AM | RU
USD
EUR
RUB

Ծանր մետաղները շարունակում են աղտոտել նաև մայրաքաղաքի օդն ու հողը

Գևորգ Տեփանոսյանն արդեն յոթ տարի է՝ ուշի-ուշով հետևում է շրջակա միջավայրի տարբեր բաղադրիչների քիմիական կազմում տեղի ունեցող փոփոխություններին։ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի Շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնի ներկայիս ղեկավարը միայն մարդու վրա չի «բարդում» ծանր մետաղների բեռը։ Պարզվում է՝ լեռնահանքային շրջաններում անգամ մարդկային գործոնը բացառելու դեպքում որոշ քիմիական տարրերի պարունակություններ բնականից բարձր են։ «Քաջարան, Կապան և Ալավերդի քաղաքների շրջակա միջավայրում մի շարք տարրերի գերբարձր պարունակությունները, որոնք նաև գերազանցում են հաստատված սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները, մարդկային և բնական գործոնների վերադրման արդյունք են։ Ընդհանրապես, Հայաստանի հյուսիսային ու հարավային շրջանները հանդիսանում են կենսաերկրաքիմիական մարզեր, որտեղ, պայմանավորված ծանր մետաղների բնականից բարձր պարունակությամբ, պետք է պլանավորված գյուղատնտեսություն իրականացնել, այսինքն` պետք է իմանալ ինչ աճեցնել և որտեղ։ Օրինակ, հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Դեբեդի կիրճում աճեցված ազնվամորին, պարունակում է սնդիկի նշանակալի պարունակություններ։ Մեր երկրում, որպես այդպիսին, սնդիկի հանքավայր հայտնի չէ, սակայն այլ մետաղական հանքավայրերի շահագործման արդյունքում, բացի տնտեսական առումով շահեկան տարրերից, ունենք մի շարք ուղեկցող տարրեր, որոնք նույնպես «ինքնակամ» արդյունահանվելով, մուտք են գուրծում շրջակա միջավայր՝ ընդհուպ մինչև սննդային շղթաներ։ Մի շարք հազվագյուտ տարրեր, որոնց Հայաստանում չեն դիտարկում որպես շահութաբեր, զարգացած երկրներում ՏՏ ոլորտի զարգացմանը զուգահեռ ստացել են մեծ կարևորություն»,-ասում է Գևորգ Տեփանոսյանը։

Այսպես՝ պայմանական բաժանում անելով, Գևորգ Տեփանոսյանը, գործընկերների հետ, առանձին-առանձին ուսումնասիրում է այն շրջանները, որտեղ չի հասել մարդու ձեռքը և այն գոտիները, որոնք, ի դժբախտություն բնության ու գալիք սերունդների, ենթարկվում են ինտենսիվ տեխնածին ազդեցության։

Այդ՝ վերջին շարքում, Երևանը մրցակիցներ չունի. Գևորգին, որպես ամենահին ժառանգություն, հասել են դեռևս 1989 թվականից մայրաքաղաքում իրականացված հետազոտությունների, այդ թվում` հողային հանույթների 1989, 2002, 2012 թվականների երկրաքիմիական տվյալները և «կրկնանմուշների բանկը»։ Այդ ժամանակներից մինչև հիմա հողի հիմնական աղտոտիչը շարունակում է մնալ կապարը` չնայած, որ 2001թ. արգելվեց քիմիական այդ տարրի աղբյուրի՝ էթիլացված բենզինի օգտագործումը։ Կապարը շարունակում է մնալ Երևանի հողերի առաջնային աղտոտիչը, մինչդեռ մթնոլորտային փոշում առկա ծանր մետաղներից առաջնայնությունը մոլիբդենինն է: Ազդեցության թիրախները տարբեր են, հակազդեցության միջոցները` նույնանման. կլանող բույսերի օգնությամբ թե´մեկը, թե´մյուսը կարելի է «որսալ», միայն թե որոշ բաներ պետք է հաշվի առնել։ «Առաջնային միջոցառումներից մեկը կանաչապատումն է, բայց այդ նպատակով տնկվող ծառերը և´ կլանող պետք է լինեն, և´ դիմացկուն: Մյուս քայլը, որ պակաս կարևոր չէ, մեքենաների պատշաճ տեխզննումը և արտանետումները ֆիլտրող մասերը նորերով փոխարինելն է։ Երրորդը` որևէ տարածքում շինարարական աշխատանքներ կատարելուց առաջ այդ տարածքում պարունակվող քիմիական տարրերի մասին ինֆորմացումն է։ Քանի որ քամին հեշտությամբ կարող է տարածել հողը՝ դրա հետ մեկտեղ՝ նրանում առկա տարրերը, ուստի շինարարական աշխատանքների ընթացքում անհրաժեշտ է հետևողական լինել, որպեսզի, օրինակ` հողաշերտի հեռացումը կատարվի պատշաճ կերպով, ոչ թե հանվի և լցվի` ուր պատահի»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը։

Մանկապարտեզները` պոտենցիալ ռիսկի ներքո

Երևանում արված, թերևս, ամենաաշխատատար նախագծերից մեկը մանկապարտեզների տարածքների հողերի հետազոտությունն էր։ 2012թ. իրականացված Երևան քաղաքի հողային հանույթի ընթացքում Շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնի կողմից հետազոտվել են մայրաքաղաքի շուրջ 111 մանկապարտեզների հողերում առկա ծանր մետաղների պարունակությունները։ Արված, ամփոված և ազդեցության բարձր գործակից ունեցող ամսագրերում տպագրված արդյունքները մտահոգիչ էին: Ինչպես Գևորգն է ասում, կային մանկապարտեզներ, որտեղ, ծանր մետաղների պարունակություններով պայմանավորված, առողջությանն ուղղված ռիսկը թույլատրելի շեմից բարձր էր, ինչը նշանակում է, որ առկա է երեխայի առողջությանն ուղղված վնասակար ազդեցություն:

Պոտենցիալ ռիսկը, եթե ոչ վերացնելու, ապա գոնե կրճատելու համար ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի ԱՏՀ և հեռազննման տեխնոլոգիաների բաժնում իրականացվող «Հորիզոն 20-20» ծրագրի շրջանակում, որն, ի դեպ, Հայաստանում շահել է միայն կենտրոնը, մի քանի մանկապարտեզներում հնարավոր է իրականացվեն կանաչապատման աշխատանքներ։ Ըստ Գևորգի` որքան շատ լինեն առկա խնդիրներին տրվող բնահեն լուծումները, այնքան կշահի թե´ բնությունը, թե´ մարդը:

Բնահեն լուծումների կողմնակից երիտասարդ գիտաշխատողը հանրապետության երրորդ քաղաքում՝ երբեմնի անտառապատ Վանաձորում, գործընկերների հետ փորձել է գտնել 70-ականներին տեղի ունեցած քիմկոմբինատի պայթյունի արդյունքում շրջակա միջավայր արտանետված սնդիկի պարունակություններ: Մոտ 50 տարի անց սնդիկի հետքեր կգտնվեն այստեղ, թե չէ, աշխատանքների ավարտից հետո միայն պարզ կլինի։

Իսկ քաղաքային էկոհամակարգերի շարքում հատուկ տեղ զբաղեցնող Գյումրին, ինչպես պարզվում է, Երևանի համեմատ, բավականին մաքուր է։ Մայրաքաղաքին հետևում թողնող հանրապետության երկրորդ քաղաքի օդի հիմնական աղտոտիչը փոշին է:Ու եթե Երևանում մեղմ ասած, անիրատեսական է, մարդկանց համոզել՝ հանուն մաքուր օդի հրաժարվել ամեն անգամ սեփական մեքենայով աշխատանքի գնալու հաճույքից, ապա Գյումրիում մթնոլորտային փոշու նվազեցման համար բավական է ընդամենն ասֆալտապատել քաղաքի բոլոր փողոցները:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
ՀՀ և Հունաստանի ԱԳ նախարարներն ստորագրել են խորհրդատվությունների մեխանիզմի ստեղծման մասին փոխըմբռնման հուշագիր Նոր կառուցվելիք «ԶԱՌ» ռազմական կենտրոնում ծրագրվում է հաջորդ տարի անցկացնել զորավարժություններ ՀՀ առողջապահության նախարարությունը պարզաբանել է նախարարի ներկայացրած հարցումների տվյալները Երեք կուբացիներ առանձնապես խոշոր գումար են հափշտակել համերկրացիներից ՀՀ- ով ԱՄՆ մեկնումը կազմակերպելու պատրվակով Իրանը ԼՂ հակամարտության կողմերին կոչ է անում շարունակել խաղաղ կարգավորման շուրջ բանակցությունները Հայկազյան հայագիտական հանդեսը տոնում է 37-րդ ծնունդը Փորձաքննված բրինձը պոլիմերային ծագում չունի. բրնձի շուկայում իրականացված միջոցառումներն ավարտական փուլում են Հայ-թուրքական արձանագրությունների մասին Նալբանդյանի հայտարարությունը լայն արձագանք է գտել թուրքական ԶԼՄ-ներում ՀՀ ԱԳ նախարարն ամփոփել է Հունաստանի իր գործընկերոջ հետ հանդիպման արդյունքները ՀՀ ԱԺ նախագահի տեղակալ Էդուարդ Շարմազանովը հանդիպել է Լիտվայի Սեյմասի խոսնակի հետ Չինական ընկերությունը հետաքրքրված է ճանապարհաշինական ծրագրերով Լևոն Արոնյանը մեծ հնարավորություններ ունի հաղթելու հավակնորդների մրցաշարում Ռազմատեխնիկական համագործակցությունը Հայաստանի և եվրոպական գործընկերների հարաբերությունների օրակարգում է Բնապահպանության փոխնախարարը հանդիպել է Լեհաստանի դեսպանության գործերի ժամանակավոր հավատարմատարին Հայաստանում գազի սպառման ծավալները 2017-ի 11 ամիսներին աճել են ՆԱՏՕ-ն գոհ է Հայաստանի հետ հարաբերությունների մակարդակից. Ռոզարիա Պուգլիսի ՀՀ վարչապետը Հայկազյան համալսարանի ռեկտորի հետ քննարկել է Հայաստան- Սփյուռք կապերի ամրապնդմանն առնչվող հարցեր Վիեննայում Ադրբեջանը հրաժարվեց միանալ համանախագահող երկրների հայտարարությանը. ՀՀ ԱԳ նախարար Էներգետիկայի ոլորտի բարեփոխումներով հնարավոր կլինի օգոստոսին կուտակել էներգիա, դեկտեմբերին` սպառել Այս օրերին երկնքում Գեմինիդների ասուպային հոսք կդիտվի ՀՀ արտգործնախարարը հանդիպել է Հունաստանի հայ համայնքային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ Ռուսաստանը նախատեսել է ներդրումներ իրականացնել Մեղրիի ազատ տնտեսական գոտում Մամուլի հարցերով ԵԱՀԿ ներկայացուցիչը հորդորել է Թուրքիային ազատել բանտարկված լրագրողներին Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպել է Հունաստանի նախագահի հետ Հայաստանում եւ Արցախում կառուցում են ժողովրդավարություն, իսկ Ադրբեջանում ծաղկում է ավտորիտարիզմը. Շարմազանովը` Լիտվայի խորհրդարանի փոխխոսնակին Խորհրդարանը վավերացրեց Ասիական զարգացման բանկից 40 միլիոն դոլարի բյուջետային աջակցություն ստանալու համաձայնագիրը Էրդողանն իսլամական աշխարհին կոչ է արել Երուսաղեմը ճանաչել Պաղեստինի մայրաքաղաք Եթե դուք չխառնեք, մեր հարաբերությունները, շատ լավ կլինեն Սեյրան Սարոյանի համար Հայկազ Բաղմանյանի պաշտոնանկությունն անակնկալ չի եղել Ադրբեջանական բանակը կմասնակցի երկրի ներսում ցույցերի ցրմանը Հայաստան կայցելելի ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Ռոուզ Գոթեմյոլլերը Հայկական ապրանքը առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ռուսական շուկայում. Բաբկո Արցախի խորհրդարանը կգումարի հերթական լիագումար նիստը Հայաստանից Ռուսաստան արտահանումը աճել է 239 տոկոսով ՀԾԿՀ-ն համաձայնություն տվեց «Գազպրոմ Արմենիա»-ի 2018-2020 ներդրումային ծրագրին ԱԺ-ն ընդունեց ծրագրային բյուջետավորման համակարգի ներդրման նախագծերի փաթեթը ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունների նախագիծը Արցախի ԱԳՆ ղեկավարը հանդիպել է Ամերիկայի հայկական համագումարի պատվիրակությանը Ավստրալիայի Կանաչների կուսակցությունը պաշտոնապես ճանաչել է Արցախի Հանրապետությունը ԱԺ-ն ամբողջությամբ ընդունեց ընտանիքում բռնության դեմ պայքարի և դրա կանխարգելման մասին օրինագիծը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan