AM | RU
USD
EUR
RUB

«Հասոյի քռա». Գեղարքունիքի ամենաբարձրադիր ամրոցը մանրակրկիտ ուսումնասիրության կարիք ունի

 
 

Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքից 15 կիլոմետր դեպի հարավ-արեւելք, ծովի մակարդակից 3150 մետր բարձրության վրա է գտնվում մարզի ամենաբարձրադիր ամրոցը, որի պարիսպները ձգվում են մոտ 850 մետր երկարությամբ: Ինչպես տեղեկացրեց ՀՀ մշակույթի նախարարության աշխատակազմի պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության Կոտայքի եւ Գեղարքունիքի տարածքային բաժնի գլխավոր մասնագետ Նորիկ Հազեյանը, ամրոցը պետական պահպանության ցանկում ընդգրկվել է իր առաջարկությամբ, «Հասոյի քռա» անվամբ, 2003 թվականին:

Այն գիտական բազմակողմանի ուսումնասիրության կարիք ունի, քանի որ հիմնականում անհայտ է եղել պատմագիտական շրջանակներին:

«Առաջին անգամ մեզ Վարդենիսի լեռնաշղթայի բարձր կատարներից մեկի գագաթին գտնվող հուշարձան է ուղեկցել Մարտունի քաղաքի բնակիչ Վոլոդյա Բաղդասարյանը, 1998 թվականի ամռանը: Մեր դիտարկումները ցույց տվեցին, որ գործ ունենք հնավայրի հետ, որն ընդգրկում է մինչեւ 35 հեկտար տարածք եւ որտեղ առկա է առանց շաղախի շարված պարիսպ՝ 1,20 մետր լայնությամբ եւ 850 մետր երկարությամբ, նաեւ՝ բնակատեղիների հետքեր:

Հավանաբար, ամրոցը գիտական շրջանակների համար անհայտ է եղել իր բարձր, հեռավոր ու դժվարամատչելի դիրքի պատճառով:Եթե կիկլոպյան ամրոցների դեպքում մենք գործ ունենք հսկայական կոպտատաշ քարերի շարվածքի հետ, ապա այս դեպքում գործ ունենք հիմնականում փոքր ու թեթեւ եւ հղկված քարերի շարվածքի հետ, որը բավականին հետաքրքիր ճարտարապետական հղացում ունի:

Թե երբ է այն կառուցվել եւ ինչ նպատակով, առայժմ դժվար է հաստատել, քանի դեռ այստեղ հնագիտական պեղումներ չեն իրականացվել: Ենթադրվում է, որ հնավայրը եղել է ամրոց կամ որսավայր: Եթե հաստատվի, որ այն որսավայր է, ապա այն կունենա ավելի վաղագույն տարիք, քան թե ամրոցի դեպքում է, որը, ենթադրաբար, կարելի է թվագրել մեր թվարկությունից առաջ երկրորդից առաջին հազարամյակով: Որսավայրի վարկածը հավանական է այնքանով, որքանով որ այս տարածքում այժմ էլ բնակվում են արջեր եւ քարայծեր, արծիվներ, թռչունների եւ կենդանիների այլ տեսակներ:

Ժողովրդի հիշողության մեջ պահպանված «Հասոյի քռա» կոչվող տարածքից մի քանի կիլոմետր դեպի արեւմուտք, Սեւ սարի ստորոտում պահպանված է ժայռապատկեր՝ տիեզերական քարտեզի նշաններով, որը գիտնականները թվագրում են մեր թվարկությունից առաջ 3-2 հազարամյակով, իսկ հյուսիսային ձորի երկու լեռնալանջերով տասնյակ կիլոմետրերի վրա երկու հնագույն ջրանցքներ են ձգվում, որոնցից մեկը գործում է նաեւ այսօր:

Ամրոցի տարածքից, ինչպես ափի մեջ, չորս կողմերից երեւում են բոլոր ճանապարհները, բնակավայրերը եւ լեռնային բարձրությունների վրա կառուցված ամրոցները: Այն, բացառությամբ դիմացի լեռան Սարի սուրբ կոչվող մատուռի, իշխող դիրք ունի մնացած հնավայրերի կամ հուշարձանների նկատմամբ: Այստեղից երեւում են մինչեւիսկ Սեւանա լճի հյուսիսային ափի լեռնային ամրոցներն ու բնակատեղիները»,-ներկայացրեց Նորիկ Հազեյանը:

Մասնագիտությամբ ճարտարապետ, Գեղարքունիքի մարզպետարանի աշխատակազմի քաղաքաշինության վարչության նախկին պետ Դերենիկ Հովհաննիսյանն «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց, որ «Հասոյի քռա» հուշարձանը շատ ավելի բերդ-ամրոց է հիշեցնում, որի տարածքից տասնամյակներ առաջ ինքն ու իրեն տարեկից դպրոցականները լեռան գագաթին շրջագայելիս գտել են նիզակի եւ նետի երկաթյա ծայրակալներ:

«Բերդ-ամրոցը, իմ կարծիքով, մոտ գտնվելով Սելիմի լեռնանցքին, եղել է Իրանից եկող քարավանային ճանապարհը հսկող ամրություններից մեկը: Նույն հուշարձանի հյուսիսային ստորոտում պահպանված են քարավանային ճանապարհի հետքեր, որոնք հարավից գնում են դեպի արեւելք, հյուսիս եւ արեւմուտք: Բերդ-ամրոցը հսկել է տարածքի բարձրադիր բերդ-ամրոցներին, որոնց զգալի մասը եւս քիչ է ուսումնասիրված: Առանձնահատուկ է նաեւ նրա շարվածքը, որի ստորին եւ վերին մասերը, ենթադրաբար, ժամանակին պատված են եղել չթրծված կավով: Հավանաբար, այն մեկն է Քրիստոսից առաջ 2-րդ հազարամյակում կառուցված բերդ-ամրոցներից, որը բրոնզե դարից հասել է մինչեւ երկաթի դար»,-նշեց Դերենիկ Հովհաննիսյանը:

Լրահոս
Ընկածին հազար տեղից հարվածելը պատեհապաշտություն է Չեխովի անվան դպրոցը երկար տարիներ գործել է առանց կրթության ծրագրի լիցենզիայի Արցախից տեղահանվածները Փախստականների միջազգային օրն անցկացրել են Հայաստանի մշակութային վայրեր այցելությամբ Երևանում կաշառք տալու պատրվակով խարդախությամբ գումար հափշտակելու դեպք է բացահայտվել. մեղադրանք է առաջադրվել 3 անձի Հայաստանի զորամասերից մեկի հրամանատարին մեղադրանք է առաջադրվել չարաշահումների համար ԿԸՀ-ն պատգամավորի մանդատ է շնորհել Հրանտ Դավթյանին Ոստիկանները բերման են ենթարկել տասնյակից ավել «օրենքով գողերի» Սեյրան Օհանյանը հարցաքննվել է ՊԵԿ-ում հարուցված քրեական գործի շրջանակներում Արցախի կառավարությունը որևէ մեքենա չի հատկացրել Երկրապահ կամավորական միությանը Արմեն Գրիգորյանն անդրադարձել է ռուսական նոր կործանիչներ ձեռք բերելու մասին լուրերին Դատարանը մերժեց ՊՊԾ գնդի գրավման գործով ամբաստանյալ Գագիկ Եղիազարյանի կալանքը փոխելու միջնորդությունը Հորդառատ անձրևի պատճառով մարվել է Մեծ Եղեռնի հուշահամալիրի Հավերժական կրակը 14-ամյա Հայկի գտնվելու վայրի մասին գրեթե բոլոր լուրերը ապատեղեկատվություն են եղել. որոնողական աշխատանքները դադարեցվել են Կան կասկածներ, որ Մանվել Գրիգորյանի բարեգործական հիմնադրամին փոխանցված քաղաքացիների գումարները նպատակային չեն օգտագործվել. ՀՔԾ Խուզարկություն Վստրեչի Ապերի տանը. նրա նկատմամբ միջազգային հետախուզում է հայտարարվել «Բոլորը հոշոտում են Մանվելին՝ բացասական, բայց մեծ ու հզոր կերպարին». Վովա Վարդանով Արմեն Գրիգորյանն արդար ընտրություններն արտագաղթի ծավալները նվազեցնելու գործոններից մեկն է համարում Արմեն Գրիգորյանն առաջնագծում նկատում է լարվածության որոշակի աճ Անհրաժեշտ է գիտակցել ինքնորոշման իրավունքի իրացման կարեւորությունը. Շարմազանով Խուզարկություններ՝ Զապի, Կանեւսկոյի, Օշականցի Գեւորիկը, Նորատուսցի Արայի եւ մյուսների տանը ԱԺ 4 խմբակցությունները պատրաստակամ են սկսել քննարկումներ ԸO փոփոխությունների շուրջ Ընտրական բարեփոխումները պետք է իրականացվեն քաղաքական համաձայնությամբ, եւ միջազգային սկզբունքներին համապատասխան. Աշոտյան Ոստիկանությունը հատուկ գործողություններ է իրականացնում Երկրապահ կամավորական միության կենտրոնական գրասենյակում Վարչապետը հյուրընկալել է իրեն զանգահարած 10-ամյա Անգելիկային Ոստիկանները վաղ առավոտից խուզարկում են քրեական հեղինակությունների եւ օրենքով գողերի տները Թևան Պողոսյանը ողջունում է նոր Հայաստանում բացասական երևույթների դեմ պայքարը ԵԿՄ-ի Ավան տարածքային բաժանմունքում ոստիկանների կողմից ապօրինի զենք- զինամթերք է հայտնաբերվել Համացանցում հայտնվել Է մետրոյում Ռուսաստանի հավաքականի հաղթանակը տոնելու տեսագրությունը «Միջնորդները պետք է ակտիվ լինեն առաջնագծում լարվածության ալիքի մեծացման հնարավորություն չտալու համար». Տիգրան Աբրահամյան Մենք մաքուր ենք աշխատում, մենք հո ազգի թշնամի չենք. 6-րդ վարչությունը ստուգումներ է սկսել «Սեքյուրիթի դրիմ» ընկերությունում ԱԿԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ Բանկը և Արդշինբանկը առավել հարմարավետ են դարձնում քարտապանների սպասարկումը Ադրբեջանցի հողագործների գործունեությունը, շնորհիվ «ազատարար» Հասանովի, վտանգված է. Արծրուն Հովհաննիսյան ՀՀ ոստիկանությունը հատուկ գործողություններ է իրականացնում տեսախցիրկներ տեղադրող «Էլիպս» ընկերությունում «Զինվորի բաժին» մակագրությամբ պահածոներ են հայտնաբերվել նաև Մանվել Գրիգորյանի Արցախի առանձնատանը. նոր բացահայտումներ «Ներում-բեկում չկա, ծեծեք, ջարդեք դավաճաններին` Նիկոլից սկսած». ՊՊԾ-ի գնդի գործով նիստում հրապարակվում են զրույցների ձայնագրությունները Նաիրի Պետրոսյանը հերքել է Սերժ Սարգսյանի՝ Մոսկվայում լինելու մասին լուրերը Մանվել Գրիգորյանը ծառայողական բջջային հեռախոսից չի օգտվում. Արսեն Բաբայան Մարդու իրավունքների պաշտպանը Գեղարքունիքի մարզում էր Մանվել Գրիգորյանին ինչի՞ համար պետք է այցելեմ. Սամվել Ալեքսանյան Մանվել Գրիգորյանի սանիկը լրագրողին ԱԺ-ում «տուշոնկա» անվանեց, ապա՝ ներողություն խնդրեց
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan