AM | RU
USD
EUR
RUB

Մետաղական հանածոների հետքերով. երիտասարդ երկրաբանի առաքելությունը

Պղինձը, ոսկին ու մենք

Մետաղական օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնումը Հարություն Մովսիսյանի համար թե´ մասնագիտություն է, թե´ նախասիրություն: ԵՊՀ օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի դոցենտն ապագա երկրաբաններին դասախոսություն կարդալուց բացի, փորձում է նաև հասկանալ, թե որտեղ կարելի է փնտրել պղինձ, ոսկի կամ մոլիբդեն. սա պարզ լեզվով ասած, բայց իրականում այն, ինչ անում են Հարությունն ու իր գործընկերները, բավականին բարդ ու ոչ միշտ է արդյունավետ:

Հստակ հաշվարկել, թե բնությունն ինչ և որքան է ստեղծել ընդերքում, հնարավոր չէ, սակայն մոտավոր հաշվարկ մասնագետները փորձում են անել: «Հանքարդյունաբերությունը տնտեսության ամենակարևոր և միևնույն ժամանակ ամենառիսկային ոլորտներից մեկն է: Ընդերքի գնահատումն իրականացվում է իրարից բավականին մեծ (նվազագույնը 50-60մ) հեռավորության վրա գտնվող կետերի տվյալների հիման վրա, իսկ թե ինչ է իրականում տեղադրված այդ երկու կետերի միջև, ոք չի կարող ասել, հնարավոր է` ոչինչ էլ չլինի: Մենք հաշվարկում ենք առկայության կամ բացայակության տոկոսային հարաբերությամբ»,-ասում է երիտասարդ երկրաբանը:

Սակայն որքան էլ մոտավոր լինեն հաշվարկները, Հարությունի խոսքով, հանքավայրերի որոնումը, հետախուզումն ու պաշարների գնահատումը` նախքան շահագործումը, պարտադիր պայմաններ են: Դա բացատրվում է նրանով, որ նախ` հանքավայրի շահագործումը մեծ ներդրումներ է պահանջում, ըստ այդմ` ծախսերը պետք է հաշվարկել` հասկանալու համար արժե՞, արդյոք, շահագործել, թե ոչ: Երկրորդ` ցանկացած հանքի շահագործում շրջակա միջավայրի վրա բացասական ներգործություն է ունենում, ուստի կարևոր է ճիշտ կազմել հանքարդյունահանման նախագիծը, հաշվարկել հնարավոր հետևանքները: «Հանքարդյունահանումը կարող է բերել տարածքի ռելիեֆի ձևի, հողերի նպատակային նշանակության փոփոխության, անտառահատումների մակերեսների մեծացման, արտադրական մեծ մակերեսների առաջացման, դեպի ջրային ավազան ու մթնոլորտ թունավոր նյութերի ներթափանցման, որն էլ իր ազդեցությունն է ունենում մարդկանց առողջության վրա: Սակայն հանքարդյունաբերությունը ճիշտ ձևով իրականացնելու դեպքում կարելի է զգալի նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը»,-ասում է նա:

Պոչամբարների օգուտն ու վնասը

Այն, ինչ անում է Հարությունը, հանքարդյունահանման նախնական փուլն է. դրան հաջորդում է բուն գործընթացը` իր ինչպես կանխատեսելի, այնպես էլ անակնխատեսելի կողմերով հանդերձ: Ընդերքից հանված հանածոները նախնական վերամշակման ենթարկելուց հետո մեծ քանակությամբ թափոններ են մնում, որոնք, համապատասխան միջոցառումներ չձեռնարկելու դեպքում, խիստ վտանգավոր են դառնում շրջապատի ու կենդանի օրգանիզմների համար: «Վերամշակման ընթացքում օգտագործվում են բազմաթիվ ռեագենտներ, իսկ վերամշակման պոչերում առկա են 200-ից ավել վնասակար միացություններ, որոնք ունեն ինքնաոչնչացման տարբեր ժամանակահատվածներ` մի քանի ամսից մինչև տասնյակ հազարավոր տարիներ: Հատկապես սուլֆիդային հանքաքարերի վերամշակման պոչերում ծանր մետաղների մի մասը կարող է տարալուծվել ջրի մեջ, այնտեղից էլ` հողի, հողից էլ` բույսերի, կենդանիների ու մարդու օրգանիզմ:

Դա պոչամբարների հիմնական խնդիրն է: Բացի դրանից, քանի որ պոչամբարների մակերևույթը բաց է և ընդգրկում է մեծ մակերես, վնասակար նյութերը ջրի հետ գոլորշիանում և փոշու հետ օդ են բարձրանում` աղտոտելով շրջակա միջավայրը»,-բացատրում է երիտասարդ գիտնականը:
Վերջին շրջանում Հարությունը զբաղվում է հենց լեռնահանքային արդյունաբերության թափոնների ուսումնասիրությամբ` ՀՀ հյուսիսային և հարավային մասերում. «Վերջերս կարողացանք մոդելավորել Ողջի պոչամբարը: Դաշտային չափումների, քարտեզագրական և այլ նյութերի հիման վրա ստացանք եռաչափ մոդել: Գնահատելով տեխնածին օգտակար հանածոների մոտավոր պաշարներն ու օգտագործման հնարավորությունները` եկանք այն եզրահանգման, որ պոչամբարը երկրորդային վերամշակման ենթարկելը ձեռնտու չէ, քանի որ կար շրջակա միջավայրին սպառնացող մեծ վտանգ: Փոխարենն առաջարկեցինք վերամշակել հյուսիսում, ավելի կոնկրետ` Ախթալայում և Ալավերդիում գտնվող պոչերի մի մասը: Դրանք քանակությամբ ավելի քիչ էին, սակայն հարուստ ու հեռանկարային»:

Այն, ինչ անում են Հարությունն ու գործընկերները, անում են հիմնականում սեփական հնարավորություններով ու գիտության առաջընթացից հետ չմնալու համար: Տեղական կամ արտասահմանյան արդյունահանող ընկերությունների հետ համագործակցության դեպք չի հիշում երկրաբանը: Նրա խոսքով` գիտական մակարդում ձեռք բերվածը կիրառել չի հաջողվում, քանի որ ընդհատված է գիտություն-արտադրություն կապը: Այդ առումով բացառություն է, թերևս, ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի և ԵՊՀ փոխըմբնման հուշագրով 2012թ. ստեղծված կայուն զարգացման կենտրոնը, որտեղ ընդգրկված մասնագետ-փորձագետներն իրականացնում են շրջակա միջավայրի պահպանությանն ուղղված ուսումնասիրություններ, որպեսզի աջակցեն կառավարությանը` լուծելու դրանք: Գիտական նվաճումների օգտագործվող ծավալները, այդուհանդերձ, քիչ է համարում երկրաբանը` հաշվի առնելով լեռնային հանքարդյունաբերության տնտեսական մեծ պոտենցիալը:

Համաձայն չլինելով հանքարդյունաբերության միայն բացասական կողմերի վրա կենտրոնացողների հետ`Հարությունը մատնանշում է նրա դրական կողմերը. «Հանքերի շահագործումը երկրի տնտեսությանը ապահովում է, առաջին հերթին, հումքային բազայով և աշխատատեղերով: Հումքը ստացվում է հիմնականում խտանյութի տեսքով, որի 25-30 տոկոսն է կազմում հիմնական մասը: Մետաղաձուլման աշխատանքներ Հայաստանում հիմնականում չեն կատարվում, կիսաֆաբրիկատն արտահանվում է, ինչի հիման վրա ներմուծող երկրում զարգանում են տնտեսության այլ ճյուղեր` կորզելով նաև խտանյութում առկա այլ բաղադրիչները»,-ափսոսանքով նշում է երիտասարդ գիտնականը:

Խոր վերամշակման և վերջնական արտադրանքի ստացման քայլեր տեղում անելու դեպքում, ինչ խոսք, տնտեսական օգուտներն ավելի շատ կլինեն, բայց դրա համար` նախ անհրաժեշտ են միջոցներ, և, որ ամենակարևորն է, առկա է շրջակա միջավայրին մեծ վնասներ հասցնելու իրական վտանգ:

 Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Եղիսաբեթ Բ-ն այցելել Է Մանչեսթրում ահաբեկչությունից տուժած երեխաներին Տնային պայմաններում սպասարկվող միայնակ տարեցներին բժշկի նշանակումով կտրամադրվեն անվճար դեղեր Վարչապետը մասամբ բավարարեց Արթուր Հովհաննիսյանի խնդրանքը Պատգամավորը Հայաստանում ստվերի դեմ պայքարում լուրջ աշխատանք է նկատում Ավարտվել է Արարատի և Վայոց ձորի մարզերի դատարանի դատավորի վերաբերյալ քրգործի նախաքննությունը Գոլը շատ բան է նշանակում իմ և հայրենիքիս համար. Մխիթարյան Եթե ծնողները պնդեն դրամահավաքության մասին, ապա տնօրենն անմիջապես կպատժվի. Լևոն Մկրտչյան Կառավարությունը հաստատեց ամառային զորակոչի անցկացման կարգը Մայիսյան հերոսամարտերը հայ ժողովրդին տվեցին միասնության դասեր. պատմաբան Քերին ամերիկացի ուսանողներին խորհուրդ Է տվել սովորել ռուսաց լեզուն. Politico ԱՄՆ ՄԶԳ-ն Արարատյան դաշտում նոր ծրագիր է սկսել Հայաստանի դեսպանը հանդիպել է Լիբանանի զինված ուժերի հրամանատարի հետ Վենետիկի բիենալեում Հայաստանի տաղավարն ընդգրկվել է 10 դիտարժանների ցանկում Մեղրիում ներկայացվել են գործարար ծրագրեր Քննարկվել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը Վրաստանի պատրիարքը չեղարկել Է իր գահակալության 40-ամյակին նվիրված հանդիսությունները Կառավարության առաջարկությամբ ԱԺ-ն հունիսի 8-ին կգումարի արտահերթ նիստ Հայաստանում ստեղծվում է կոռուպցիայի կանխարգելման հարցերով մարմին Իրանը կմիանա նավթային գործարքի երկարացման վերաբերյալ ՕՊԷՔ-ի ցանկացած որոշման Արման Սահակյանը վարչապետին կներկայացնի պետական կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական վիճակի վերլուծությունը Կառավարությունը սահմանելու է շենք-շինությունների տանիքների ու արտաքին այլ տարրերի միասնական ոճ Թուրքմենստանը հետաքրքրված է ԱԳԼՃԿ-ների հայաստանյան փորձով Բրազիլիայում գրեթե 50 մարդ Է տուժել զանգվածային անկարգությունների ընթացքում ՆԱՏՕ-ն ողջունում Է Ռուսաստանի հետ դաշինքի երկրների բարձր մակարդակի շփումները. Ստոլտենբերգ Ընտանիքներ ու անհատներ. սիրահայերը աստիճանաբար վերադառնում են Հալեպ Պրոթեզաօրթոպեդիկ պարագաների տրամադրումը կիրականացվի սեղմ ժամկետներում Խաչիկ Դաշտենցի հիշատակին հարգանքի տուրք է մատուցվել Մեզ բոլորիս ֆանտաստիկ ապրումներ պարգևեցիր. Կարեն Կարապետյանը շնորհավորել է Մխիթարյանին Հայաստանում կստեղծվի Կոռուպցիայի կանխարգելման հարցերով մարմին Ադրբեջանը խախտել է ԵԱՀԿ դիտարկման անցկացման ընթացակարգի պայմանավորվածությունը ՀԱՊԿ-ն բանակցում Է ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելություններին մասնակցելու շուրջ. Յուրի Խաչատուրով Մխիթարյանը պատմություն կերտեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ»-ի համար. ակումբի անդրադարձը ԱԳԲԱ Լիզինգի և Ցեպելին Արմենիայի միջև բացառիկ համագործակցության պայմանագիր է կնքվել Վարչապետը հանձնարարեց ներկայացնել սնանկացման գործընթացների առողջացման առաջարկություններ Դու արժանի ես, իմ ընկեր. Ջորկաեֆը շնորհավորել է Մխիթարյանին Սպանություն Լոռիում. ձերբակալվել է տուժողի կինը Մխիթարյանը Եվրոպայի լիգայում տարած հաղթանակը նվիրել է բոլոր հայերին Կարեն Բոթոյանը հաստատվեց Գեղարքունիքի մարզպետի պաշտոնում «Հայկական ժամանակ». ԱՄՆ-ն էականորեն նվազեցնում է Հայաստանին տրվող ֆինանսական աջակցությունը «168 Ժամ». ՀՀԿ-ում այսօր քննարկելու է կառավարության թարմացված կազմը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan