AM | RU
USD
EUR
RUB

Լույս` բույսերի համար. հայկական ստարտափը ներդրումների դեպքում գյուղատնտեսությանը զգալի օգուտ կարող է բերել

LED լամպերով Գևորգ Հովհաննիսյանը սկսել է զբաղվել երեք տարի առաջ: Մասնագիտությամբ ռադիոտեխնիկը խանութի փչացած լամպերը բերում էր տուն, սարքում ու վերադարձնում: Չինական լամպերին երկրորդ կյանք տվող Գևորգը դրանց` ժամանակից շուտ շարքից դուրս գալու բոլոր պատճառները մանրամասն ուսումնասիրելուց հետո որոշեց` պետք է փորձի անձամբ լամպ հավաքել: Որոշեց ու արեց: 2015թ. նրա հեղինակած LED լամպը ներկայացվեց Cleantech Open ծրագրին ու հաղթող ճանաչվեց: Լուսավորության համար օգտագործվող սովորական LED լամպերով ռադիոտեխնիկը գուցե և շարունակեր զբաղվել, եթե ԵԱՏՄ-ին միանալուց հետո տեղական շուկան չլցվեր ոչ պակաս որակյալ ու մատչելի ապրանքով:

Մրցակցությանը դիմանալու համար Գևորգը հասկացավ, որ պետք է նոր բան մտածել: Ուկրաինայում ապրող ազգականի հետ թեմայի շուրջ քննարկումների արդյունքում ծնվեց նոր գաղափար` ստեղծել լամպեր, որոնք կարագացնեն բույսերի աճը: Նմանատիպ լամպերին տեղում ծանոթանալու նպատակով Գևորգը մեկնեց Օդեսա: Պարզվեց, որ այնտեղ վաճառվող այդ նշանակության մետալ-հալոգեն լամպերը բավականին հոսանքատար են և բույսերի աճն արագացնում են ընդամենը 10 տոկոսով: Վերադառնալուց հետո ռադիոտեխնիկը որոշեց` իր հավաքելիք լամպերը պետք է լինեն էներգախնայող, ինչի համար էլ կանգ առավ LED չիպերի վրա: Եվ քանի որ այդ լամպերի խնդիրը բույսերի աճն արագացնելն էր լինելու, Գևորգն ընտրեց 5630 և 5730 LED չիպեր, որոնք ունեն ֆոտոսինթեզի համար պահանջվող բոլոր գույները:

2016թ. սեպտեմբերի 9-ին նախատիպն արդեն պատրաստ էր: Նոյեմբերի արված առաջին փորձարկումն արդարացրեց Գևորգի սպասելիքները: Բացարձակ մութ տարածությունում ցանված համեմը 15 օրվա ընթացքում աճեց 10 սմ-ով:

Փորձարկման դրական արդյունքից հետո բույսերի համար նախատեսված լամպերի համար պետք էր անուն մտածել: Թիմի մյուս անդամների` Մասիսի ու Լևոնի հետ որոշվեց լամպերն անվանել նշանակությանը համապատասխան` Fitolight, այսինքն` լույս բույսերի համար: Որպես հայկական ստարտափ` Fitolight-ը ներկայացվեց «Սևան ստարտափ սամմիթ 2017»-ին, որտեղ ռուսական և չինական LED լամպերի նկատմամբ հայկականի առավելությունը ցույց տալու համար հեղինակները ներկայացրին վարունգի վրա արված փորձարկումը: Քանի դեռ արտասահմանյան տեխնոլոգիայով հավաքված լամպի լույսով աճող վարունգը ծաղկման փուլում էր, հայկական տեխնոլոգիայով հավաքածը հասցրել էր նրան, որ վարունգը բերք էր տվել:

«ԱՄՆ-ում արտադրվող «Diamond» սերիայի լամպերը, որպես բույսերի համար նախատեսված, 2017թ. լավագույնն են ճանաչվել աշխարհում, բայց դրանք ֆոտոսինթեզի սպեկտրը ստանում են չորս` մանուշակագույն, կապույտ, սպիտակ և կարմիր գույների համադրությամբ, մեր լամպերը` 12 գույների: Դրա շնորհիվ էլ մենք կարողանում ենք ստանալ ֆոտոսինթեզի համար անհրաժեշտ` 380-730 նանոմետր ալիքի երկարություն, որը հապատասխանում է տեսանելի լույսին և որի դեպքում տեղի են ունենում ֆոտոսինթեզի համար անհրաժեշտ բոլոր քիմիական ռեակցիաները»,-չինական, ռուսական և ամերիկյան լամպերն ուսումնասիրելուց հետո հայկական լամպերի առավելության մասին վստահաբար շեշտում է Գևորգ Հովհաննիսյանը:

Հայկական ստարտափի հեղինակը ստացել է 12 գույների օգնությամբ բույսի ֆոտոսինթեզն ապահովող լույս, բայց նրա աճը 40 տոկոսով արագացնելու և վերջնական արդյունք ստանալու համար մինչև այժմ հավաքված 35 վատտ հզորությամբ լամպերը թույլ են, իսկ բույսի աճի համար բավարար քանակությամբ լույս է պետք. «Մենք նախատեսում ենք 150-200 վատ հզորության լամպեր հավաքել, որոնք բույսից մեկ մետր բարձրության վրա տեղադրվելով, արևի լույսի 80 տոկոսի չափով լույս կտան: Այդ լամպերը, օրինակ Շիրակում, որտեղ արևոտ է լինում տարվա 300 օրը,  մինչև 30 տոկոս արդյունավետություն կապահովեն: Ավելի արևոտ վայրերում կարող է հասնել 40 տոկոսի»:

Ինչպես փակ, այնպես էլ բաց տարածքներում, ոչ միայն գիշերը, այլև ցերեկը, երբ ամպերը կծածկեն արևը, ֆոտոսինթեզի բոլոր փուլերն ընթանալու համար կմիացվի լամպը: Մարդկային գործոնը նվազեցնելու ուղղությամբ ևս Գևորգը մտածել է, որոշ բաներ` նաև նախագծել. «Կախված արևի լույսի թափանցելիությունից` լամպը պետք է ավտոմատ միանա կամ անջատվի: Նման մեխանիզմ կգործի նաև բույսերի հանգստի ժամանակ: Ինչպես գիտենք, բոլոր բույսերն ունեն հանգստի ռեժիմ, օրինակ` վարունգի դեպքում այն տևում է 6-8 ժամ, կարտոֆիլի դեպքում` 5-7: Այդպես կհաջողվի նաև հոսանքը խնայել»:

Գևորգը նախնական հաշվարկել է նաև հոսանքի առավելագույն ծախսը, որի անհրաժեշտությունը, սակայն, ինչպես վստահեցնում է, դժվար թե լինի. 150 -200 վատտ հզորությամբ LED լամպը մեկ ամիս 24 ժամյա ռեժիմով միացնելու դեպքում հոսանքի ծախսը կկազմի 4600 դրամ:

Ասում է` մինչև հիմա բոլոր լամպերը ձեռքով են հավաքել և հիմա ներդրումների են սպասում` համապատասխան սարքավորումը ձեռք բերելու համար: Բայց անգամ եթե 1-2 ամսից սարքավորման հարցը չլուծվի, 150 վատտանոցն էլ կհավաքեն: Ճիշտ է, այդ դեպքում որակը մի քիչ այն չի լինի, քանի որ ձեռքով հավաքելու դեպքում չիպի տաքացման ջերմասիտիճանը գերազանցում է թույլատրելին, բայց դա էլ կփորձեն:
Հաջողության դեպքում Fitolight-ը կմտնի շուկա և, հնարավոր է, այնտեղից դուրս մղի արտասահմանյան մրցակիցներին, քանի որ, ինչպես Գևորգն է վստահեցնում, թե´ որակով, թե´ մատչելիությամբ իրենց լամպերն առաջ կանցնեն շուկայի մյուս ներկայացուցիչներից.

«Գինը կախված է նրանում տեղադրված չիպից: Մենք օգտագործում ենք 5630 և 5730 LED չիպեր, որոնց դեպքում հովացումը լավ է կատարվում, և հովացուցիչներ դնելու կարիք չի լինում, որոնք իրենց հերթին հոսանք են ծախսում: Նախնական հաշվարկներով` 150-200 վատտ հզորության դեպքում Fitolight-ի լամպերը կարժենան 120-150 ԱՄՆ դոլար, այն դեպքում, երբ ամերիկյանը 650-750 դոլար է, ռուսականը` 200-250, չինականը` 150-160: Fitolight-ի 150-200 վատտ հզորությամբ մեկ լամպը ի զորու կլինի ծածկել վեց քառ. մետր տարածք»:

Գրեթե ամեն ինչ նախագծված է, անգամ գյուղնախարարության հետ են համաձայնություն ձեռք բերել, մնում է կարևորագույն` սարքավորման հարցը լուծվի: «Գյուղնախարարը խոստացել է թե´ խորհրդատվական աջակցություն ցույց տալ, թե´ փորձարկման համար համապատասխան պայմաններով ջերմոց տրամադրել: Նա  նաև ասաց, որ եթե մեր նախագծած լամպերը թեկուզ 25 տոկոսով արագացնեն բույսերի աճը, ապա խոշոր ջերմոցատերերին կառաջարկվի օգտագործել դրանք»,-լիահույս է Գևորգ Հովհաննիսյանը:

Հայկական էներգախնայող ու բարձր արդյունավետությամբ լամպերը դեռ տեղական շուկա դուրս չեկած, հետաքրքրություն են առաջացրել նաև ԱՄՆ-ում և Նորվեգիայում: Առաջիկա փորձարկումները ևս հաջողությամբ ընթանալու դեպքում Fitolight-ը կհայտնվի նորվեգական շուկայում:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Լոս Անջելեսում մեծ հանդիսությամբ նշվել է ՀՀ անկախության 26-ամյակը Տոկիոյում Հայաստանի անկախության 26-ամյակին նվիրված միջոցառում է կազմակերպվել Արցախի ԱԳՆ ղեկավարն ընդունել է Թուրքիայից ժամանած մտավորականների ԱՄՆ երեք կոնգրեսական հայտնվել է Ադրբեջանի «սև ցուցակում» ՀՀ Նախագահը Գլեյդիս Բերեջիկլյանին պարգևատրել է Մխիթար Գոշի մեդալով Հայաստանում հնարավոր է արևմտահայերենով դպրոցներ ստեղծվեն Հայաստանն ու Սենթ Քիթս և Նևիսը հաստատել են դիվանագիտական հարաբերություններ Եվրոպայի խորհրդի կենտրոնակայանում նշվել է Հայաստանի անկախության 26-ամյակը Լևոն Մկրտչյանն իր հրաժարականի պահանջի տակ հիմնավորումներ չի տեսնում Կառավարությունում քննարկվել են ԵՄ GSP+ համակարգի կիրառմանը վերաբերող հարցեր Հայաստանն ու Սլովենիան ստորագրել են միջկառավարական համաձայնագիր ՀՀ կառավարությունը նախատեսում է բարեփոխել Գյումրիի օդանավակայանի ենթակառուցվածքները Արա Բաբլոյանը մասնակցել է Հայ-Ամերիկյան առողջության կենտրոնի հիմնադրման 20- ամյակին նվիրված միջոցառմանը Աշոտյանը Բաքվում Ադրբեջանին հորդորել է գալիք սերունդներին չսնել հայատյացությամբ և քսենոֆոբիայով Ադրբեջանը բացահայտ հայատյացություն քարոզող երկիր է. Էդուարդ Շարմազանով Թուրքական Հաքքարիում քուրդ զինյալները պայթեցրել են զինվորական մեքենան Առանց հերթագրումների եւ խոչընդոտների. հոկտեմբերի 1-ից ուժի մեջ է մտնում սոցփաթեթի նոր կարգը Առողջապահության ոլորտում հերթական օպտիմալացման արդյունքում կտնտեսվի 300 մլն դրամ Գաբրիել Սարգսյանը` Լիբանանի շախմատի չեմպիոն «Խոստում»-ը համամարդկային խնդիրներ է շոշափում. Թերրի Ջորջը Երևանում խոսում է իր ֆիլմի մասին Պետությունն անհրաժեշտության դեպքում կապահովի փրկարարների բուժումն արտերկրում Մենք ժամանել ենք այստեղ՝ թույլ չտալու քարոզչություն և հակահայկական հռետորաբանություն ՀՀ գյուղնախարարը Մինսկում մասնակցել է ԱՊՀ ագրոարդյունաբերական համալիրի հարցերով միջկառավարական խորհրդի նիստին Նախատեսվում է ՀՀ վարչապետի այցը Իրան. ժամկետները դեռ հստակեցված չեն Լևոն Մկրտչյանն ընդունել է Հայաստանում դիվանագիտական առաքելությունն ավարտող Շարպանտիեին Հայաստանում նավթի և գազի հետախուզական աշխատանքներ իրականացնելիս առաջնային են լինելու բնապահպանական նորմերը Եվրոպայի խորհուրդը ՄԻԵԴ-ի որոշումները չկատարելու հարցով նախազգուշացրել է Ադրբեջանի կառավարությանը Ավարտվել են 13 ջրհան կայանների հեռացնող ու մոտեցնող ջրանցքների վերականգնման աշխատանքները Միայն ժողովրդավար Թուրքիան կարող է ճանաչել Ցեղասպանությունը. Գարո Փայլան Սուրբ Աթոռի և Հայաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների պատմությունը շատ լուսավոր կետեր ունի. կարդինալ Սանդրի Կարեն Կարապետյանը հանձնարարել է պարզել գյուղատնտեսության ոլորտում արձանագրված անկման պատճառները Լիտվան դրական է տրամադրված ՀՀ-ի և ԵՄ-ի միջև նոր համաձայնագիրը ստորագրելու հարցում Սոցիալական աջակցության ոլորտում ձևավորվում է ընտանիքի սոցիալական գնահատման համակարգ Պարտապանը կկարողանա արգելանքն այլ գույքի վրա տարածելու միջնորդություն ներկայացնել հարկադիր կատարողին Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Բահամների հետ ԱԺ պատգամավորները չեն կարողանա ցանկացած պահի տեսակցել ձերբակալվածներին ու կալանավորներին Անկախության օրվա հրավառության համար հատկացվեց 11 մլն դրամ Տեղեկությունները պետական գաղտնիք որակելու լիազորությունը ՀՀ Նախագահից կփոխանցվի կառավարությանն ու խորհրդարանին Հարկային օրենսգրքի նոր փոփոխությունները բարենպաստ պայմաններ կստեղծեն տնտեսավարողների համար ՄԻԵԴ հերթական վճիռներով կառավարությունը կփոխհատուցի 6 հազար եվրոյին համարժեք դրամ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan