AM | RU | EN
USD
EUR
RUB

Մետաղական հանածոների հետքերով. երիտասարդ երկրաբանի առաքելությունը

Պղինձը, ոսկին ու մենք

Մետաղական օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնումը Հարություն Մովսիսյանի համար թե´ մասնագիտություն է, թե´ նախասիրություն: ԵՊՀ օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի դոցենտն ապագա երկրաբաններին դասախոսություն կարդալուց բացի, փորձում է նաև հասկանալ, թե որտեղ կարելի է փնտրել պղինձ, ոսկի կամ մոլիբդեն. սա պարզ լեզվով ասած, բայց իրականում այն, ինչ անում են Հարությունն ու իր գործընկերները, բավականին բարդ ու ոչ միշտ է արդյունավետ:

Հստակ հաշվարկել, թե բնությունն ինչ և որքան է ստեղծել ընդերքում, հնարավոր չէ, սակայն մոտավոր հաշվարկ մասնագետները փորձում են անել: «Հանքարդյունաբերությունը տնտեսության ամենակարևոր և միևնույն ժամանակ ամենառիսկային ոլորտներից մեկն է: Ընդերքի գնահատումն իրականացվում է իրարից բավականին մեծ (նվազագույնը 50-60մ) հեռավորության վրա գտնվող կետերի տվյալների հիման վրա, իսկ թե ինչ է իրականում տեղադրված այդ երկու կետերի միջև, ոք չի կարող ասել, հնարավոր է` ոչինչ էլ չլինի: Մենք հաշվարկում ենք առկայության կամ բացայակության տոկոսային հարաբերությամբ»,-ասում է երիտասարդ երկրաբանը:

Սակայն որքան էլ մոտավոր լինեն հաշվարկները, Հարությունի խոսքով, հանքավայրերի որոնումը, հետախուզումն ու պաշարների գնահատումը` նախքան շահագործումը, պարտադիր պայմաններ են: Դա բացատրվում է նրանով, որ նախ` հանքավայրի շահագործումը մեծ ներդրումներ է պահանջում, ըստ այդմ` ծախսերը պետք է հաշվարկել` հասկանալու համար արժե՞, արդյոք, շահագործել, թե ոչ: Երկրորդ` ցանկացած հանքի շահագործում շրջակա միջավայրի վրա բացասական ներգործություն է ունենում, ուստի կարևոր է ճիշտ կազմել հանքարդյունահանման նախագիծը, հաշվարկել հնարավոր հետևանքները: «Հանքարդյունահանումը կարող է բերել տարածքի ռելիեֆի ձևի, հողերի նպատակային նշանակության փոփոխության, անտառահատումների մակերեսների մեծացման, արտադրական մեծ մակերեսների առաջացման, դեպի ջրային ավազան ու մթնոլորտ թունավոր նյութերի ներթափանցման, որն էլ իր ազդեցությունն է ունենում մարդկանց առողջության վրա: Սակայն հանքարդյունաբերությունը ճիշտ ձևով իրականացնելու դեպքում կարելի է զգալի նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը»,-ասում է նա:

Պոչամբարների օգուտն ու վնասը

Այն, ինչ անում է Հարությունը, հանքարդյունահանման նախնական փուլն է. դրան հաջորդում է բուն գործընթացը` իր ինչպես կանխատեսելի, այնպես էլ անակնխատեսելի կողմերով հանդերձ: Ընդերքից հանված հանածոները նախնական վերամշակման ենթարկելուց հետո մեծ քանակությամբ թափոններ են մնում, որոնք, համապատասխան միջոցառումներ չձեռնարկելու դեպքում, խիստ վտանգավոր են դառնում շրջապատի ու կենդանի օրգանիզմների համար: «Վերամշակման ընթացքում օգտագործվում են բազմաթիվ ռեագենտներ, իսկ վերամշակման պոչերում առկա են 200-ից ավել վնասակար միացություններ, որոնք ունեն ինքնաոչնչացման տարբեր ժամանակահատվածներ` մի քանի ամսից մինչև տասնյակ հազարավոր տարիներ: Հատկապես սուլֆիդային հանքաքարերի վերամշակման պոչերում ծանր մետաղների մի մասը կարող է տարալուծվել ջրի մեջ, այնտեղից էլ` հողի, հողից էլ` բույսերի, կենդանիների ու մարդու օրգանիզմ:

Դա պոչամբարների հիմնական խնդիրն է: Բացի դրանից, քանի որ պոչամբարների մակերևույթը բաց է և ընդգրկում է մեծ մակերես, վնասակար նյութերը ջրի հետ գոլորշիանում և փոշու հետ օդ են բարձրանում` աղտոտելով շրջակա միջավայրը»,-բացատրում է երիտասարդ գիտնականը:
Վերջին շրջանում Հարությունը զբաղվում է հենց լեռնահանքային արդյունաբերության թափոնների ուսումնասիրությամբ` ՀՀ հյուսիսային և հարավային մասերում. «Վերջերս կարողացանք մոդելավորել Ողջի պոչամբարը: Դաշտային չափումների, քարտեզագրական և այլ նյութերի հիման վրա ստացանք եռաչափ մոդել: Գնահատելով տեխնածին օգտակար հանածոների մոտավոր պաշարներն ու օգտագործման հնարավորությունները` եկանք այն եզրահանգման, որ պոչամբարը երկրորդային վերամշակման ենթարկելը ձեռնտու չէ, քանի որ կար շրջակա միջավայրին սպառնացող մեծ վտանգ: Փոխարենն առաջարկեցինք վերամշակել հյուսիսում, ավելի կոնկրետ` Ախթալայում և Ալավերդիում գտնվող պոչերի մի մասը: Դրանք քանակությամբ ավելի քիչ էին, սակայն հարուստ ու հեռանկարային»:

Այն, ինչ անում են Հարությունն ու գործընկերները, անում են հիմնականում սեփական հնարավորություններով ու գիտության առաջընթացից հետ չմնալու համար: Տեղական կամ արտասահմանյան արդյունահանող ընկերությունների հետ համագործակցության դեպք չի հիշում երկրաբանը: Նրա խոսքով` գիտական մակարդում ձեռք բերվածը կիրառել չի հաջողվում, քանի որ ընդհատված է գիտություն-արտադրություն կապը: Այդ առումով բացառություն է, թերևս, ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի և ԵՊՀ փոխըմբնման հուշագրով 2012թ. ստեղծված կայուն զարգացման կենտրոնը, որտեղ ընդգրկված մասնագետ-փորձագետներն իրականացնում են շրջակա միջավայրի պահպանությանն ուղղված ուսումնասիրություններ, որպեսզի աջակցեն կառավարությանը` լուծելու դրանք: Գիտական նվաճումների օգտագործվող ծավալները, այդուհանդերձ, քիչ է համարում երկրաբանը` հաշվի առնելով լեռնային հանքարդյունաբերության տնտեսական մեծ պոտենցիալը:

Համաձայն չլինելով հանքարդյունաբերության միայն բացասական կողմերի վրա կենտրոնացողների հետ`Հարությունը մատնանշում է նրա դրական կողմերը. «Հանքերի շահագործումը երկրի տնտեսությանը ապահովում է, առաջին հերթին, հումքային բազայով և աշխատատեղերով: Հումքը ստացվում է հիմնականում խտանյութի տեսքով, որի 25-30 տոկոսն է կազմում հիմնական մասը: Մետաղաձուլման աշխատանքներ Հայաստանում հիմնականում չեն կատարվում, կիսաֆաբրիկատն արտահանվում է, ինչի հիման վրա ներմուծող երկրում զարգանում են տնտեսության այլ ճյուղեր` կորզելով նաև խտանյութում առկա այլ բաղադրիչները»,-ափսոսանքով նշում է երիտասարդ գիտնականը:

Խոր վերամշակման և վերջնական արտադրանքի ստացման քայլեր տեղում անելու դեպքում, ինչ խոսք, տնտեսական օգուտներն ավելի շատ կլինեն, բայց դրա համար` նախ անհրաժեշտ են միջոցներ, և, որ ամենակարևորն է, առկա է շրջակա միջավայրին մեծ վնասներ հասցնելու իրական վտանգ:

 Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Հայոց ցեղասպանության մասին նյութի պատճառով Ադրբեջանում փակվել է ТНТ հեռուստաալիքը Գյումրիում ռուս զինծառայողի ենթադրյալ սպանության կասկածյալը բերման է ենթարկվել.նա 20-ամյա երիտասարդ է (թարմացված) Կառավարության ծրագրերն ուղղված են գյուղատնտեսության մեջ ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրմանը. ՀՀ վարչապետ Պատվաստումների շնորհիվ Հայաստանում 17 անգամ նվազել են ռոտավիրուսով պայմանավորված հոսպիտալացումները «Երկիր Ծիրանի» կուսակցությունը կմիանա Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված ջահերով երթին Սերգեյ Սմբատյանը կղեկավարի Մյունխենի սիմֆոնիկ նվագախումբը Տարոն Մարգարյանը խոստանում է վերանայել բոլոր ոլորտները, որոնցից քաղաքացիները գոհ չեն Էդվարդ Նալբանդյանն ընդունել է ավստրիական մի շարք հեղինակավոր լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ԵԽ պատգամավոր Ֆրանկ Էնգելին «Ելք»-ի օգտին քվեարկությունը դրական փոփոխությունների շարունակություն է. Փաշինյանը հանդիպեց ավանցիներին Երևանում աշակերտները զինտեխնիկայի կորուստն էապես նվազեցնող ռոբոտ են ստեղծել. բացահայտումներ ցուցահանդեսից Գերմանացիները հորդորում են Էրդողանի աջակից գերմանաբնակ թուրքերին լքել այդ երկիրը Թուրքիան պետք է փոխհատուցի իր արարքների համար. Ջեյմս Կրոմվելի հարցազրույցը «Խոստումը» ֆիլմի մասին ՄԻՊ-ի զեկույցում տեղ գտած առանձին ձևակերպումներ զուրկ չեն զգացմունքայնությունից. ՀՀ ոստիկանության արձագանքը Պայմանագրային զինծառայողի մահվան դեպքի վերաբերյալ քրգործով մեկ անձ ձերբակալվել է Երևանում ապրիլի 24-ին սպասվում է կարճատեւ անձրեւ եւ ամպրոպ Մարսելում բացվել է Սողոմոն Թեհլերյանի անվան հրապարակը Թուրքիայում քրդերի հետ բախման հետևանքով թուրք զինվոր է սպանվել Նախարարը հյուրընկալել է Սան Խոսեի պետական համալսարանի նախագահին Հայոց ցեղասպանության զոհերի շտեմարանում արդեն տասնյակ հազարավոր մարդկանց անուններ են ընդգրկվել Մազարի Շարիֆի բազաներից մեկի վրա հարձակումից հայ խաղաղապահները չեն տուժել Հայ ժողովուրդը շարունակում է արդարություն պահանջել. Արամ Ա-ի ապրիլի 24-ի պատգամը Գյուլենի շարժման անդամ լինելու մեղադրանքով Թուրքիայում 42 հոգի է ձերբակալվել Ցեղասպանությունների ճանաչման հարցում Թուրքիան ամենավատ օրինակն է. Եվրոպայի հակառասիստական շարժման նախագահ Քաղաքացուն առևանգելու համար մեղադրանք է առաջադրվել 2 անձի Հայաստանը պետք է ստանձնի Հայոց ցեղասպանության հետևանքների հաղթահարման գործընթացի համակարգումը. Արմեն Մարուքյան Բիբլոս քաղաքում Հայոց ցեղասպանության 102-րդ տարելիցին նվիրված ցուցահանդես է բացվել Երևանցիների մեծամասնությունը կրկին կքվեարկի Տարոն Մարգարյանի օգտին. Gallup- ի հարցման արդյունքները Հարգանքի տուրք ենք մատուցում Հայոց ցեղասպանության զոհերին ու նրանց ժառանգներին. Ջասթին Թրուդո Բարելավվել է Արցախի հրշեջ-փրկարարական ջոկատների տեխնիկական հագեցվածությունը ՌԴ Հարավային ռազմական օկրուգի ռազմաբազայում ավարտվել է ուսուցման աշխատանքների ստուգման գործընթացը Անվճար երթուղիներն ապրիլի 24-ին այցելուներին կտեղափոխեն Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր Անվճար երթուղիներն ապրիլի 24-ին այցելուներին կտեղափոխեն Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր Մեկնարկել են «Անվտանգ Հայաստան» խորագրով միջազգային ցուցահանդեսի նախապատրաստական աշխատանքները Նավթի գները նվազել են Երևանում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 3 հոգի մահացել են 2017-ի առաջին եռամսյակում արձանագրվել են տնտեսական հուսադրող ցուցանիշներ. Վարչապետն այցելել է Տնտեսական զարգացման նախարարություն Հայ համայնքը Երուսաղեմում թուրքական հյուպատոսարանի դիմաց բողոքի ակցիա կանցկացնի «Ֆրանսիայի ընտրություններում Մարին Լը Պենի հնարավորությունները անուղղակիորեն ավելացել են».Նարեկ Գալստյան Վայոմինգ նահանգը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը Հակառակորդը հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտել է շուրջ 50 անգամ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan