AM | RU
USD
EUR
RUB

«Քիմիան մի քիչ նման է ճաշ եփելուն». Երբ քիմիկոսը լաբորատորիայում և խոհանոցում աշխատում է նույն ոգևորությամբ

Քիմիայի ձգողության ուժը

Քիմիկոս Արմեն Գալստյանը, հնարավոր է, կենսաակտիվ միացությունների սինթեզմամբ երբևէ չզբաղվեր, եթե աներ գյուղակադեմիայի հացաբուլկեղենի բաժին տանող վերջին քայլը: Խոհարար դառնալու նրա երազանքը սկզբում զիջեց ծնողների ցանկությանը, հետո ինքնաբերաբար փոխեց ուղղությունը: Գյուղակադեմիա ընդունվելու համար քիմիա պարապելու ընթացքում Արմենը հասկացավ` իրենը քիմիան է. «Օրգանական քիմիան ինձ շատ էր ձգում: Երբ խորացա այդ առարկայի մեջ, զգացի, որ այն նաև հեռանկարային մասնագիտություն է, իսկ խոհարարությունը` հոբբի, որը մինչև հիմա իր տեղում է: Ճիշտ է, ուսման ընթացքում պատահել է, որ տարակուսել եմ,թե որ ուղղության մեջ խորանամ` օրգանական, անալիտիկ, թե ֆիզքիմիայի, բայց ամեն անգամ, երբ վերադառնում էի օրգանական քիմիային, զգում էի, որ ամենաշատը դա է ձգում: Գիտեք, քիմիան մի քիչ նման է ճաշ եփելուն, դնում ես, խառնում ու խառնում (ժպտում է,-խմբ.) »,-մասնագիտական հաջող ընտրության մասին պատմում է քիմիական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ քիմիայի ամբիոնի ուսումնական լաբորատորիայի վարիչ, գիտաշխատող Արմեն Գալստյանը:

Արդեն 16 տարի է` Արմենը գիտությամբ է զբաղվում: Համաշխարհային գիտության տեմպից ետ չմնալու համար նա ու գործընկերներն ունեցած հնարավորություններն առավելագույնս են օգտագործում, չունենալու դեպքում էլ ստեղծում` մարդկային ռեսուրսի ու ժամանակի հաշվին. «Շատ դեպքերում ինքներս ենք մեր ձեռքի տակ եղած նյութերից ստանում մեզ պետք եկած կառուցվածքով միացությունը: Այսինքն` սինթեզում ենք ելանյութի ելանյութի ելանյութը, հետո փոխակերպումներ անում»:

Այնքան ժամանակ չի պահանջվում ցանկալի նյութի սինթեզման, որքան որ մաքրման համար: Քիմիկոսը գործընթացի այս փուլի ամենամեծ կորուստը, սակայն, ժամանակը չի համարում, այլ` տարբեր ռեակցիաների արդյունքում առաջացող կողմնակի նյութերը, որոնք մաքրման ընթացքում դեն են նետվում: Ու դա դեռ ոչինչ, հնարավոր է` սինթեզված հիմնական միացությունն էլ չարդարացնի իրեն. «Հնարավոր է, որ սինթեզված միացությունն ունենա մեր կանխատեսած ակտիվությունը, բայց դրանից բացի, կողմնակի անթույլատրելի ազդեցություն էլ ունենա և արգելվի դրա օգտագործումը դեղարտադրության մեջ: Այսինքն` երաշխավորված չէ, որ ստացված միացությունը պարտադիր կմտնի որևէ դեղի բաղադրության մեջ: Հնարավոր է` միլիարդավոր դոլարներ ծախսվի, բայց կենսաակտիվ նյութը դեղատուն չհասնի»:

Սինթեզելով հակասնկային ակտիվության նոր կրողներ

Դեղերի բաղադրությունների ու ազդեցությունների ուղղությամբ հայ գիտնականներն աշխատել ու շարունակում են աշխատել, սակայն, ինչպես Արմենն է ասում, Հայաստանում դեղ արտադրելու մասին խոսելը դեռ շատ շուտ է. հիմնական խոչընդոտը ներդրումների պակասն է: ՀՀ-ում առայժմ սահմանափակվում են գիտական նորույթն արտոնագրելով կամ բարձր ազդեցության գործակից ունեցող ամսագրերում տպագրելով:

Կենդանիների վրա կատարված կենսաբանական փորձակումների մասին հոդվածներն անգամ դժվարությամբ են հրապարակվում բարձր ազդեցության գործակից ունեցող ամսագրերում, քանի որ այդ փորձակումներն իրականացնելու համար ևս լիցենզիա է պետք: «Որևէ ակտիվություն առնետների վրա փորձարկելու համար անհրաժեշտ է մոտ 30-40 առնետ, որոնք սովորական առնետներ չեն, այլ հատուկ ցեղատեսակի սպիտակ առնետներ, որոնք պահվում են հատուկ միջավայրում, ունեն առանձնահատուկ սննդակարգ: Պատկերացրեք, թե քանի առնետ պետք կլինի մեր ստացած բոլոր միացությունների ակտիվությունը որոշելու համար: Դա լուրջ միջոցներ է պահանջում: Այնուամենայնիվ, որոշ փորձարկումներ անում ենք, օրինակ` մի քանի տարի առաջ Մնջոյանի անվան նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում ստուգել ենք ստացված միացությունների հակահիպօքսիկ ակտիվությունը»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը:

Գիտական համագործակցության շրջանակներում մի շարք լաբորատորիաներում շարունակվում են փորձարկումներ անել նաև հիմա, բայց ոչ կենդանիների վրա, այն թանկ հաճույք է: Ավելի հաճախ հակասնկային ու հակաբակտերիալ ակտիվություն են որոշում: Դա և´մատչելի է, և´սինթեզվող միացություններին բնորոշ: Պետրիի թասիկի մեջ միաժամանակ 5-6 միացությունների կենսաբանական ակտիվությունն են որոշում. «Մենք աշխատում ենք ստեղծել նոր կառուցվածք ունեցող միացություններ, որոնց նկատմամբ առկա դեղամիջոցներով չվնասազերծվող հարուցիչները կայուն չեն լինի: Հիմա ավելի շատ հակասնկային ակտիվությամբ օժտված միացություններ ենք սինթեզում: Վերջերս ստացել ենք մի հետաքրքիր հակասնկային միացություն, որն իր ակտիվությամբ նման է «Ֆլյուկոնազոլ»-ին: Ճիշտ է, մեր լաբորատորիան տարբեր ուղղություններով է աշխատում. սինթեզել ենք նաև հակասթրեսային, հակահիպօքսիկ ակտիվությամբ նյութեր, բայց վերջին շրջանում գերակշիռ թիվ են կազմում ազոլները, մասնավորապես` 1,2,4-տրիազոլների դասի միացությունները, որոնք կառուցվածքով նման են «Ֆլյուկոնազոլ»-ին»:

Թե հայ մասնագետների տված գաղափարներն ու մշակած մոդելները երբ և ինչպես կմտնեն ֆարմինդուստրիա, Արմեն Գալստյանը դժվարանում է կանխատեսել, բայց այն, որ մեր գիտնականների հեղինակած հոդվածների վրա հղումներ արվել են ու կարվեն, խոստումնալից է համարում:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Լոս Անջելեսում մեծ հանդիսությամբ նշվել է ՀՀ անկախության 26-ամյակը Տոկիոյում Հայաստանի անկախության 26-ամյակին նվիրված միջոցառում է կազմակերպվել Արցախի ԱԳՆ ղեկավարն ընդունել է Թուրքիայից ժամանած մտավորականների ԱՄՆ երեք կոնգրեսական հայտնվել է Ադրբեջանի «սև ցուցակում» ՀՀ Նախագահը Գլեյդիս Բերեջիկլյանին պարգևատրել է Մխիթար Գոշի մեդալով Հայաստանում հնարավոր է արևմտահայերենով դպրոցներ ստեղծվեն Հայաստանն ու Սենթ Քիթս և Նևիսը հաստատել են դիվանագիտական հարաբերություններ Եվրոպայի խորհրդի կենտրոնակայանում նշվել է Հայաստանի անկախության 26-ամյակը Լևոն Մկրտչյանն իր հրաժարականի պահանջի տակ հիմնավորումներ չի տեսնում Կառավարությունում քննարկվել են ԵՄ GSP+ համակարգի կիրառմանը վերաբերող հարցեր Հայաստանն ու Սլովենիան ստորագրել են միջկառավարական համաձայնագիր ՀՀ կառավարությունը նախատեսում է բարեփոխել Գյումրիի օդանավակայանի ենթակառուցվածքները Արա Բաբլոյանը մասնակցել է Հայ-Ամերիկյան առողջության կենտրոնի հիմնադրման 20- ամյակին նվիրված միջոցառմանը Աշոտյանը Բաքվում Ադրբեջանին հորդորել է գալիք սերունդներին չսնել հայատյացությամբ և քսենոֆոբիայով Ադրբեջանը բացահայտ հայատյացություն քարոզող երկիր է. Էդուարդ Շարմազանով Թուրքական Հաքքարիում քուրդ զինյալները պայթեցրել են զինվորական մեքենան Առանց հերթագրումների եւ խոչընդոտների. հոկտեմբերի 1-ից ուժի մեջ է մտնում սոցփաթեթի նոր կարգը Առողջապահության ոլորտում հերթական օպտիմալացման արդյունքում կտնտեսվի 300 մլն դրամ Գաբրիել Սարգսյանը` Լիբանանի շախմատի չեմպիոն «Խոստում»-ը համամարդկային խնդիրներ է շոշափում. Թերրի Ջորջը Երևանում խոսում է իր ֆիլմի մասին Պետությունն անհրաժեշտության դեպքում կապահովի փրկարարների բուժումն արտերկրում Մենք ժամանել ենք այստեղ՝ թույլ չտալու քարոզչություն և հակահայկական հռետորաբանություն ՀՀ գյուղնախարարը Մինսկում մասնակցել է ԱՊՀ ագրոարդյունաբերական համալիրի հարցերով միջկառավարական խորհրդի նիստին Նախատեսվում է ՀՀ վարչապետի այցը Իրան. ժամկետները դեռ հստակեցված չեն Լևոն Մկրտչյանն ընդունել է Հայաստանում դիվանագիտական առաքելությունն ավարտող Շարպանտիեին Հայաստանում նավթի և գազի հետախուզական աշխատանքներ իրականացնելիս առաջնային են լինելու բնապահպանական նորմերը Եվրոպայի խորհուրդը ՄԻԵԴ-ի որոշումները չկատարելու հարցով նախազգուշացրել է Ադրբեջանի կառավարությանը Ավարտվել են 13 ջրհան կայանների հեռացնող ու մոտեցնող ջրանցքների վերականգնման աշխատանքները Միայն ժողովրդավար Թուրքիան կարող է ճանաչել Ցեղասպանությունը. Գարո Փայլան Սուրբ Աթոռի և Հայաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների պատմությունը շատ լուսավոր կետեր ունի. կարդինալ Սանդրի Կարեն Կարապետյանը հանձնարարել է պարզել գյուղատնտեսության ոլորտում արձանագրված անկման պատճառները Լիտվան դրական է տրամադրված ՀՀ-ի և ԵՄ-ի միջև նոր համաձայնագիրը ստորագրելու հարցում Սոցիալական աջակցության ոլորտում ձևավորվում է ընտանիքի սոցիալական գնահատման համակարգ Պարտապանը կկարողանա արգելանքն այլ գույքի վրա տարածելու միջնորդություն ներկայացնել հարկադիր կատարողին Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Բահամների հետ ԱԺ պատգամավորները չեն կարողանա ցանկացած պահի տեսակցել ձերբակալվածներին ու կալանավորներին Անկախության օրվա հրավառության համար հատկացվեց 11 մլն դրամ Տեղեկությունները պետական գաղտնիք որակելու լիազորությունը ՀՀ Նախագահից կփոխանցվի կառավարությանն ու խորհրդարանին Հարկային օրենսգրքի նոր փոփոխությունները բարենպաստ պայմաններ կստեղծեն տնտեսավարողների համար ՄԻԵԴ հերթական վճիռներով կառավարությունը կփոխհատուցի 6 հազար եվրոյին համարժեք դրամ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan