AM | RU
USD
EUR
RUB

Հայերի մոտ շիզոֆրենիային նպաստող գենետիկական գործոնների բացահայտումը հիվանդության դեմ պայքարն արդյունավետ կդարձնի

Հայերի համար գենետիկական թեստը` հեռահար նպատակ

Աշխարհի բնակչության մեկ տոկոսի կյանքի բնականոն ռիթմը խաթարած շիզոֆրենիան կենսաբանական գիտությունների թեկնածու Ռոքսանա Զախարյանի ուսումնասիրության առանցքում է արդեն 9 տարի: ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի մարդու գենոմիկայի և իմունոմիկայի լաբորատորիայում «հավաքագրվող» գենետիկական տարբեր առանձնահատկություններ ունեցող արյան նմուշների հետազոտությունները Ռոքսանային ու գործընկերներին քայլ առ քայլ մոտեցնում են կարևորագույն նպատակին. մշակել գենետիկական թեստ, որը հնարավորություն կտա ԴՆԹ անալիզի օգնությամբ պարզել` մարդն ունի՞, արդյոք, շիզոֆրենիայով հիվանդանալու նախատրամադրվածություն, թե՞ ոչ: «Հիմնական խնդիրն այն է, որ դեռ հայտնաբերված չեն այնպիսի կենսաբանական թեստեր, որոնց օգնությամբ հնարավոր կլինի հիվանդությունը նախապես հայտնաբերել, այսինքն` ախտորոշումը կատարվում է շատ ուշ, երբ հիվանդությունն արդեն քրոնիկ բնույթ է կրում: Հասկանալի է, որ այդ դեպքում և´ բուժումն է դժվարանում, և´ ընթացքն է դառնում անցանկալի ու բարդ»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը:

Հայերի մոտ գենետիկական ռիսկի գործոնների բացահայտման ուղղությամբ ինստիտուտում արդեն իսկ զգալի աշխատանք է արվել. ուսումնասիրվել է շուրջ 50 գենային մուտացիաներ, որից առանձնացվել է խիստ ռիսկային 23-ը, որոնց առկայությունը մարդու ԴՆԹ-ում բարձրացնում է շիզոֆրենիայով հիվանդանալու հավանականությունը: Հետազոտությունների ընթացքում, թերևս, ամենահետաքրքրական բացահայտումը, որը նշում է երիտասարդ գիտաշխատողը, արական և իգական սեռերի մոտ նկատվող առանձնահատկությունն է. «Եթե տղամարդկանց մոտ որոշակի գենետիկական գործոնների համակցությունը բարձրացնում է շիզոֆրենիայով հիվանդանալու ռիսկը, ապա կանանց մոտ ազդող գենետիկական գործոններն այլ են: Նշեմ, որ հիվանդության ռիսկը բարձրացնող մեր հայտնաբերած գենետիկական գործոնները տեղայկայված են իմունային համակարգի, նյարդային զարգացման և ապոպտոզի կարգավորիչներ կոդավորող գեներում»:

Շիզոֆրենիայի ոչ գենետիկական պատճառները

Համապատասխան գենետիկական գործոնների ուսումնասիրությունը հոգեկան այդ ծանր հիվանդության կանխագելման համար կարևոր, բայց բավարար պայման չէ: Ռոքսանայի խոսքով` այստեղ էական դերակատում ունի նաև սոցիալական ադապտացիան: Շիզոֆրենիայի նախատրամադրվածություն ունեցող անձի մոտ հիվանդությունը կարող է չդրսևորվել, եթե չլինեն դրան նպաստող արտաքին ազդեցություններ: Երիտասարդ գիտաշխատողը վստահեցնում է` դեղորայքային բուժումից պակաս կարևոր չէ շրջապատի բարյացակամ վերաբերմունքը. համապատասխան պայմանների ստեղծումն ու հասարակությանն ինտեգրվելը կարող են դրական տեղաշարժ ապահովել:

Ըստ նախորդ տարվա պաշտոնական տվյալի` Հայաստանում շիզոֆրենիայով տառապում է 12 հազար մարդ, բայց Ռոքսանան վստահ է, որ նրանց իրական թիվը հրապարակվածից հինգ անգամ ավել է. դա վկայում է միջազգային փորձը: Իրական ու պաշտոնական տվյալների անհամապատասխանության պատճառն ավելի խորքային է և, ըստ այդմ, վերացնելը` բարդ. հիվանդը մեծ մասամբ դեպքերում չի ընդունում, որ հիվանդ է և հրաժարվում է բժշկի դիմել, արդյունքում հիվանդությունն ավելի է խորանում ու բարդացնում բուժումը:

Ամբողջ աշխարհում մեծ թափ ստացած ֆարմակոգենետիկական հետազոտությունները մասնագետներին հնարավորություն են տալիս հասկանալ, թե որ դեղը ինչ չափաբաժնով արդյունավետ կլինի տվյալ հիվանդի համար: Սակայն ակնկալել 100 տոկոս արդյունավետություն, անիմաստ է, քանի որ շիզոֆրենիան հոգեկան այն ծանր հիվանդություններից է, որի լիակատար բուժումը դեռևս երազանք է: ԱՄՆ-ում և եվրոպական որոշ երկրներում այս կարգի հիվանդների հանդեպ անհատական մոտեցումը երիտասարդ կենսաբանը համարում է ամենաճիշտ ու արդյունավետ եղանակը: Հայաստանում այդ պրակտիկան ներդնելը նույնքան կարևոր ու արդիական է, ինչպես ամբողջ աշխարհում. «Մենք հայտնաբերել ենք, որ անգամ առողջ հայի ԴՆԹ-ի կառուցվածքում կան այնպիսի մուտացիաներ` փոփոխություններ, որոնք կապված են որոշակի դեղերի ազդեցության հետ: Ըստ այդմ` բուժում նշանակելուց առաջ պետք է պարզել` տվյալ դեղը համապատասխանո՞ւմ է հիվանդին, թե՞ ոչ, քանի որ մեկի դեպքում նույն դեղամիջոցը կարող է դրական արդյունք ունենալ, մյուսի դեպքում` բացասական:

Տեսությունից կիրառություն` փոքր քայլերով

Անձի մոտ շիզոֆրենիան բնորոշվում է վարքաբանական ու ճանաչողական գործառույթների խաթարմամբ, բայց այս հիվանդության ախտանիշները, օրինակ` տեսողական և լսողական հալյուցինացիաներ, ագրեսիվ վարք և այլն, կարող են նաև այլ հոգեկան հիվանդությունների նախանշաններ լինել:

Հիվանդի մոտ հոգեկան տարբեր հիվանդություններին բնորոշ նախանշանները երբեմն մոլորության մեջ են գցում մասնագետներին, բայց համապատասխան գենետիկական ուսումնասիրությունները կօգնեն առանց դժվարության տարբերակել մեկը մյուսից: Ուղղակի Հայաստանում անհրաժեշտ մակարդակի հասնելու համար, Ռոքսանայի խոսքով, դեռ շատ ժամանակ ու ռեսուրսներ կպահանջվեն. «Հայկական պոպուլիացիան դեռևս ուսումնասիրված չէ, առաջինը մենք ենք սկսել զբաղվել դրանով: Իսկ այլ ժողովուրդների համար ստացված թեստերը հայտնի չէ, թե որքանով են կիրառելի հայերի համար, օրինակ` կրծքագեղձի քաղցկեղի դեպքում դրանք չեն համընկնում, մեզ մոտ այլ գենետիկական տվյալներ են: Այսինքն` արտասահմանյան թեստերով առաջնորդվելու դեպքում ճիշտ արդյունք չենք ստանա»:

Գենետիկական ռիսկային գործոնների ամբողջական պատկերը ստանալու և, առավելևս, դրանք բժշկության մեջ կիրառելու համար, դեռ երկարատև աշխատանք կպահանջվի, քանի որ գիտական մակարդակից կիրառական անցումը կարող է երբեմն տասնամյակներ տևել: Բայց այն, որ մինչև հիմա ստացված արդյունքները մասնագետները պատրաստվում են մոտ ժամանակներս ներկայացնել համապատասխան օղակների, փաստում է հստակ քայլերով դեպի նպատակակետ շարժվելու մասին:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Էդվարդ Նալբանդյանն ու Էլմար Մամեդյարովը քննարկել են Սարգսյան-Ալիև հանդիպման կազմակերպմանն առնչվող հարցեր Թեհրանում Հայաստանի անկախության 26-ամյակին նվիրված միջոցառում է կազմակերպվել Ջակարտայում Հայաստանի անկախության 26-ամյակին նվիրված ընդունելություն է կազմակերպվել Եվրոպացի օմբուդսմենները թույլ չեն տվել Ադրբեջանի ՄԻՊ-ին քաղաքականացնել Ռուբեն Մելիքյանի մասնակցությունը ԵՕԻ վեհաժողովին Նախագահ Սերժ Սարգսյանն ընդունել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Իոսիֆ Կոբզոնին Նախագահը ներկա է գտնվել «Միասին» խորագիրը կրող բարեգործական համերգին Խուլիգանության և բռնություն գործադրելու փաստերով հարուցված քրգործն ընդունվել է ՀՔԾ քննիչի վարույթ Ոստիկանները կաշառք ստանալու կասկածանքով բերման են ենթարկել մետրոպոլիտենի աշխատակցին Հայաստանը ՄԱԿ ԶՀԿ նստաշրջանում հանդես է եկել ի պաշտպանություն ազգային փոքրամասնություների և տեղաբնակների իրավունքների ԱԻՆ-ում հրդեհների վերաբերյալ վերլուծություն իրականացնելու նպատակով ստեղծվել է հանձնաժողով «Հայկական Սփիւռքը Յարափոփոխ Աշխարհում»... Գործուն Զգացարիթմի Սահմանումը Պատվավոր կոչում և անվանական լսարան. Իոսիֆ Կոբզոնը Հայաստանում է (լուսանկարներ, տեսանյութ) ՀՀ քննչական կոմիտեն Վերնիսաժի մոտ տեղի ունեցած սպանության գործով մեղադրանք է առաջադրել Բաքվում հայկական եկեղեցու տարածքը փակ է. հայ պատվիրակներին թույլ չեն տվել մտնել եկեղեցի Հենրիխ Մխիթարյանը «Մանչեսթեր Յունայթեդ»-ի մեկնարկային կազմում է ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի հատուկ ներկայացուցիչը կայցելի Հայաստան «Մեծ յոթնյակը» կարող է խստացնել պատժամիջոցները Ռուսաստանի նկատմամբ. Մերկել Թուրքիան Հալեպի Իսլամական ձեռագրատնից դուրս է բերել օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանի արխիվային ձեռագրերը. Ժիրայր Ռեիսյան Հայ-թուրքական սահմանն ապօրինի հատած Իրանի քաղաքացի է ձերբակալվել ՀՀ տրանսպորտի նախարարությունն այս տարի կտեղափոխվի նորակառույց շենք Գարո Փայլանը մեղադրանք է ներկայացրել փոքրամասնություններին թիրախավորած թուրք լրագրողի դեմ Ուժերը չափեցին քրեական իրավունքի ապագա մասնագետները Սահմանամերձ գոտում գտնվելու պատճառով մեծ թվով տավուշցիներ ունեն զարկերակային բարձր ճնշում և շաքարախտ Հայերենը Քրդստանի անկախության հանրաքվեի քվեաթերթիկներում չընդգրկելու պատճառը հայտնի է Մեքսիկայի ափերի մոտ նոր երկրաշարժ է գրանցվել Հայաստանը միացել է Անդրսահմանային էլեկտրոնային առևտրի դրուրացման վերաբերյալ համաձայնագրին ՀՀ ԱԻ նախարարությունը հորդորում է չթերագնահատել գազալցման շարժական կայանների սպառնալիքը Սիրիայում պատերազմական տարիների ընթացքում զոհվել են 200-ից ավելի հայեր Եթե Ադրբեջանը համաձայն է ճանաչել Արցախի անկախությունը, ապա կողմերը մոտ են կարգավորմանը. Շարմազանով «Արարատի ստվերի տակ». El País-ի հոդվածը Հայաստանի մասին Ավելի քան 2000 տավուշցի ստացել է անվճար բուժզննում Բաքվում ՀՀ անկախության համար բաժակ բարձրացրած հայ պատգամավորների նկարը կատաղեցրել է ադրբեջանցի պատգամավորին Սիրիայի ԱԳ նախարարը Նալբանդյանին է ներկայացրել ահաբեկչական խմբավորումների դեմ իրականացվող պայքարը ԿԺԴՀ-ում երկրաշարժ է տեղի ունեցել. այն կարող է պայթյունի հետևանք լինել Հակառակորդը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 4000 կրակոց Նալբանդյանը հանդիպել է Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի հետ «Նաիրիտ» գործարանում խոշոր աղետի վտանգ չկա. միջազգային փորձագիտական խումբ Բակո Սահակյանը մասնակցել է մինի ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարի բացման արարողությանը ԻՊ-ն վերահսկում է Դեր Զորի նավթային հանքավայրերի 80%-ից ավելին Մամեդյարովը հանդիպել է Մինսկի խմբի համանախագահների հետ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan