AM | RU
USD
EUR
RUB

Մետաղական հանածոների հետքերով. երիտասարդ երկրաբանի առաքելությունը

Պղինձը, ոսկին ու մենք

Մետաղական օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնումը Հարություն Մովսիսյանի համար թե´ մասնագիտություն է, թե´ նախասիրություն: ԵՊՀ օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի դոցենտն ապագա երկրաբաններին դասախոսություն կարդալուց բացի, փորձում է նաև հասկանալ, թե որտեղ կարելի է փնտրել պղինձ, ոսկի կամ մոլիբդեն. սա պարզ լեզվով ասած, բայց իրականում այն, ինչ անում են Հարությունն ու իր գործընկերները, բավականին բարդ ու ոչ միշտ է արդյունավետ:

Հստակ հաշվարկել, թե բնությունն ինչ և որքան է ստեղծել ընդերքում, հնարավոր չէ, սակայն մոտավոր հաշվարկ մասնագետները փորձում են անել: «Հանքարդյունաբերությունը տնտեսության ամենակարևոր և միևնույն ժամանակ ամենառիսկային ոլորտներից մեկն է: Ընդերքի գնահատումն իրականացվում է իրարից բավականին մեծ (նվազագույնը 50-60մ) հեռավորության վրա գտնվող կետերի տվյալների հիման վրա, իսկ թե ինչ է իրականում տեղադրված այդ երկու կետերի միջև, ոք չի կարող ասել, հնարավոր է` ոչինչ էլ չլինի: Մենք հաշվարկում ենք առկայության կամ բացայակության տոկոսային հարաբերությամբ»,-ասում է երիտասարդ երկրաբանը:

Սակայն որքան էլ մոտավոր լինեն հաշվարկները, Հարությունի խոսքով, հանքավայրերի որոնումը, հետախուզումն ու պաշարների գնահատումը` նախքան շահագործումը, պարտադիր պայմաններ են: Դա բացատրվում է նրանով, որ նախ` հանքավայրի շահագործումը մեծ ներդրումներ է պահանջում, ըստ այդմ` ծախսերը պետք է հաշվարկել` հասկանալու համար արժե՞, արդյոք, շահագործել, թե ոչ: Երկրորդ` ցանկացած հանքի շահագործում շրջակա միջավայրի վրա բացասական ներգործություն է ունենում, ուստի կարևոր է ճիշտ կազմել հանքարդյունահանման նախագիծը, հաշվարկել հնարավոր հետևանքները: «Հանքարդյունահանումը կարող է բերել տարածքի ռելիեֆի ձևի, հողերի նպատակային նշանակության փոփոխության, անտառահատումների մակերեսների մեծացման, արտադրական մեծ մակերեսների առաջացման, դեպի ջրային ավազան ու մթնոլորտ թունավոր նյութերի ներթափանցման, որն էլ իր ազդեցությունն է ունենում մարդկանց առողջության վրա: Սակայն հանքարդյունաբերությունը ճիշտ ձևով իրականացնելու դեպքում կարելի է զգալի նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը»,-ասում է նա:

Պոչամբարների օգուտն ու վնասը

Այն, ինչ անում է Հարությունը, հանքարդյունահանման նախնական փուլն է. դրան հաջորդում է բուն գործընթացը` իր ինչպես կանխատեսելի, այնպես էլ անակնխատեսելի կողմերով հանդերձ: Ընդերքից հանված հանածոները նախնական վերամշակման ենթարկելուց հետո մեծ քանակությամբ թափոններ են մնում, որոնք, համապատասխան միջոցառումներ չձեռնարկելու դեպքում, խիստ վտանգավոր են դառնում շրջապատի ու կենդանի օրգանիզմների համար: «Վերամշակման ընթացքում օգտագործվում են բազմաթիվ ռեագենտներ, իսկ վերամշակման պոչերում առկա են 200-ից ավել վնասակար միացություններ, որոնք ունեն ինքնաոչնչացման տարբեր ժամանակահատվածներ` մի քանի ամսից մինչև տասնյակ հազարավոր տարիներ: Հատկապես սուլֆիդային հանքաքարերի վերամշակման պոչերում ծանր մետաղների մի մասը կարող է տարալուծվել ջրի մեջ, այնտեղից էլ` հողի, հողից էլ` բույսերի, կենդանիների ու մարդու օրգանիզմ:

Դա պոչամբարների հիմնական խնդիրն է: Բացի դրանից, քանի որ պոչամբարների մակերևույթը բաց է և ընդգրկում է մեծ մակերես, վնասակար նյութերը ջրի հետ գոլորշիանում և փոշու հետ օդ են բարձրանում` աղտոտելով շրջակա միջավայրը»,-բացատրում է երիտասարդ գիտնականը:
Վերջին շրջանում Հարությունը զբաղվում է հենց լեռնահանքային արդյունաբերության թափոնների ուսումնասիրությամբ` ՀՀ հյուսիսային և հարավային մասերում. «Վերջերս կարողացանք մոդելավորել Ողջի պոչամբարը: Դաշտային չափումների, քարտեզագրական և այլ նյութերի հիման վրա ստացանք եռաչափ մոդել: Գնահատելով տեխնածին օգտակար հանածոների մոտավոր պաշարներն ու օգտագործման հնարավորությունները` եկանք այն եզրահանգման, որ պոչամբարը երկրորդային վերամշակման ենթարկելը ձեռնտու չէ, քանի որ կար շրջակա միջավայրին սպառնացող մեծ վտանգ: Փոխարենն առաջարկեցինք վերամշակել հյուսիսում, ավելի կոնկրետ` Ախթալայում և Ալավերդիում գտնվող պոչերի մի մասը: Դրանք քանակությամբ ավելի քիչ էին, սակայն հարուստ ու հեռանկարային»:

Այն, ինչ անում են Հարությունն ու գործընկերները, անում են հիմնականում սեփական հնարավորություններով ու գիտության առաջընթացից հետ չմնալու համար: Տեղական կամ արտասահմանյան արդյունահանող ընկերությունների հետ համագործակցության դեպք չի հիշում երկրաբանը: Նրա խոսքով` գիտական մակարդում ձեռք բերվածը կիրառել չի հաջողվում, քանի որ ընդհատված է գիտություն-արտադրություն կապը: Այդ առումով բացառություն է, թերևս, ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի և ԵՊՀ փոխըմբնման հուշագրով 2012թ. ստեղծված կայուն զարգացման կենտրոնը, որտեղ ընդգրկված մասնագետ-փորձագետներն իրականացնում են շրջակա միջավայրի պահպանությանն ուղղված ուսումնասիրություններ, որպեսզի աջակցեն կառավարությանը` լուծելու դրանք: Գիտական նվաճումների օգտագործվող ծավալները, այդուհանդերձ, քիչ է համարում երկրաբանը` հաշվի առնելով լեռնային հանքարդյունաբերության տնտեսական մեծ պոտենցիալը:

Համաձայն չլինելով հանքարդյունաբերության միայն բացասական կողմերի վրա կենտրոնացողների հետ`Հարությունը մատնանշում է նրա դրական կողմերը. «Հանքերի շահագործումը երկրի տնտեսությանը ապահովում է, առաջին հերթին, հումքային բազայով և աշխատատեղերով: Հումքը ստացվում է հիմնականում խտանյութի տեսքով, որի 25-30 տոկոսն է կազմում հիմնական մասը: Մետաղաձուլման աշխատանքներ Հայաստանում հիմնականում չեն կատարվում, կիսաֆաբրիկատն արտահանվում է, ինչի հիման վրա ներմուծող երկրում զարգանում են տնտեսության այլ ճյուղեր` կորզելով նաև խտանյութում առկա այլ բաղադրիչները»,-ափսոսանքով նշում է երիտասարդ գիտնականը:

Խոր վերամշակման և վերջնական արտադրանքի ստացման քայլեր տեղում անելու դեպքում, ինչ խոսք, տնտեսական օգուտներն ավելի շատ կլինեն, բայց դրա համար` նախ անհրաժեշտ են միջոցներ, և, որ ամենակարևորն է, առկա է շրջակա միջավայրին մեծ վնասներ հասցնելու իրական վտանգ:

 Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Իրանցի հանդիսատեսը մեկ շաբաթ հնարավորություն կունենա դիտել հայկական ֆիլմեր. Թեհրանի «Ալիք»-ի անդրադարձը ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը տրամադրվել է ընդերքօգտագործման 21 թույլտվություն Վոլքերը հավաստել է, որ Վաշինգտոնը քննարկում է Ուկրաինային զենքի մատակարարումների հնարավորությունը ԱԳ նախարարի տեղակալ Աշոտ Հովակիմյանի հանդիպել է ՄԱԶԾ փորձագետների հետ Նարեկ Սարգսյանը հանդիպել է «Քաղաքային քանդակ» ցուցահանդեսի մասնակից արվեստագետների հետ Կոմիտասի պողոտայում երթևեկության կազմակերպման փոփոխություններ կլինեն Եգիպտոսի նախագահը հաստատակամ է Կատարի շրջափակումը շարունակելու հարցում ՄԱԿ-ի ԱԽ-ն դատապարտել է Աֆղանստանում եւ Պակիստանում ահաբեկչությունները, ինչպես նաեւ ԿԱՀ-ում խաղաղապահների վրա հարձակումը Թուրքիայի մեջլիսի լիագումար նիստում քննարկվել է «ցեղասպանություն» եզրույթն արգելող օրենքների փաթեթը Կյանքից հեռացել է անվանի ասմունքող և հաղորդավար Վերա Հակոբյանը ՀՀ փոխարտգործնախարարը հանդիպել է Եվրախորհրդարանի աշխատակիցների հետ Անտոնիու Գուտերիշը Քատարին եւ ընդդիմախոսներին կոչ է արել ճգնաժամը կարգավորելու փոխզիջման միջոցով Վայոց ձորի մարզում 4 բալանոց երկրաշարժն զգացել են մի քանի բնակավայրում «Ժողովուրդ». Այս տարի բուհերում թափուր է 11 հազար 375 տեղ «Հրապարակ». Որտե՞ղ են հանգստանում նախարարները «Հրապարակ». «Գազպրոմ»-ի նախկին հաշվապահի փոխարեն ԺՊ Վարդան Նաչարյանը եղել է հաշվապահի տեղակալը ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հուլիսի 25 Շիրակի թեմի առաջնորդը Պոլսո Հայոց պատրիարքի թեկնածուների շարքում է Գևորգ Սաֆարյանը պահվում է բավարար պայմաններով ապահովված առանձին խցում. ՔԿՎ Վարդավառ փառատոնը կրկին համախմբեց հարյուրավոր երիտասարդների Ադրբեջաննի կողմից խաղաղ բնակավայրերի թիրախավորման առթիվ հարուցվել են քրեական գործեր Երևանի քաղաքապետը կարգադրել է շտկել ստորգետնյա ու վերգետնյա անցումներում նկատված թերությունները Պարտավոր չենք հանդուրժել ոմանց կողմից քաղաքի հանդեպ դրսևորվող անպատասխանատու վերաբերմունքը Արցախի նախագահն ընդունել է Թեհրանի թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Սարգսյանին Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է, որպեսզի հրաժարվի Մինսկի խմբի ձևաչափից. Միհրան Հակոբյան Ու՞մ է պետք թուլացնել Մատաղիսի ուղղությունը Կոալիցիայի օդուժը՝ ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ հարվածներ է հասցրել Սիրիայի Դեր Զորի նահանգին Երևան-Դոհա չվերթի 65-ամյա ուղևորը մահացել է Վահան Մարտիրոսյանն այցելել է Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզեր Լապշինի փաստաբանն այս պահին անհնար է համարում պաշտպանյալի արտահանձնումը Հայաստանում արտակարգ դեպքերի թիվն ավելացել է Լևոն Ալթունյանը բարձր է գնահատել Հայկական ակնաբուժության նախագծի 25-ամյա գործունեությունը Իրանի համար նպատակահարմար է Հայաստանի հետ կապերի ամրապնդումը Հայաստանում սեռով պայմանավորված հղիության արհեստական ընդհատումների թիվը նվազել է ԵԽ ՄԻ հանձնակատարը տեղեկացել է սահմանամերձ գյուղերի գնդակոծման մասին Թույլ չենք տա մեզ շանտաժի ենթարկեն. Գերմանիայի ֆինանսների նախարարը Թուրքիային Հայաստանում Լեհաստանի դեսպանը պարգևատրվել է ԱԳՆ պատվո մեդալով Իրանի կառավարությունը հավանություն է տվել դրամական միավորի փոխարինմանը Բաքվի բնակելի շենքում հրդեհ է բռնկվել. բնակիչները տարհանվել են Նոր ջերմային ալիք. Երևանում կլինի +40
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan