AM | RU
USD
EUR
RUB

Լույս` բույսերի համար. հայկական ստարտափը ներդրումների դեպքում գյուղատնտեսությանը զգալի օգուտ կարող է բերել

 
 

LED լամպերով Գևորգ Հովհաննիսյանը սկսել է զբաղվել երեք տարի առաջ: Մասնագիտությամբ ռադիոտեխնիկը խանութի փչացած լամպերը բերում էր տուն, սարքում ու վերադարձնում: Չինական լամպերին երկրորդ կյանք տվող Գևորգը դրանց` ժամանակից շուտ շարքից դուրս գալու բոլոր պատճառները մանրամասն ուսումնասիրելուց հետո որոշեց` պետք է փորձի անձամբ լամպ հավաքել: Որոշեց ու արեց: 2015թ. նրա հեղինակած LED լամպը ներկայացվեց Cleantech Open ծրագրին ու հաղթող ճանաչվեց: Լուսավորության համար օգտագործվող սովորական LED լամպերով ռադիոտեխնիկը գուցե և շարունակեր զբաղվել, եթե ԵԱՏՄ-ին միանալուց հետո տեղական շուկան չլցվեր ոչ պակաս որակյալ ու մատչելի ապրանքով:

Մրցակցությանը դիմանալու համար Գևորգը հասկացավ, որ պետք է նոր բան մտածել: Ուկրաինայում ապրող ազգականի հետ թեմայի շուրջ քննարկումների արդյունքում ծնվեց նոր գաղափար` ստեղծել լամպեր, որոնք կարագացնեն բույսերի աճը: Նմանատիպ լամպերին տեղում ծանոթանալու նպատակով Գևորգը մեկնեց Օդեսա: Պարզվեց, որ այնտեղ վաճառվող այդ նշանակության մետալ-հալոգեն լամպերը բավականին հոսանքատար են և բույսերի աճն արագացնում են ընդամենը 10 տոկոսով: Վերադառնալուց հետո ռադիոտեխնիկը որոշեց` իր հավաքելիք լամպերը պետք է լինեն էներգախնայող, ինչի համար էլ կանգ առավ LED չիպերի վրա: Եվ քանի որ այդ լամպերի խնդիրը բույսերի աճն արագացնելն էր լինելու, Գևորգն ընտրեց 5630 և 5730 LED չիպեր, որոնք ունեն ֆոտոսինթեզի համար պահանջվող բոլոր գույները:

2016թ. սեպտեմբերի 9-ին նախատիպն արդեն պատրաստ էր: Նոյեմբերի արված առաջին փորձարկումն արդարացրեց Գևորգի սպասելիքները: Բացարձակ մութ տարածությունում ցանված համեմը 15 օրվա ընթացքում աճեց 10 սմ-ով:

Փորձարկման դրական արդյունքից հետո բույսերի համար նախատեսված լամպերի համար պետք էր անուն մտածել: Թիմի մյուս անդամների` Մասիսի ու Լևոնի հետ որոշվեց լամպերն անվանել նշանակությանը համապատասխան` Fitolight, այսինքն` լույս բույսերի համար: Որպես հայկական ստարտափ` Fitolight-ը ներկայացվեց «Սևան ստարտափ սամմիթ 2017»-ին, որտեղ ռուսական և չինական LED լամպերի նկատմամբ հայկականի առավելությունը ցույց տալու համար հեղինակները ներկայացրին վարունգի վրա արված փորձարկումը: Քանի դեռ արտասահմանյան տեխնոլոգիայով հավաքված լամպի լույսով աճող վարունգը ծաղկման փուլում էր, հայկական տեխնոլոգիայով հավաքածը հասցրել էր նրան, որ վարունգը բերք էր տվել:

«ԱՄՆ-ում արտադրվող «Diamond» սերիայի լամպերը, որպես բույսերի համար նախատեսված, 2017թ. լավագույնն են ճանաչվել աշխարհում, բայց դրանք ֆոտոսինթեզի սպեկտրը ստանում են չորս` մանուշակագույն, կապույտ, սպիտակ և կարմիր գույների համադրությամբ, մեր լամպերը` 12 գույների: Դրա շնորհիվ էլ մենք կարողանում ենք ստանալ ֆոտոսինթեզի համար անհրաժեշտ` 380-730 նանոմետր ալիքի երկարություն, որը հապատասխանում է տեսանելի լույսին և որի դեպքում տեղի են ունենում ֆոտոսինթեզի համար անհրաժեշտ բոլոր քիմիական ռեակցիաները»,-չինական, ռուսական և ամերիկյան լամպերն ուսումնասիրելուց հետո հայկական լամպերի առավելության մասին վստահաբար շեշտում է Գևորգ Հովհաննիսյանը:

Հայկական ստարտափի հեղինակը ստացել է 12 գույների օգնությամբ բույսի ֆոտոսինթեզն ապահովող լույս, բայց նրա աճը 40 տոկոսով արագացնելու և վերջնական արդյունք ստանալու համար մինչև այժմ հավաքված 35 վատտ հզորությամբ լամպերը թույլ են, իսկ բույսի աճի համար բավարար քանակությամբ լույս է պետք. «Մենք նախատեսում ենք 150-200 վատ հզորության լամպեր հավաքել, որոնք բույսից մեկ մետր բարձրության վրա տեղադրվելով, արևի լույսի 80 տոկոսի չափով լույս կտան: Այդ լամպերը, օրինակ Շիրակում, որտեղ արևոտ է լինում տարվա 300 օրը,  մինչև 30 տոկոս արդյունավետություն կապահովեն: Ավելի արևոտ վայրերում կարող է հասնել 40 տոկոսի»:

Ինչպես փակ, այնպես էլ բաց տարածքներում, ոչ միայն գիշերը, այլև ցերեկը, երբ ամպերը կծածկեն արևը, ֆոտոսինթեզի բոլոր փուլերն ընթանալու համար կմիացվի լամպը: Մարդկային գործոնը նվազեցնելու ուղղությամբ ևս Գևորգը մտածել է, որոշ բաներ` նաև նախագծել. «Կախված արևի լույսի թափանցելիությունից` լամպը պետք է ավտոմատ միանա կամ անջատվի: Նման մեխանիզմ կգործի նաև բույսերի հանգստի ժամանակ: Ինչպես գիտենք, բոլոր բույսերն ունեն հանգստի ռեժիմ, օրինակ` վարունգի դեպքում այն տևում է 6-8 ժամ, կարտոֆիլի դեպքում` 5-7: Այդպես կհաջողվի նաև հոսանքը խնայել»:

Գևորգը նախնական հաշվարկել է նաև հոսանքի առավելագույն ծախսը, որի անհրաժեշտությունը, սակայն, ինչպես վստահեցնում է, դժվար թե լինի. 150 -200 վատտ հզորությամբ LED լամպը մեկ ամիս 24 ժամյա ռեժիմով միացնելու դեպքում հոսանքի ծախսը կկազմի 4600 դրամ:

Ասում է` մինչև հիմա բոլոր լամպերը ձեռքով են հավաքել և հիմա ներդրումների են սպասում` համապատասխան սարքավորումը ձեռք բերելու համար: Բայց անգամ եթե 1-2 ամսից սարքավորման հարցը չլուծվի, 150 վատտանոցն էլ կհավաքեն: Ճիշտ է, այդ դեպքում որակը մի քիչ այն չի լինի, քանի որ ձեռքով հավաքելու դեպքում չիպի տաքացման ջերմասիտիճանը գերազանցում է թույլատրելին, բայց դա էլ կփորձեն:
Հաջողության դեպքում Fitolight-ը կմտնի շուկա և, հնարավոր է, այնտեղից դուրս մղի արտասահմանյան մրցակիցներին, քանի որ, ինչպես Գևորգն է վստահեցնում, թե´ որակով, թե´ մատչելիությամբ իրենց լամպերն առաջ կանցնեն շուկայի մյուս ներկայացուցիչներից.

«Գինը կախված է նրանում տեղադրված չիպից: Մենք օգտագործում ենք 5630 և 5730 LED չիպեր, որոնց դեպքում հովացումը լավ է կատարվում, և հովացուցիչներ դնելու կարիք չի լինում, որոնք իրենց հերթին հոսանք են ծախսում: Նախնական հաշվարկներով` 150-200 վատտ հզորության դեպքում Fitolight-ի լամպերը կարժենան 120-150 ԱՄՆ դոլար, այն դեպքում, երբ ամերիկյանը 650-750 դոլար է, ռուսականը` 200-250, չինականը` 150-160: Fitolight-ի 150-200 վատտ հզորությամբ մեկ լամպը ի զորու կլինի ծածկել վեց քառ. մետր տարածք»:

Գրեթե ամեն ինչ նախագծված է, անգամ գյուղնախարարության հետ են համաձայնություն ձեռք բերել, մնում է կարևորագույն` սարքավորման հարցը լուծվի: «Գյուղնախարարը խոստացել է թե´ խորհրդատվական աջակցություն ցույց տալ, թե´ փորձարկման համար համապատասխան պայմաններով ջերմոց տրամադրել: Նա  նաև ասաց, որ եթե մեր նախագծած լամպերը թեկուզ 25 տոկոսով արագացնեն բույսերի աճը, ապա խոշոր ջերմոցատերերին կառաջարկվի օգտագործել դրանք»,-լիահույս է Գևորգ Հովհաննիսյանը:

Հայկական էներգախնայող ու բարձր արդյունավետությամբ լամպերը դեռ տեղական շուկա դուրս չեկած, հետաքրքրություն են առաջացրել նաև ԱՄՆ-ում և Նորվեգիայում: Առաջիկա փորձարկումները ևս հաջողությամբ ընթանալու դեպքում Fitolight-ը կհայտնվի նորվեգական շուկայում:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
ԱՄՆ պատրաստ է ուսումնասիրել Հայաստանը «Հազարամյակի մարտահրավերներ կորպորացիա»-ի ծրագրում ներառելու հարցը Թոմաս դե Վաալն Արցախի մասնակցությունը բանակցային գործընթացին համարում է ակտուալ Ալեն Սիմոնյանը հրաժարվել է պատգամավորական մանդատից Ձերբակալվել է Միհրան Պողոսյանի օգնականը «Արսենալ»-ը նոր մարզչի անունը կհայտնի այս շաբաթ Կամաց-կամաց, ուզեն թե չուզեն, Արցախի ճանաչման գործընթացն սկսում է իր արդյունքները տալ. Կայծ Մինասյան ՀՀ նախագահն անդրադարձել է կոռուպցիոն շղթաների հայտնաբերման մասին ԱԱԾ պետի հայտարարությանը Ժամանակն է, որ վրացիները այն հաճախականությամբ այցելեն Հայաստան, որով հայերն են գնում Վրաստան Նիկոլ Փաշինյանը և Դեմետրիս Սիլուրիսը քննարկել են հայ-կիպրական հարաբերությունների հետագա զարգացմանն ուղղված մի շարք հարցեր Էներգետիկայի բնագավառում առկա փոխգործակցությունը հաջողությամբ կշարունակվի. Արթուր Գրիգորյան Ատեստավորման արդյունքում բարձր գնահատականներ ստացած ուսուցիչների աշխատավարձերը կբարձրանան Կրթական համակարգը պետք է քաղաքականից ազատել՝ թողնելով այն շնչի. ոլորտի փորձագետները բարձրաձայնում են խնդիրները ՀՀ վարչապետի տիկինը համաձայնել է լինել բարեգործական նոր հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի կազմում ՀՀ պաշտպանության նախարարի գլխավորած պատվիրակությունը մեկնել է Աստանա Կորեայի Հանրապետության նախագահը շնորհավորական ուղերձ է հղել Նիկոլ Փաշինյանին Բարձրագույն դատական խորհուրդը հանդիպել է Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավորների հետ Նախարարը գյուղոլորտի զարգացման կարևոր պայման է համարում կոոպերացիաների խթանումը Հայաստանը սպասում է ԵՄ անդամ երկրների խորհրդարանների կողմից համաձայնագրի ամբողջական վավերացմանը. ԱԳՆ խոսնակ Էլեկտրոնային կառավարման հարցում Էստոնիան պատրաստ է իր փորձը փոխանակել Հայաստանի հետ Նիկոլ Փաշինյանին շնորհավորական ուղերձ է հղել Ֆինլանդիայի վարչապետը Մեկնարկել են հայերենի դասեր Երևանի «Հատուկ կացարանի» բնակիչների համար ԿԳ նախարարը վստահեցնում է՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն տնօրեններ կամ ռեկտորներ չեն ընդունվել Իսրայելի հետ հարաբերությունները զարգացնելու ուղենիշը շարունակական է լինելու. ԱԳՆ խոսնակ Սփյուռքի նախարարը Գարեգին Բ Կաթողիկոսին է ներկայացրել ոլորտի առաջնահերթությունների վերաբերյալ իր տեսլականը Ավստրալիայի Ռայդ քաղաքն ընդունել է Արցախի Հանրապետության անկախությանը սատարող բանաձև Փաշինյանը հանձնարարել է 10-օրյա ժամկետում ներկայացնել գերատեսչությունների կանոնադրությունների վերջնական տարբերակները Նիկոլ Փաշինյանն իմ երազած վարչապետը չէ, բայց ցանկացած բանակցություններում նրա մեջքին կանգնած եմ. Շարմազանով Պատկան մարմիններն աշխատում են դպրոցներում դրամահավաքները կանխելու ուղղությամբ Շարմազանովն այս պահին արտահերթ ընտրությունների անցկացման իրավական և քաղաքական հիմնավորումներ չի տեսնում Արտահերթ ընտրությունների անցկացմանը երկիրը պետք է պատրաստ լինի. Արարատ Միրզոյան Լեհաստանի նախարարների խորհրդի նախագահը հայ-լեհական հարաբերությունների զարգացման հույս է հայտնել Զինծառայող Լևոն Թորոսյանի մահվան գործով մեղադրանք է առաջադրվել կրտսեր սերժանտին Հայաստանը դուրս չի գա Բոլոնյան կրթական համակարգից Համատեղ ուժերով կարող ենք հասնել համազգային նպատակների կենսագործմանը. ՀՀ սփյուռքի նախարար Շարմազանովին անհանգստացնում է ռազմահայրենասիրական դաստիարակության վերաբերյալ ԿԳ նախարարի դիրքորոշումը Մոնղոլիայի վարչապետը շնորհավորել է ՀՀ վարչապետին Զինծառայողները կարող են բարձրաձայնել իրենց մտահոգությունների մասին 1-16 թեժ գծի համարով Ես մտահոգվելու առիթ չունեմ. Շարմազանովն անդրադարձել է ԱԱԾ տնօրենի խոստացած բացահայտումներին Բալայանը ԱԳՆ-ում կադրային փոփոխությունների մասին հարցին պատասխանեց՝ հղում անելով Նիկոլ Փաշինյանին Գևորգ Պետրոսյանը «Ծառուկյան» դաշինքի և Փաշինյանի միջև տարաձայնությունների վերաբերյալ տեղեկություն չունի
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan