AM | RU
USD
EUR
RUB

«Toyota Mirai»-ն, ապագայի էներգիան ու փոքր երկրի մեծ նորարարը

 
 

Կենսաջրածին. թափոններից արտադրվող էներգիան

Գիտնականին տարիքով գնահատելու Հայաստանում ձևավորված կարծրատիպը կոտրել են Կարեն Թռչունյանն ու իր նմանները: Կարենը դա արել է փաստերով ու հիմնավորումներով` ինչպես գիտության մեջ է անում: 27 տարեկանում հասնելով դոկտորի գիտական աստիճանի և ձեռք բերելով հարուստ գիտափորձ արտասահմանյան առաջատար լաբորատորիաներում` վստահ է. «Մեզ մոտ մտածելակերպը պետք է փոխվի: Պետք է լինել նախաձեռնող, նորարար, չպետք է սպասել, որ կբերեն ու քեզ գումար կտան, այլ աշխատել ու հիմնավորել, որ պետք է ներդրում արվի»:
21-րդ դարի հիմնական մարտահրավերներին` էներգետիկ խնդրին ու ինֆեկցիոն հիվանդություններին դիմակայելու են կենսաբանները` մասնավորապես մանրէաբանները. Կարենը սա ոչ միայն ասում է, այլև` փորձում փաստել: Երիտասարդ գիտնականն ուսումնասիրում է, թե ինչից և ինչ պայմաններում կարելի է արտադրել կենսաջրածին, որը, որպես այլընտրանքային էներգիայի աղբյուր, ոչ հեռու ապագայում կսկսի լայնորեն կիրառվել ամբողջ աշխարհում: Կենսաբանական ճանապարհով մեծ ծավալով կենսաջրածնի ստացման հստակ տեխնոլոգիա ու փորձ դեռևս չկա ոչ մի երկրում: Սակայն նավթի և գազի պաշարների նվազմանը զուգահեռ, դրա անհրաժեշտությունը մեծանում է:

Որպես էներգիայի այլընտրանքային աղբյուր` կենսաջրածինն ունի մի շարք առավելություններ. նախ` այն վերականգնվող էներգիա է, երկրորդ` էկոլոգիապես մաքուր է՝ այրելիս անջատվում է միայն ջուր, երրորդ` ունի բարձր արդյունավետություն, չորրորդ` ավելի մատչելի է, և, որ շատ կարևոր է, կարող է լուծել էներգետիկ անվտանգության խնդիրը: «Մեր նպատակը կենսաջրածնի արտադրման համընդհանուր կիրառելի տեխնոլոգիա մշակելն է: Դրա համար էլ փորձում ենք կենսաջրածին ստանալ այնպիսի օրգանական թափոններից, որոնք առկա են գրեթե բոլոր երկրներում` ալկոհոլի, կաթնամթերքի, գարեջրի և այլն: Բացի տեխնոլոգիա մշակելուց, պետք է աշխատենք նաև նոր տեսակի մանրէների անջատման ուղղությամբ: Մտածում ենք` գո՞ւցե կարողանանք այլ մանրէներ անջատել, որոնք ավելի շատ կենսաջրածին կկարողանան արտադրել: Այսօր արդեն ունենք տարբեր մանրէներ, որոնց համար հստակ մշակվել և կատարելագործվել են տարբեր տեխնոլոգիական պայմաններ` բարձրացնելու կենսաջրածնի արտադրությունը խմորման պայմաններում, որպես օրինակ` Հայաստանի հանքային ջրերի աղբյուրներից անջատված մանրէները»,-ասում է երիտասարդ գիտնականը:

Փոքր քայլերով` դեպի կենսավառելիք

Մոտավոր հաշվարկներով` 2050թ. աշխարհի բնակչության էներգետիկ կարիքները մոտ 3 անգամ ավելանալու են, և էներգիայի եղած պաշարներով` մասնավորապես` նավթով և գազով, հնարավոր չի լինի բավարարել մարդկության պահանջները: Դրա համար ի հայտ են եկել այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրները: Կարեն Թռչունյանը վստահեցնում է` պետք է զարգացնել էներգիայի բոլոր այլընտրանքային աղբյուրները, որպեսզի յուրաքանչյուրն օգտագործվի ըստ նպատակահարմարության: Պատկերացնելու համար, թե որքան ձեռնտու կլինի կենսավառելիքի` մասնավորապես կենսաջրածնի օգտագործումը, երիտասարդ գիտնականը համեմատություն է բերում: «Մեկ լիտր ջրածնի այրումից 3-4 անգամ ավելի շատ էներգիա է անջատվում, քան նույն քանակով նավթի կամ գազի այրումից: Ըստ այդմ` մենք առաջարկում ենք, որ այն գումարները, որոնք ծախսվում են թափոններից ազատվելու համար, ներդրվեն նոր տեխնոլոգիաների կիրառման ուղղությամբ և վերածվեն էներգիայի: Արդյունքում կունենանք էժան վառելիք` կենսավառելիք, և միաժամանակ կազատվենք թափոններից: Հասկանո՞ւմ եք պետք է կարողանաս էժան տեխնոլոգիա մշակել, որ քո արտադրանքն իրացվի: Կենսավառելիքը բացի էժան լինելուց, ինչպես արդեն նշեցինք, նաև էկոլոգիական խնդիր է լուծելու, քանի որ այրելիս միայն ջուր է անջատվում: Դա շատ կարևոր խնդիր է` գլոբալ առումով, բայց պարզից էլ պարզ է, որ մարդ, նախ և առաջ, մտածում է իր գրպանի մասին: Այնպես որ, աշխարհում աստիճանաբար կարևորվող կենսավառելիքի արտադրությունը մասսայական դառնալու միտում ունի: Ներկայումս Եվրոպայում արևմուտքը արևելքի, հյուսիսը հարավի հետ կապող մայրուղիներ են կառուցվում, որտեղ ջրածնային լցակայաններ են լինելու: Եթե Հայաստանը կարողանա ընդգրկվել այդ ցանցում, ապա տեխնոլոգիական զարգացման նոր մակարդակի կհասնենք»:

Եվրոպական տարբեր երկրներում աշխատած ու նրանց փորձն ուսումնասիրած, միջազգային բազմաթիվ գիտաժողովների մասնակցած երիտասարդ գիտնականը չի ժխտում` նորարարության վրա ծախսված գումարն անմիջապես հետ չի գալիս, բայց վստահ է` ինչ-որ բան ունենալու համար պետք է ներդրում անես և որոշ ժամանակ սպասես, որ հետ ստանաս ներդրումդ: Մեր զրուցակցի տեղեկություններով` մինչև 2020թ. ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգում նախատեսվում է կառուցել 250 ջրածնային լցակայան: ԵՄ մի շարք երկրներում արդեն իսկ կան նման կայաններ, բայց առաջատարը շարունակում է մնալ Գերմանիան` 45 կայանով. «2014թ. արտադրվող ճապոնական «Toyota Mirai» առաջին մասսայական ավտոմեքենաներն են, որոնք աշխատում են ջրածնով: Բացի Ճապոնիայից, այս մեքենաներն արդեն պահանջարկ ունեն նաև Կալիֆոռնիայում: Հետևաբար մեծանում է ջրածնային լցակայանների կառուցման անհրաժեշտությունը: 2016թ. Սարագոսայում (Իսպանիա) կայացած Ջրածնային էներգիայի 21-րդ համաշխարհային կոնգրեսին, որտեղ բանավոր ելույթ ունեցա, փորձնական ջրածնային լցակայաններ էին ներկայացված, որոնք արդեն տեղադրված էին և աշխատում էին Ճապոնիայում ու Գերմանիայում: Մեկ կայանը, միջին հաշվարկներով, պահանջում է 2-4 մլն ԱՄՆ դոլարի ներդրում, որը, կարծում եմ, մեծ գումար չի»:

Բայց նախքան ջրածնային լցակայաններ կառուցելը պետք է կարողանալ կենսաբանական ճանապարհով մեծածավալ ջրածնի արտադրություն ապահովել, ինչը հեշտ չէ: Ըստ Կարեն Թռչունյանի` նախ պետք է ստանալ լաբորատոր պրոտոտիպ, որից հետո արդյունաբերական մեծ ծավալների մասին մտածել, իսկ դրա համար` արտասահմանում, թե Հայաստանում, հատուկ պայմաններ են պետք. «Ֆրանսիայի Ազգային գյուղատնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտի շրջակա միջավայրի կենսատեխնոլոգիայի հետազոտական լաբորատորիայում, որտեղ կա արդյունաբերական փորձարկման համար մեծ ծավալի (400 լիտր) միակ կենսաջրածնային ֆերմենտացիոն կայանը, փորձում ենք տեսնել` ի՞նչ ձևով լաբորատոր պրոտոտիպից անցնենք բետա` արտադրական պրոտոտիպի: Եթե ամեն ինչ հաջող ընթանա, կնշանակի, որ տեխնոլոգիան պատրաստ է»:

Նպատակը` կրճատել «ուղեղների» արտահոսքը

Կարենը չի պատկերացնում, որ միայն Հայաստանում աշխատելով կհասներ նրան, ինչի հասել է: Նրա խորին համոզմամբ` գիտության մեջ համատեղ աշխատանք պետք է լինի. «Եթե համագործակցում ես արտասահմանյան գործընկերների հետ և համատեղ հոդվածներ տպագրում հեղինակավոր ամսագրերում, դա մեծ հեղինակություն է բերում երկրին և այն խմբին, որում աշխատում ես, ինչպես նաև ճանաչելի է դարձնում Հայաստանը և այդ ուղղությամբ աշխատող գիտնականին` աշխարհում»: ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իսպանիայի, Նիդեռլանդերի, Շվեդիայի, Իտալիայի և այլ երկրների բուհերում ելույթների և լաբորատորիաներում աշխատելու ընթացքում երիտասարդ գիտնականը անվանի պրոֆեսորներից շատ է լսել` փողը`մեզնից, ուղեղը` ձեզնից:

Պետք է նշել, որ երիտասարդների արտահոսքը մասամբ նվազեցնելու ուղղությամբ վերջին տարիներին ձեռնարկվել են և շարունակում են իրագործվել տարբեր ծրագրեր. ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեի կողմից ասպիրանտների աջակցության և երիտասարդ գիտնականների աջակցության թեմատիկ ֆինանսավորման, ինչպես նաև Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամի և երիտասարդ գիտնականների աջակցության ծրագրի կողմից երիտասարդ գիտնականներին միջազգային գիտաժողովներին մասնակցության և ազդեցության գործակից ունեցող պարբերականներում տպագրվելու համար գումարներ են տրամադրվում։ Ահա թե ինչու մեր զրուցակիցը պատահական չի համարում այն, որարտասահմանյան հեղինակավոր գիտական ամսագրերում շատացել են հայ գիտնականների հոդվածների վրա հղումները:

Նորարարական գիտական աշխարհում Հայաստանի տեղն ամրագրելու գործում իր ներդրումն ունեցած Կարեն Թռչունյանի ջանքերով ԵՊՀ-ում շուտով հնարավոր կլինի կյանքի կոչել կենսաբանների նորարար գաղափարները: Կրթության բարելավման ծրագրով ԵՊՀ–ն ընթացիկ տարվա վերջին կունենա մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոն, որը ուսանողներին և երիտասարդ մասնագետներին հնարավորություն կտա տեղում իրագործելու գաղափարները` լաբորատոր պրոտոտիպի մակարդակով: Երիտասարդ կենսաբանի խոսքով` դա առավելագույնն է, որ հնարավոր է անել գիտակրթական հաստատությունում: Մնում է` գումար լինի, որ կարողանան պահպանել ժամանակակից սարքավորումները, որոնցով հագեցած է կենտրոնը, և պատրաստել համապատասխան բարձրորակ կադրեր, որովհետև, ինչպես Կարեն Թռչունյանն է սիրում ասել. «Ցանկացած ոլորտի զարգացում ապահովում են անհատները: Միայն գումարով կամ սարքավորումներով գիտությունը չի կարող զարգանալ»:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

 

Լրահոս
Արտակ Պողոսյանը նշանակվել է Երևանի ոստիկանապետ Խորապես ցավում ենք. Մայր Աթոռի արձագանքը զինվորներին չհասած արկղի մասին «Գյումրի-Գարեջուր» ընկերությունը պետական բյուջե պակաս է վճարել շուրջ 360 մլն դրամ. հարուցվել է քրգործ «Ելք»-ի պատգամավորները անձնական երաշխավորություն են ներկայացրել Վահան Շիրխանյանի խափանման միջոցը փոխելու վերաբերյալ Դատավորը բավարարեց Նորք-Մարաշի զինված խմբի գործով ամբաստանյալ Հարություն Սարիբեկյանի կալանքը փոխելու վերաբերյալ միջնորդությունը Այս պահին նման բան չկա. Արթուր Գևորգյանը չի հաստատում Տարոն Մարգարյանի հրաժարականի մասին լուրերը Ալոն ու Մասիվցի Անդիկը ձերբակալվել են Իմ հարազատ ընկերներն էլ ինձ չեն հասկանում. Մանվել Գրիգորյանի խոսքը կալանավորումից առաջ (տեսանյութ) Ձեր գործունեությունը լինելու է իմ ամենօրյա հսկողության տակ. Իշխան Սաղաթելյան «Սպառնում են ինձ մորթել, կտոր-կտոր անել». Մանվել Գրիգորյանի փաստաբանը ոստիկանություն հաղորդում է ներկայացրել Քննչական կոմիտեն խուզարկություններ է կատարել զորամասի հրամանատարի աշխատասենյակում, ԵԿՄ Երևանի Կենտրոն համայնքի բաժանմունքում և օժանդակ կառույցներում Գեորգի Ավետիսյանը նշանակվել է սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի ղեկավար Եթե որեւէ մեկը փորձի արատավորել իմ անունը, պաշտպանելու եմ պատիվս դատարանում Ազգային անվտանգությունը իրանց ամեն ինչով շատ շնորհքով ներխուժեց մեր բնակարան. Առաքել Մովսիսյան Հանրային հեռուստաընկերության լրատվական ծառայության տնօրենի պաշտոնում քննարկվում է Վահագն Թևոսյանի թեկնածությունը Մեղադրանք է առաջադրվել «օրենքով գող» համարվող Ալեքսանդր Մակարյանին խոշոր չափերով թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու համար Մանվել Գրիգորյանի գործի շրջանակում պետք է բացառել անհանդուրժողականությունը. պաշտպան Արցախում հակառակորդին հետ մղած և վիրավորված Գոռ Դարմանյանն աշխատանքի է անցել ՀՀ նախագահի աշխատակազմում Ցանկացած վերադաս ճիշտ այնպիսի աշխատող է, ինչպես իր ստորադասը Գեղարքունիքի մարզպետն այցելեց Վահան և Դրախտիկ գյուղեր Բողոքի ակցիա «Ոսկու աշխարհում»․ ՈՒՂԻՂ Վալերի Օսիպյանն այս ամենն անում է իր հեղինակությունը բարձրացնելու համար, ուրիշ պատճառ չկա. «Սեքյուրիթի դրիմ»-ի հիմնադիր Հիմա արդեն կարևոր չէ` ինչու թողեցի գործս, բայց մի պարզաբանում ինձ կարևոր է թվում. Արտակ Հերիքյան 55 ուսանողների փոխադրող ավտոբուսն ընկել Է անդունդը Արգենտինացի ֆուտբոլիստները պահանջում են մարզչի հեռացումը մինչև Նիգերիայի հետ խաղը «Ոսկու շուկա»-ի աշխատակիցները բողոքի ակցիա են իրականացնում Ռուբեն Խլղաթյանը վաղաժամկետ դադարեցնում է Արմավիրի քաղաքապետի լիազորությունները Առաքել Մովսիսյանը ԱԱԾ-ից ազատ է արձակվել Արարատ Միրզոյանի գրասենյակի ղեկավարը աշխատանքային լիազորությունները դադարեցնելու դիմում է ներկայացրել Իրաքից Հայաստան եկած փախստական ընտանիքը նպատակ ունի մշտական բնակություն հաստատել իր հայրենիքում Առաքել Մովսիսյանը բերման է ենթարկվել ԱԱԾ Հայկ Մարությանը հայտարարել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանն անդամակցելու մասին Խոշոր չափերով գողություն Երևանում գործող գրասենյակներից մեկից Կեսգիշերն անց հրավառություն իրականացրած օտարերկրացի ուսանողները հրավիրվել են ոստիկանություն «Սեքյուրիթի Դրիմ» և «Էլիփս» ընկերությունները 1 միլիարդ դրամից ավել գումար են հափշտակել ԱԱԾ-ն գործողություններ է իրականացնում Առաքել Մովսիսյանի տանը Աստված տա, որ այլևս ոչ մի հայ մայր չանցնի այն դժոխքով, որը տեսել են մեր հերոսների ծնողները Պատճառված վնասից ավելի քան 44 միլիոն դրամը վերականգնվել է․ չարաշահումներ պարարտանյութի և սերմացուի բաշխման գործընթացում Նախորդ յոթ տարիներին շարքից հանվել է ադրբեջանական 22 ԱԹՍ, հայկական կողմը կորցրել է 3-ը Վարույթ է ընդունվել ՀԿ նախագահի կողմից խոշոր չափերով յուրացում կատարելու դեպքի առթիվ հարուցված քրեական գործը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan