AM | RU
USD
EUR
RUB

120◦ C –ի պայմաններում ապրող մանրէները, գարեջրագործության նոր մեթոդն ու Արցախը Իսլանդիային կապող աղբյուրները

Ջերմուկն ու Քարվաճառը` ջերմադիմացկունների հայկական «բնակատեղի»

Մանրէազերծման համար 100 աստիճան ցելսիուս ջերմաստիճանը ոչ վաղ անցյալում լիարժեք էր համարվում, կարելի է ասել, բոլորի, իսկ այսօր` պահածոյացման գործընթացում թրծված տնային տնտեսուհիների ու կենսաբանությունից հեռու մարդկանց համար: Կյանքի տարրական ձևերին` մանրէներին, ամենամոտ գտնվողները` կենսաբանները, կյանքի հնարավոր սահմանները չեն շտապում գծել մի պարզ պատճառով. որքան մանրէաբանության ոլորտում ուսումնասիրությունները խորանում են, այնքան կյանքի սահմաններն ընդլայնվում են:

Պիրոլոբուսն (Pyrolobusfumarii) ու մեթանոպիրուսը (Methanopyruskandleri) մանրէաբաններին` մինչ այժմ հայտնի ամենաջերմասեր մանրէներն են. ապրում են 120 աստիճան ջերմաստիճանում, ցրտահարվում` 80-90 աստիճանի դեպքում: Էքստրեմալ պայմաններում ապրող այս մանրէները Հայաստանի տաք աղբյուրներում առայժմ չեն հանդիպել, փոխարենը նրանց դասին պատկանող այլ ջերմադիմացկուն էակներ են հայտնաբերվել: «Հայաստանի և Արցախի տարածքում գտնվող տաք աղբյուրներից մեզ հաջողվել է անջատել տարբեր ցեղերի պատկանող ավելի քան 135 շտամներ, որոնցից շատերը կարող են համարվել նոր տեսակների, նույնիսկ ցեղերի թեկնածուներ: Դրանք բավականին հետաքրքիր օբյեկտներ են, որոնք օգտագործում ենք սելեկտիվ գիտափորձերում` հասկանալու համար, թե ինչ նպատակի կարող են ծառայել: Արդեն իսկ առանձնացրել ենք այն մանրէներին, որոնք կարող են էկզոպոլիսախարիդներ արտադրել: Թերմոֆիլ մանրէները, սովորաբար, իրենց շուրջն արտադրում են էկզոպոլիսախարիդներ, որոնք բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում պաշտպանում են դրանց ջերմային սթրեսներից: Մանրէական արտադրության պոլիսախարիդները մեծ նշանակություն ունեն թե´ դեղագործության, թե´ նավթարդյունաբերության, թե´ սննդի արդյունաբերության, թե´ կոսմետիկայի արտադրության մեջ: Բայց մեր գլխավոր նպատակն այնպիսի պոլիսախարիդներ գտնելն է, որոնք կարող են օգտագործվել դեղագործության մեջ: Բացի այն, որ էկզոպոլիսախարիդներն օգտագործվում են պատիճավորված դեղերի պատիճները պատրաստելու համար, քանի որ դրանք ստամոքսում լուծվում են, կարող են նաև բուն դեղի բաղադրության մեջ մտնել, քանի որ օժտված են հակավիրուսային, հակամանրէաբանական և հակաքաղցկեղային հատկություններով»,-վստահեցնում է ԵՊՀ կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի դոցենտ Հովիկ Փանոսյանը:

Էքստրեմալ պայմաններում ապրող մանրէներն արդեն 13 տարի է` Հովիկի ու իր գլխավորած թիմի ուշադրության կենտրոնում են: Այս ընթացքում նրանք հասցրել են ուսումնասիրել Հայաստանում և Արցախում տեղակայված ավելի քան 10 աղբյուր, որոնց միջին ջերմաստիճանը բարձր է 20 աստիճան ցելսիուսից: Սահմանված միջինը երեք անգամ գերազանցում է Ջերմուկի տաք աղբուրը` 64 աստիճան ցելսիուս, և երեքուկես անգամ` Քարվաճառի աղբյուրը (Տաք ջուր)` 72 աստիճան ցելսիուս: «Դա աղբյուրի ելքի ջերմաստիճանն է, խորքում ավելի բարձր է լինում: Օրինակ Սյունիքում գտնվել է մի աղբյուր, որտեղ ջրի ջերմաստիճանը 600 մետր խորության վրա 100 աստիճան է».-ասում է Հովիկը:

Այս և մյուս աղբյուրների մանրէաբանական կազմը հայ կենսաբաններն ուսումնասիրել և նմուշառել են ոչ միայնակ. նրանց օգնել են արտասահմանցի գործընկերները: Դրամաշնորհների միջոցով հնարավոր է եղել ոչ միայն մագիստրոսների, ասպիրանտների վերապատրաստում կազմակերպել, այլև Հայաստանում իրականացնել միջազգային մակարդակի հետազոտություններ: Օրինակ` էկզոսախարիդների ակտիվ արտադրիչները մեկուսացվել են Հայաստանում, այնուհետ` ուսումնասիրվել իտալացիների օգնությամբ:

Գարեջրագործների «օգնականները»

21-րդ դարում մանրէաբանության նկատմամբ հետաքրքրությունն աճել է ամբողջ աշխարհում և դա պայմանավորված է կենսատեխնոլոգիայի բնագավառում մանրէների օգնությամբ կատարվող հեղաշրջումներով: Ուստի մանրէաբանական հետազոտությունները Հայաստանում ևս ինքնանպատակ չեն արվում: «Մանրէների և նրանցից ստացվող ֆերմենտների վրա հիմնված արտադրության բոլոր գործընթացները հիմնականում սովորական սենյակային ջերմաստիճանային պայմաններում են ընթանում, իսկ անհրաժեշտ մանրէն աճեցնելու համար, նախ և առաջ, պետք է համապատասխան սննդամիջավայր կիրառել և միաժամանակ բացառել կողմնակի մանրէներով վարակվելու հավանանականությունը: Ավանդական եղանակով մանրէների աճեցմամբ, կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նյութերի սինթեզը, առաջին հերթին, շատ էներգատար է, իսկ թերմոֆիլ մանրէները սինթեզում են ֆերմենտներ, որոնք չեն կորցնում իրենց ակտիվությունը բարձր ջերմաստիճանում և ավելի արագ են գործում, քան իրենց ոչ ջերմակայուն անալոգները: Արդյունքում արտադրությունը և´ քիչ ծախսատար է լինում, և´ արդյունավետ: Նշեմ նաև այն, որ կան ջերմակայուն ֆերմենտներ, որոնք կարող են այնպիսի ռեակցիաներ կատալիզել, որոնք անհնար է իրականացնել քիմիական եղանակով,-ասում է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուն և, որպես օրինակ, բերում գարեջրի արտադրությունը:- Գարեջուր ստանալու համար նախ պետք է ծլեցնել գարին, հետո ջարդել, ջարդոնը լցնել ջրի մեջ, եռացնել և ստացած եփուկին ավելացնել խմորասնկեր, որոնց գործունեության արդյունքում գարեջուր կստացվի: Այս փուլերը բոլորն էլ պարտադիր են. ծլեցումը պետք է արվի, քանի որ այդ դեպքում է գարու մեջ առկա բուսական ֆերմենտը` ամիլազը, օսլան ճեղքում մինչև գլյուկոզի, որն էլ խմորման ենթարկելով` վերածվում է սպիրտ: Բայց այդ գործընթացը հաճախ քիչ արդյունավետ է լինում, քանի որ օսլայի ահագին քանակություն չի հաջողվում ճեղքել: Իսկ ինչո՞ւ չի հաջողվում, որովհետև բուսական ֆերմենտը, որը պետք է ճեղքի օսլան, եփման ընթացքում ապաակտիվանում է, իսկ օսլան ավելի լավ ճեղքվում է ջերմաստիճանի բարձրացմանը զուգահեռ: Ահա թե ինչու այս և նմանատիպ արտադրություններում նպատակահարմար է օգտագործել թերմոֆիլ մանրէներից անջատված ջերմակայուն ֆերմենտներ»:

Քիչ թափոնային ու արդյունավետ արտադրություն ապահովող, ոչ ախտածին հատկությամբ օժտված թերմոֆիլների հետքերով Հովիկն ու իր խումբը վերջերս Արցախի Քարվաճառի տարածքում գտնվող երկրաջերմային աղբյուրում հայտնաբերել են հազվադեպ հանդիպող Thermus ցեղին պատկանող մի մանրէ` T. scotoductus-ը: Հետաքրքրականն այն է, որ մանրէ այդ տեսակն ամբողջ աշխարհում մինչ այժմ հայտնաբերվել է ընդամենը երեք վայրում` Արցախում, Իսլանդիայում և ՀԱՖ-ում: Աշխարհագրորեն իրարից բավականին հեռու գտնվող այս վայրերում միևնույն տեսակին պատկանող մանրէի առկայությունը կենսաբանն այսպես է բացատրում. « Վերջերս մի վարկած է առաջ քաշվել, ըստ որի` աշխարհի երկրաջերմային աղբյուրներն իրար հետ կապված են: Երկրագնդի խոր շերտերում կան առվակներ, որոնք ստեղծել են մի ամբողջական համակարգ»:

Հայաստանում ու Արցախում հանդիպող էքստրեմալ պայմաններում ապրող մանրէների շրջանակի աստիճանական ընդլայնումը ենթադրում է` կենսատեխնոլոգիական հեղաշրջումը չի կարող շրջանցել հայկական տարածաշրջանը:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունել է ՀՀԿ-ի կողմից նախագահի թեկնածու առաջադրված Արմեն Սարգսյանին Տոկիոյում և Երևանում դեսպանությունների հիմնումը նոր լիցք է հաղորդել տարբեր բնագավառներում հայ-ճապոնական համագործակցությանը Նախագահ Սարգսյանը Մյունխենում իր ելույթում շեշտադրել է ՀՀ արտաքին և անվտանգության քաղաքականության կարևորագույն հարցերը ՀՀ ԱԳ նախարարը Եգիպտոսի իր գործընկերոջ հետ կարևորել են միջազգային հարթակներում փոխգործակցության ընդլայնումը ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհները հիմնականում անցանելի են Սուրեն Կարայանն ընդունել է Ճապոնիայի արգործնախարարության պատվիրակությանը Արցախյան շարժման մասնակիցները հանդիպել են ՊԲ զինծառայողների հետ Երևանում առաջիկա օրերին սպասվում են կարճատև անձրևներ Անցած շաբաթ Ադրբեջանը առաջնագծում հրադադարի ռեժիմը խախտել է շուրջ 250 անգամ Մեքսիկայում ուժգին երկրաշարժ է տեղի ունեցել Նախագահը աշխատանքային այցով մեկնել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն Օրենքը նորակառույց շենքերի անվտանգությունը սահմանում, իսկ կատարումը թողնում է կառուցապատողների խղճին «168 Ժամ». Նորատ Տեր Գրիգորյանց. «Ադրբեջանը կարող է հարձակվել ցանկացած պահի» «Ժողովուրդ». Երևանի կամուրջների ցանցապատելու մասին խոստումը անկատար է մնացել «Ժողովուրդ». Ինչո՞ւ չէր լուծվում «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ի կոյուղու հարցը «Հրապարակ». Բարձրագույն դատական խորհրդի ընտրություններում քանի անդամ կառաջադրվի ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Փետրվարի 17 Հայաստանում կներդրվի բժշկական համակարգի հաշտարարի ինստիտուտը Դավիթ Լոքյանը ՀՀ Նախագահին զեկուցել է հանձնարարականների կատարման ընթացքի մասին Հայաստանը ներկայացված է Նյուրբերգում անցկացվող օրգանական սննդի առաջատար BIOFACH ցուցահանդեսում Տարոն Մարգարյանը կոչ է արել վերականգնել Շենգավիթ վարչական շրջանի արդյունաբերական ներուժը Հայաստանից արտահանվել է 9843 տոննա թարմ պտուղ-բանջարեղեն ԱԺ-ն մերժեց Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունների «Ելք»-ի նախագիծը Քննարկվել է Հայաստանի և Բելառուսի միջև օդային փոխադրումների ոլորտին վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ Արա Բաբլոյանն ընդունել է Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարի խորհրդարանական հարցերով տեղակալին Վահրամ Բաղդասարյանն անդրադարձել է Երևանի ավագանու նիստի ընթացքում գրանցված սկանդալային միջադեպին Հրայր Թովմասյանն անդրադարձել է ՍԴ նախագահ դառնալու խոսակցություններին Մխիթարյանը ճանաչվել է «Էստերսունդ»-«Արսենալ» խաղի լավագույն ֆուտբոլիստ Նախատեսվում է վարչական պատասխանատվության ենթարկել ավտոմեքենաներում գազաբալոնների տեղադրման և շահագործման անվտանգությունը խախտողներին Իսրայելի Քնեսեթի նախագահը Հայաստան այցելելու նախնական համաձայնություն է տվել Էդվարդ Միլիտոնյանը ընթերցանության և գրքերի սպառման ոլորտում դրական փոփոխություն է տեսնում Հայաստանում ՌԴ ԱԳՆ խոսնակ Մարիա Զախարովան անդրադարձել է Իլհամ Ալիևի «Երևան և Զանգեզուր վերադառնալու» վերաբերյալ անհեթեթ հայտարարություններին Ափսոս, հազար ափսոս, որ Վրաստանի իշխանությունները ռուսամետ չեն Բասկետբոլիստ Կարեն Չիվիչյանը 25 միավոր վաստակեց «Սակրամենտո Սթեյթի» հետ խաղում Արա Բաբլոյանը ՍԴ անդամի թափուր պաշտոնում առաջարկել է Հրայր Թովմասյանի թեկնածությունը Նիդեռլանդների խորհրդարանի ստորին պալատը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը Մերկելը հորդորել է Թուրքիային հավատարիմ մնալ իրավական պետության սկզբունքներին «Ելք»-ն առաջարկում է վերադառնալ բենզինի և սեղմած գազի նախկին դրույքաչափերին և նվազեցնել եկամտահարկը Հայաստանում արևային եղանակը կգերիշխի Թուրքիայի քրդամետ կուսակցության ևս մեկ պատգամավոր կարող է զրկվել մանդատից
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan