AM | RU
USD
EUR
RUB

«Քիմիան մի քիչ նման է ճաշ եփելուն». Երբ քիմիկոսը լաբորատորիայում և խոհանոցում աշխատում է նույն ոգևորությամբ

 
 

Քիմիայի ձգողության ուժը

Քիմիկոս Արմեն Գալստյանը, հնարավոր է, կենսաակտիվ միացությունների սինթեզմամբ երբևէ չզբաղվեր, եթե աներ գյուղակադեմիայի հացաբուլկեղենի բաժին տանող վերջին քայլը: Խոհարար դառնալու նրա երազանքը սկզբում զիջեց ծնողների ցանկությանը, հետո ինքնաբերաբար փոխեց ուղղությունը: Գյուղակադեմիա ընդունվելու համար քիմիա պարապելու ընթացքում Արմենը հասկացավ` իրենը քիմիան է. «Օրգանական քիմիան ինձ շատ էր ձգում: Երբ խորացա այդ առարկայի մեջ, զգացի, որ այն նաև հեռանկարային մասնագիտություն է, իսկ խոհարարությունը` հոբբի, որը մինչև հիմա իր տեղում է: Ճիշտ է, ուսման ընթացքում պատահել է, որ տարակուսել եմ,թե որ ուղղության մեջ խորանամ` օրգանական, անալիտիկ, թե ֆիզքիմիայի, բայց ամեն անգամ, երբ վերադառնում էի օրգանական քիմիային, զգում էի, որ ամենաշատը դա է ձգում: Գիտեք, քիմիան մի քիչ նման է ճաշ եփելուն, դնում ես, խառնում ու խառնում (ժպտում է,-խմբ.) »,-մասնագիտական հաջող ընտրության մասին պատմում է քիմիական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ քիմիայի ամբիոնի ուսումնական լաբորատորիայի վարիչ, գիտաշխատող Արմեն Գալստյանը:

Արդեն 16 տարի է` Արմենը գիտությամբ է զբաղվում: Համաշխարհային գիտության տեմպից ետ չմնալու համար նա ու գործընկերներն ունեցած հնարավորություններն առավելագույնս են օգտագործում, չունենալու դեպքում էլ ստեղծում` մարդկային ռեսուրսի ու ժամանակի հաշվին. «Շատ դեպքերում ինքներս ենք մեր ձեռքի տակ եղած նյութերից ստանում մեզ պետք եկած կառուցվածքով միացությունը: Այսինքն` սինթեզում ենք ելանյութի ելանյութի ելանյութը, հետո փոխակերպումներ անում»:

Այնքան ժամանակ չի պահանջվում ցանկալի նյութի սինթեզման, որքան որ մաքրման համար: Քիմիկոսը գործընթացի այս փուլի ամենամեծ կորուստը, սակայն, ժամանակը չի համարում, այլ` տարբեր ռեակցիաների արդյունքում առաջացող կողմնակի նյութերը, որոնք մաքրման ընթացքում դեն են նետվում: Ու դա դեռ ոչինչ, հնարավոր է` սինթեզված հիմնական միացությունն էլ չարդարացնի իրեն. «Հնարավոր է, որ սինթեզված միացությունն ունենա մեր կանխատեսած ակտիվությունը, բայց դրանից բացի, կողմնակի անթույլատրելի ազդեցություն էլ ունենա և արգելվի դրա օգտագործումը դեղարտադրության մեջ: Այսինքն` երաշխավորված չէ, որ ստացված միացությունը պարտադիր կմտնի որևէ դեղի բաղադրության մեջ: Հնարավոր է` միլիարդավոր դոլարներ ծախսվի, բայց կենսաակտիվ նյութը դեղատուն չհասնի»:

Սինթեզելով հակասնկային ակտիվության նոր կրողներ

Դեղերի բաղադրությունների ու ազդեցությունների ուղղությամբ հայ գիտնականներն աշխատել ու շարունակում են աշխատել, սակայն, ինչպես Արմենն է ասում, Հայաստանում դեղ արտադրելու մասին խոսելը դեռ շատ շուտ է. հիմնական խոչընդոտը ներդրումների պակասն է: ՀՀ-ում առայժմ սահմանափակվում են գիտական նորույթն արտոնագրելով կամ բարձր ազդեցության գործակից ունեցող ամսագրերում տպագրելով:

Կենդանիների վրա կատարված կենսաբանական փորձակումների մասին հոդվածներն անգամ դժվարությամբ են հրապարակվում բարձր ազդեցության գործակից ունեցող ամսագրերում, քանի որ այդ փորձակումներն իրականացնելու համար ևս լիցենզիա է պետք: «Որևէ ակտիվություն առնետների վրա փորձարկելու համար անհրաժեշտ է մոտ 30-40 առնետ, որոնք սովորական առնետներ չեն, այլ հատուկ ցեղատեսակի սպիտակ առնետներ, որոնք պահվում են հատուկ միջավայրում, ունեն առանձնահատուկ սննդակարգ: Պատկերացրեք, թե քանի առնետ պետք կլինի մեր ստացած բոլոր միացությունների ակտիվությունը որոշելու համար: Դա լուրջ միջոցներ է պահանջում: Այնուամենայնիվ, որոշ փորձարկումներ անում ենք, օրինակ` մի քանի տարի առաջ Մնջոյանի անվան նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում ստուգել ենք ստացված միացությունների հակահիպօքսիկ ակտիվությունը»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը:

Գիտական համագործակցության շրջանակներում մի շարք լաբորատորիաներում շարունակվում են փորձարկումներ անել նաև հիմա, բայց ոչ կենդանիների վրա, այն թանկ հաճույք է: Ավելի հաճախ հակասնկային ու հակաբակտերիալ ակտիվություն են որոշում: Դա և´մատչելի է, և´սինթեզվող միացություններին բնորոշ: Պետրիի թասիկի մեջ միաժամանակ 5-6 միացությունների կենսաբանական ակտիվությունն են որոշում. «Մենք աշխատում ենք ստեղծել նոր կառուցվածք ունեցող միացություններ, որոնց նկատմամբ առկա դեղամիջոցներով չվնասազերծվող հարուցիչները կայուն չեն լինի: Հիմա ավելի շատ հակասնկային ակտիվությամբ օժտված միացություններ ենք սինթեզում: Վերջերս ստացել ենք մի հետաքրքիր հակասնկային միացություն, որն իր ակտիվությամբ նման է «Ֆլյուկոնազոլ»-ին: Ճիշտ է, մեր լաբորատորիան տարբեր ուղղություններով է աշխատում. սինթեզել ենք նաև հակասթրեսային, հակահիպօքսիկ ակտիվությամբ նյութեր, բայց վերջին շրջանում գերակշիռ թիվ են կազմում ազոլները, մասնավորապես` 1,2,4-տրիազոլների դասի միացությունները, որոնք կառուցվածքով նման են «Ֆլյուկոնազոլ»-ին»:

Թե հայ մասնագետների տված գաղափարներն ու մշակած մոդելները երբ և ինչպես կմտնեն ֆարմինդուստրիա, Արմեն Գալստյանը դժվարանում է կանխատեսել, բայց այն, որ մեր գիտնականների հեղինակած հոդվածների վրա հղումներ արվել են ու կարվեն, խոստումնալից է համարում:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
«Արսենալ»-ը նոր մարզչի անունը կհայտնի այս շաբաթ Կամաց-կամաց, ուզեն թե չուզեն, Արցախի ճանաչման գործընթացն սկսում է իր արդյունքները տալ. Կայծ Մինասյան ՀՀ նախագահն անդրադարձել է կոռուպցիոն շղթաների հայտնաբերման մասին ԱԱԾ պետի հայտարարությանը Ժամանակն է, որ վրացիները այն հաճախականությամբ այցելեն Հայաստան, որով հայերն են գնում Վրաստան Նիկոլ Փաշինյանը և Դեմետրիս Սիլուրիսը քննարկել են հայ-կիպրական հարաբերությունների հետագա զարգացմանն ուղղված մի շարք հարցեր Էներգետիկայի բնագավառում առկա փոխգործակցությունը հաջողությամբ կշարունակվի. Արթուր Գրիգորյան Ատեստավորման արդյունքում բարձր գնահատականներ ստացած ուսուցիչների աշխատավարձերը կբարձրանան Կրթական համակարգը պետք է քաղաքականից ազատել՝ թողնելով այն շնչի. ոլորտի փորձագետները բարձրաձայնում են խնդիրները ՀՀ վարչապետի տիկինը համաձայնել է լինել բարեգործական նոր հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի կազմում ՀՀ պաշտպանության նախարարի գլխավորած պատվիրակությունը մեկնել է Աստանա Կորեայի Հանրապետության նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Նիկոլ Փաշինյանին Բարձրագույն դատական խորհուրդը հանդիպել է Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորների հետ Նախարարը գյուղոլորտի զարգացման կարևոր պայման է համարում կոոպերացիաների խթանումը Հայաստանը սպասում է ԵՄ անդամ երկրների խորհրդարանների կողմից համաձայնագրի ամբողջական վավերացմանը. ԱԳՆ խոսնակ Էլեկտրոնային կառավարման հարցում Էստոնիան պատրաստ է իր փորձը փոխանակել Հայաստանի հետ Նիկոլ Փաշինյանին շնորհավորական ուղերձ է հղել Ֆինլանդիայի վարչապետը Մեկնարկել են հայերենի դասեր Երևանի «Հատուկ կացարանի» բնակիչների համար ԿԳ նախարարը վստահեցնում է՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն տնօրեններ կամ ռեկտորներ չեն ընդունվել Իսրայելի հետ հարաբերությունները զարգացնելու ուղենիշը շարունակական է լինելու. ԱԳՆ խոսնակ Սփյուռքի նախարարը Գարեգին Բ Կաթողիկոսին է ներկայացրել ոլորտի առաջնահերթությունների վերաբերյալ իր տեսլականը Ավստրալիայի Ռայդ քաղաքն ընդունել է Արցախի Հանրապետության անկախությանը սատարող բանաձև Փաշինյանը հանձնարարել է 10-օրյա ժամկետում ներկայացնել գերատեսչությունների կանոնադրությունների վերջնական տարբերակները Նիկոլ Փաշինյանն իմ երազած վարչապետը չէ, բայց ցանկացած բանակցություններում նրա մեջքին կանգնած եմ. Շարմազանով Պատկան մարմիններն աշխատում են դպրոցներում դրամահավաքները կանխելու ուղղությամբ Շարմազանովն այս պահին արտահերթ ընտրությունների անցկացման իրավական և քաղաքական հիմնավորումներ չի տեսնում Արտահերթ ընտրությունների անցկացմանը երկիրը պետք է պատրաստ լինի. Արարատ Միրզոյան Լեհաստանի նախարարների խորհրդի նախագահը հայ-լեհական հարաբերությունների զարգացման հույս է հայտնել Զինծառայող Լևոն Թորոսյանի մահվան գործով մեղադրանք է առաջադրվել կրտսեր սերժանտին Հայաստանը դուրս չի գա Բոլոնյան կրթական համակարգից Համատեղ ուժերով կարող ենք հասնել համազգային նպատակների կենսագործմանը. ՀՀ սփյուռքի նախարար Շարմազանովին անհանգստացնում է ռազմահայրենասիրական դաստիարակության վերաբերյալ ԿԳ նախարարի դիրքորոշումը Մոնղոլիայի վարչապետը շնորհավորել է ՀՀ վարչապետին Զինծառայողները կարող են բարձրաձայնել իրենց մտահոգությունների մասին 1-16 թեժ գծի համարով Ես մտահոգվելու առիթ չունեմ. Շարմազանովն անդրադարձել է ԱԱԾ տնօրենի խոստացած բացահայտումներին Բալայանը ԱԳՆ-ում կադրային փոփոխությունների մասին հարցին պատասխանեց՝ հղում անելով Նիկոլ Փաշինյանին Գևորգ Պետրոսյանը «Ծառուկյան» դաշինքի և Փաշինյանի միջև տարաձայնությունների վերաբերյալ տեղեկություն չունի Ալեն Սիմոնյանը «Ելք» խմբակցության ղեկավարի պաշտոնում տեսնում է Լենա Նազարյանին ԱԳՆ խոսնակը վստահեցրեց՝ Հայաստանում Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովի օրակարգից շեղում չի լինելու Պե՞տք է անցնել 10-ամյա կրթության, թե ոչ. փորձագետների դիտարկումները Շվեյցարիայի դեսպանը հեռանկարային է համարում Հայաստանի հետ համագործակցությունը տնտեսության տարբեր ճյուղերում
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan