AM | RU
USD
EUR
RUB

Տարածքային զարգացման մի քանի թիրախային-ծրագրային առաջարկներ

 

Ներկայիս Հայաստանի դե ֆակտո տարածքում հյուսիսից հարավ ընթանալիս կլիման մոտ 7 անգամ փոփոխվում է։ Համապատասխանաբար կարելի է գտնել բարեխառն, կիսատափաստանային, տափաստանային և այլ միջավայրեր։ Բնականաբար, յուրաքանչյուր միջավայրին բնորոշ է որոշակի բուսականություն և կենդանական աշխարհ։ Ընդերքի պարունակությամբ և ոռոգման ցանցի առկայությամբ պայմանավորված, նաև զարգացման առավելագույն հնարավորություններ։

Մեր տանը ձեռքիս տակ մի գիրք կար՝ «խորհուրդներ այգեգործներին» սովետական ժամանակների հրատարակություն էր, որտեղ մանրամասն ներկայացված են Հայաստանի համար տիպիկ մշակովի բույսերի տվյալները և մշակման լավագույն տարբերակները։ Օրինակ, փոքրիկ մասնագիտական նրբություններ կան, ասենք, ծիրանը խաչաձև փոշոտմամբ է պտուղ տալիս։ Հետևաբար, եթե նույն տեսակի ծիրանի հարյուր ծառ իրար կողքի տնկվեն, բերքատվության խիստ ցածր մակարդակ կլինի, կամ գրեթե չի լինի՝ եթե այլ տեսակի ծիրանենի գոնե մոտակայքում չլինի։ Կարելի է ենթադրել, որ ծիրանի լավ բերք ստանալու համար, կարևոր պայմաններից է տարբեր տեսակի ծիրանենիների իրար մոտ տնկելը, իսկ հավելյալ երաշխիք է նաև մեղուների առկայությունը տարածքում։
Դեռ դպրոցական ծրագրից հիշում ենք, որ լոբու արմատների վրա ապրում էին ազոտաբակտերիաներ, որոնք հողն հարստացնում էին ազոտով։ Հետևաբար, նույն տարածքում պարբերաբար փոխելով լոբի և կարտոֆիլ ցանքսը, կարելի է արդեն իսկ ազոտով բնական ճանապարհով հարստացված հողում հաջորդ ցանքսում ստանալ լավ կարտոֆիլի բերք։

Էսպիսի բազմաթիվ նրբություններ կան, որոնք շատ օգտակար են գյուղացիներին, այգեգործներին և հողագործներին։ Սակայն փորձեցի համացանցում գտնել վերջին ժամանակներում հրատարակված հայկական տպագրության որևէ գիրք այդ թեմաներով՝ չհաջողվեց։

Մենք ունենք ագրարային համալսարան, երիտասրադները ամեն տարի դիպլոմայիններ կամ կուրսայիններ են գրում։ Եթե ամեն կուրսի ամեն ուսանողի հստակ հանձնարարվի կոնկրետ մշակովի բույսի վերաբերյալ տեղեկատվության ուսումնասիրություն, դրանք համապատասխանեցնելով Հայաստանյան կլիմային և տարածքային չափանիշներին, ապա մի տարվա ընթացքում կարելի է ստանալ մի հսկա գիրք-տեղեկատու-խորհրդատու։

Վստահ եմ ագրագային համալսարանում կլինեն նաև ուսանողական գիտական ընկերություններ։ Եթե քաղաքական-կուսակցական թեմաներից զատ, երիտասրադները զբաղվեն նաև մարզեր այցելություններով և տեղի բնակիչների համար կազմակերպեն մասնագիտացված դասընթացներ, կարծում եմ հրաշալի արդյունք կարող ենք գրանցել, թե՛ գյուղացիների համար, և թե՛ ապագա մասնագետների։

Կոնկրետ առաջարկներ.

Ստեղծել աշխատանքային խմբեր, որոնք կուսումնասիրեն Հայաստանյան կլիմայական առանձնահատկությունները (կամ ի մի կբերեն արդեն իսկ արված ուսումնասիրությունները), կկատարեն լաբորատոր հետազոտություններ՝ հողի վերաբերյալ տվյալները պարզելու համար։ Կուսումնասիրեն մշակովի բույսերի տվյալները և կոնկրետ տարածքների համար կառաջարկեն լավագույն լուծումները։ Տարբեր տարածքներում հողի պրոդուկտիվությունը կարելի է լավացնել։ Օրինակ բարեկամներիցս մեկը մի քանի տարի առաջ ասաց, որ իրենց ընկերախմբով նմուշներ էին վերցրել արարատյան դաշտի որոշ աղակալված ու չմշակվող հողատարածքներից և հետազոտել։ Իրենց կողմից մեթոդ էր մշակված՝ կոնկրետ տեսակի բակտերիաներով հողը մաքրել աղակալումից, այն դարձնելով պիտանի մշակման համար և բավականին բերրի։ Մի քանի անգամ փորձել էի կապվել ոլորտի մասնագետների հետ՝ ապարդյուն։

Մյուսը. որևէ տարածքում կարելի է ստանալ համեմատաբար լավ որակով նռան բերք, մի այլ տարածքում՝ ծիրանի բերք, մի ուրիշ տեղ էֆեկտիվ կլինի, ասենք, խոտաբույսերի ու դեղաբույսերի աճեցումը կամ ծաղիկները և այլն։

Կարելի է մշակել ռազմավարական ծրագրեր, հայկական կլիմային համապատասխանեցված սորտերի կոնկրետ բազմացմամբ և տվյալ տարածքներին անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով տրամադրմամբ։

Դրան զուգահեռ տեղի բնակչության համար պետք է կազմակերպել դասընթացներ, կոնկրետ բույսերից ակնկալվող հնարավոր պրոդուկտների վերաբերյալ։ Օրինակ, ծիրանից կարելի է ստանալ միրգ, չրեղեն, օղի, օշարակ, յուղեր և այլն։ Պետք է բացատրել ու տեղեկացնել մարդկանց, թե կոնկրետ պրոդուկտը շուկայում ինչ պահանջարկ ունի, ինչի համար է կիրառվում և ինչպես կարելի է դա ստանալ և իրացնել։

Նուռը բացի նռան գինի նռան հյութ լինելուց, կարող է ծառայել նաև դեղագործական նպատակներով և այլն։

Կարելի է ուսումնասիրել դաշտային բույսերից ու ծաղիկներից օշարակների ու բուսական յուղերի ստացումը և դրանք հետագայում կոսմետիկայի և օծանելիքների մեջ կիրառելու հավանականությունները։

Կարճ ասած, շատ ինտենսիվ դասընթացներ են պետք կոնկրետ տարածքներում կոնկրետ թեմաներով, խիստ որոշակի արտադրությունների վերաբերյալ հստակ կազմված ծրագրային առաջարկներով և կոնկրետ տեսլականով։

Նույնը վերաբերվում է նաև կենդանական աշխարհին։

Ճիշտ բաշխված ծրագիրը կարող է ապահովել երկրի համար առավելագույն արդյունք, հետագայում տվյալ համայքները ստացված եկամուտներով կարող են հոգալ ներքին ծախսերը և կոնկրետ ոլորտների զարգացումն ու կատարելագործումը, ասենք ոռոգման համակարգի կատարելագործում, կամ ջերմոցային կուլտուրաներ, կամ փոքրիկ մասնագիտացված գործարանների կառուցում և այլն։

Լրացուցիչ մի քանի կետ. կարիք կա զբաղվելու անտառային ծածկույթների ավելացմամբ։ Անտառային ծածկույթներից զատ, օրինակ, կան վայրեր, ավելի կոնկրետ Վայքից Սյունիք մուտքի հատվածում ճանապարհը պարբերաբար փակվում է մրրիկների, ձնաբքերի պատճառով։ Տարածքում գործնականում չկա անտառային ծածկույթ, մինչդեռ գարնան ամիսներին ձնհալով պայմանավորված կա նաև բավարար ջրային հոսք։ Եթե ճանապարհի երկայնքով կոնկրետ ընտրված ծառատեսակներ և թփեր տնկվեն, ապա կարելի է էականորեն մեղմել քամու ինտենսիվությունը, ինչպես նաև բավականին կրճատել ձնաբքի պատճառով ճանապարհների փակվելը։

Վերը նշածս օրիկաներն ու առաջարկները մի շատ փոքր տոկոսն են այն ամենի, ինչը կարելի էր և պետք էր անել մինչև հիմա։ Չգիտեմ ինչքանով է արվել, բայց դեռ ուշ չի թիրախային աշխատելու համար։

Զաքար ԽՈՋԱԲԱՂՅԱՆ

Լրահոս
Տնտեսի կիրակին՝ վաղը Սիրիայի դեմոկրտական ուժերը հայտարարել են ԻՊ-ի դեմ վերջնական հաղթանակի մասին Ստեփանծմինդա–Լարս ավտոճանապարհը բաց է տրանսպորտային բոլոր միջոցների համար Վարդենյաց լեռնանցքը ծանրաքաշ և կցորդիչով մեքենաների համար փակ է Դավիթ Տոնոյանը հանդիպել է Ադրբեջանում ազատազրկման դատապարտված Կարեն Ղազարյանի հոր հետ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի հարցի շուրջ կառույցի ներսում քննարկումները շարունակվում են «Իրականությունից անտեղյակ «խորհրդատուների» հորինվածքներին պետք է վերաբերվել համբերատարությամբ». Լևոն Մնացականյան Չինաստանի քիմիական գործարանում պայթյունի հետևանքով վնասվել է 2800 բնակելի տուն Ռոբերտ Քոչարյանը 5-րդ գանգատն է ներկայացրել ՄԻԵԴ «Պայքարելու ենք, որ մեր երեխաները հետ գան իրենց զորամաս» Գլեդիս Բերեջիկլյանը հաղթել է Նոր Հարավային Ուելսի ընտրություններում և դարձել նահանգի առաջին ընտրված կին վարչապետը Արցախի երիտասարդները Եռաբլուրում շաբաթօրյակ և ծառատունկ իրականացրին (Տեսանյութ) Արցախում խորհրդակցություն է անցկացվել կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման մասին Հայկական դիրքերի ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 1900 կրակոց Մակրոնը՝ «դեղին բաճկոնների» դեմ զորք դուրս բերելու մասին Այսօրվանից Աստանան պաշտոնապես վերանվանվել է Նուր-Սուլթան ՀՀ ԶՈՒ և ԶՈՒ ԳՇ ղեկավար կազմի հետ անցկացվել է խորհրդակցություն Դավիթ Տոնոյանն ու Անջեյ Կասպրշիկը քննարկել են արցախա-ադրբեջանական ուժերի առաջնագծում տիրող իրավիճակը Հանրապետությունում առաջիկա օրերին կլինեն տեղումներ, օդի ջերմաստիճանը կնվազի Չինաստանի քիմիական գործարանում պայթյունի հետևանքով վնասվել է 2800 բնակելի տուն «Հրապարակ». «Ցելով ուզում են ինձ ոչնչացնել» «Ժամանակ». ՊԵԿ շարքային աշխատողների համար այլևս պարգևատրումներ չեն լինի, պարզվում է ավտոբուսների մեջ խոսելն է պատճառը «Ժամանակ». Ինչ նպատակով է Հակոբ Արշակյանը վետո դրել գործարարի ներդրումային ծրագրի վրա «Փաստ». Միլիոններ՝ ընդամենը մի քանի ամսվա ճանապարհի շինարարության համար «Հրապարակ». Ալեն Սիմոնյանը չի հիասթափվել «Փաստ». Լարված են Ռուբեն Ռուբինյանի և Արման Եղոյանի հարաբերությունները «Հրապարակ». Փորձառուները հեռացան՝ տեղը զիջելով երիտասարդին «Ժողովուրդ». Ինչու են դանդաղել հարկային հավաքագրման տեմպերը ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Մարտի 23 Արցախում մտադիր են փոխել ընտրական օրենսգիրքը Yeni Şafak. Թուրք մասնագետները կմեկնեն Ադրբեջան՝ S-300-ներն ուսումնասիրելու համար Սուրեն Քրմոյանը և Արթուր Հովհաննիսյանն ազատվել են արդարադատության նախարարի տեղակալի պաշտոններից Նիկոլ Փաշինյանը և Անջեյ Կասպրչիկը քննարկել են ԼՂ հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացին առնչվող հարցեր Արցախի ԱԳՆ-ն ողջունում է Կանադայում Արցախի հետ խորհրդարանական բարեկամության խմբի ստեղծումը Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է ԱՄՆ դեսպան Լին Թրեյսիին Թերեզա Մեյին Բրյուսելում հարկ Է եղել ընթրել ԵՄ-ի մյուս ղեկավարներից առանձին. The Daily Mail Էրդողանին խիստ վրդովվեցրել է Թրամփի գրառումը Պետական եկամուտների կոմիտեն փոխում է հարկ վճարողների գույքի արգելադրման վարչարարությունը ԱԺ աշխատակազմը պարզաբանել է մաքրուհիների հետ կապված խնդիրը Լոռու մարզում 15-ամյա տղան լուսանկարվելիս մոտ 150 մետր բարձրությունից ընկել է անդունդը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan