում էր վիրավորվել: Հիվանդանոցում պառկած էր: Երբ իմացավ, որ մեզ մոտ վիճակը ծանր է ու իր ջոկատը պիտի օգնության գա, հիվանդանոցից փախել-եկել էր մեզ մոտ: Նույնիսկ վիրահատութունից հետո կարերը դեռ չէին հեռացրել:

Ինչքան էլ հարուստ լինի հայոց լեզուն ու իմ բառապաշարը, ես չեմ կարողանա նկարագրել ամոթի ու ափսոսանքի այն աստիճանը, որից քիչ էր մնում մեռնեի: Սեգոյի կարերը քանդվել, վերքերը բացվել էին: Վերքերը մշակեցի ու առանց խնայելու մեղր քսեցի: Քիչ հետո եկավ, թե` աղջիկ ջան, էս ինչ ես արել: Մեղրն ամբողջ մարմնով մեկ իջել էր, հասել մինչև կոշիկները: Բայց ի՞նչ անեի: Մեղրը բուժեց նրա վերքերը, մենք էլ կարգին ընկերներ դարձանք:

1992 թ մարտի 8-ին ջոկատի տղաները ուզում էին աղջիկներին նվեր անել: Ասացի, ոչ մի բան չեմ ուզում, միայն ուզում եմ գնալ Գանձասար ու մի մոմ վառել, որ ողջ ենք, որ ամեն ինչ լավ է: Որպես հրամանատար` Սեգոն ՈւԱԶ մեքենա ուներ: Մեզ տարավ Գանձասար, մոմ էլ վառեցինք, աղոթք էլ արեցինք, հետո էլ մեզ քավոր կանգնեց, ես ու մեր ջոկատի Հասոն այդ օրը կնքնվեցինք:

Ես ոչ թե հաճախ եմ հիշում մարտադաշտում անցկացրած օրերս ու ընկերներիս, այլ ես հենց դրանցով էլ ապրում եմ: Ճիշտ է, ծանր վիրավորումն ու դրան հետևած վիրահատությունները ցաքուցրիվ են արել հիշողությունս, ու այն ավելի շատ նորոգվում է հենց մարտական ընկերներիս հանդիպելիս, այդուհանդերձ, այդ հիշողությունները միշտ ինձ հետ են: Դրանք իմ հարստությունն են: Մի քաղցր կարոտ կա այդ հուշերում, ուրախության ու թախիծի անբացատրելի համադրություն, կորուստներ ու ձեռքբերումներ, անկոտրուն ոգի, անմնացորդ նվիրում…

Գրի առավ Յուլիա ՎԱՆՅԱՆԸ

Լրահոս
Փաստաբանը Ալեքսանդր Լապշինի ձերբակալությունը ոչ թե իրավական, քաղաքական երևույթ է համարում Ահաբեկիչների եկամուտի առյուծի բաժինը գոյանում է թմրամիջոցների վաճառքից. Լավրով Գեղհովիտ գյուղում վերջին հրաժեշտ տվեցին Արցախում զոհված Անդրանիկ Մուսիկյանին Թուրքիայի իշխանությունները շարունակում են զտումներ իրականացնել երկրի զինված ուժերում Վիճակախաղի գումարի շուրջ վիճաբանությունն ավարտվել է սպանությամբ. կասկածյալը ձերբակալվել է Ռուս սակրավորները Հալեպում 25 հազար պայթուցիկ սարք են վնասազերծել Կոռուպցիոն սկանդալում ներգրավված ադրբեջանցի պատգամավորները չեն մասնակցի ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանին «Իսկանդեր» համալիրները կմնան Կալինինգրադում. Պեսկով ՀՀ վարչապետը կարևորել է կոռուպցիայի դեմ պայքարում քաղաքացիական հասարակության դերը Վարչապետն Իտալիայի պատվավոր հյուպատոսի հետ քննարկել է Գյումրիի զարգացմանը ծրագրերը Մեծ Բրիտանիան աջակցում է Մինսկի խմբի միջնորդական ջանքերին. Բորիս Ջանսոն Գալուստ Սահակյանը ներկա է գտնվել Արագած Ախոյանի ստեղծագործությունների ցուցահանդեսի բացմանը Արամ Ա կաթողիկոսն ընդունել է Ավստրալիայի եկեղեցիների նախագահին Արցախի դեմ ցանկացած ագրեսիա հայության համար դիտարկվում է որպես հայրենական պատերազմ. Բակո Սահակյան Արցախի դեմ ցանկացած ագրեսիա հայության համար դիտարկվում է որպես հայրենական պատերազմ. Բակո Սահակյան Արամ Սարգսյանը կառաջադրվի Սյունիքի մարզում «Ելք» դաշինքն անցկացրեց իր առաջին համաժողովը Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի միջուկային զինանոցի տարբերությունը. Պեսկով Իտալիայում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 16 մարդ է մահացել Պակիստանում պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 21-ի Ուկրաինացի դիվանագետը նշել է Պորոշենկոյի և Թրամփի հանդիպման ժամկետը Fitch-ը վերահաստատել է Հայաստանի B+ վարկանիշը կայուն կանխատեսմամբ Հարավային Կորեայում ձերբակալվել է մշակույթի նախարարը Թուրքիայի խորհրդարանում հաստատվել է սահմանադրական փոփոխությունների առաջարկը Ապրիլյան պատերազմի հերոս Գոռ Կիրակոսյանի ծննդյան օրն է ՔԿ-ն Երևանում սպանության դեպքի նոր մանրամասներ է հաղորդել ՀՀ դատական համակարգի պատվիրակությունը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախագահի գլխավորությամբ Ստեփանակերտում է Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է տրանսպորտային բոլոր միջոցների համար Իրադրությունն առաջնագծում «Ժողովուրդ». Սնանկ ճանաչված «Էյր Արմենիայի» պարտատերերի թիվը գնալով ավելանում է «Ժողովուրդ». «Աշտարակ կաթ» ընկերության կաթնամթերքի տուփերի վրա փակցված են ԼՂՀ ֆինանսների նախարարության դրոշմապիտակները «168 ժամ». Էդմոն Մարուքյան. Ծառուկյանի դաշինքի հետ միավորման հարց «Ելք»-ում չի քննարկվել «Փաստ». ՀՀԿ ցուցակը կգլխավորի Վիգեն Սարգսյանը «Ժամանակ». Մենուա Հարությունյանը մեն-մենակ է մնացել իր երազանքների հետ «Հայկական ժամանակ». ՊԵԿ-ից մեկնաբանել են SAS սուպերմարկետների փակման փաստը «Փաստ». Խաչատուր Քոքոբելյանն իրենց դաշինքի առաջինի հորիզոնականը զիջել է Հրանտ Բագրատյանին «Ժամանակ». Մհեր Սեդրակյանը որոշել է իր փոխարեն խորհրդարան «գործուղել» որդուն «Հայկական ժամանակ». Գագիկ Բեգլարյանը որոշակի խնդիրներ ունի իշխանությունների հետ «Հրապարակ». Գագիկ Ծառուկյանի դաշինքը բանակցում է Ստեփան Դեմիրճյանի հետ ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 21
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan