AM | RU
USD
EUR
RUB

Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը պարբերաբար կբարձրանա

 
 

Ստեղծելով իրական կլիմայից գրեթե չտարբերվող մոդելներ

Արթուր Գևորգյանն ԱԻՆ Հիդրոմետ ծառայության աշխատանքի տեմպին ու կարևորությանը ծանոթ է դեռևս 2006 թվականից։ Նրա աշխատանքային գործունեության մեկնարկը տրվեց հենց այդտեղ, երբ դեռ 4-րդ կուրսի ուսանող էր։ Եղանակի կանխատեսման բաժնի աշխատողներն ապագա աշխարհագրագետի հետ, սակայն, երկար աշխատելու հնարավորություն չունեցան։ Ասպիրանտական կրթությունը շարունակելու նպատակով Ս. Պետերբուրգ մեկնած Արթուրը թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանելուց հետո, ճիշտ է, վերադարձավ Հիդրոմետ, բայց արդեն ուրիշ բաժին՝ Հիդրոօդերևութաբանության և Էկոլոգիայի գիտակիրառական կենտրոն։

Արթուրի ու կենտրոնի մյուս աշխատակիցների գլխավոր խնդիրն այստեղ կլիմայի փոփոխության գնահատումն է, ինչպես նաև, եղանակի կանխատեսման թվային մեթոդների հետազոտությունը՝ համապատասխան մոդելների կիրառմամբ. «Մեր նպատակն է ստանալ կլիմայի մոդել, որը առավելագույնս նման կլինի մեր կլիմային։ Մոդելները, որոնք փորձում ենք տեղայնացնել Հայաստանի համար, հիմնականում ներբեռնում ենք ինտերնետից։ Դրանք ամերիկյան, ռուսական կամ եվրոպական գիտական կենտրոններում մշակված մոդելներ են։ Ասեմ, որ և´ կլիմայի, և´ եղանակի մոդելավորումը հսկայական հաշվողական ռեսուրսներ և միջոցներ են պահանջում, ըստ այդմ՝ մեր հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են։ Ուրախությամբ պիտի փաստեմ, որ վերջերս սկսել ենք համագործակցել ԳԱԱ Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի հետ, որոնց հաշվարկային ռեսուրսների շնորհիվ կարողանում ենք աշխատեցնել Հայաստանի համար եղանակի կանխատեսման բարձր լուծաչափի տարածաշրջանային թվային մոդելներ (2-3 կմ տարածական լուծաչափով): Այս առումով Հայաստանը համարվում է քիչ ուսումնասիրված տարածք»,-ասում է 2014 թվականից Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության կլիմայի հանձնաժողովի միջազգային փորձագետ հանդիսացող Արթուր Գևորգյանը։

Առանց այն էլ դժվար համարվող մոդելավորումը էլ ավելի է բարդանում Հայաստանի դեպքում, քանի որ մեր երկրի կլիմայական ու եղանակային պայմանները բավականին բարդ են, որը պայմանավորված է աշխարհագրական դիրքով և լեռնային ռելիեֆով, ինչն էլ, Արթուրի խոսքով, դժվարացնում է աշխատանքը. «Քանի որ Հայաստանը գտնվում է միջին լայնություններում և մթնոլորտային շրջանառությունն այնպիսին է, որ մենք ենթարկվում ենք հյուսիսից ու հարավից ներթափանցող օդային հոսանքների ազդեցությանը, ուստի կլիմայական ռեժիմը մեզ մոտ բավականին բարդ է և անկայուն։ Դրան գումարվում է նաև բարդ լեռնային ռելիեֆը, որով պայմանավորված՝ օդային հոսանքները լուրջ փոփոխությունների են ենթարկվում։ Այդ ամենը նպաստում է, որ մեզ մոտ դիտվեն տարվա չորս եղանակները և ունենանք բազմազան վերընթաց լանդշաֆտային գոտիներ՝ սկսած չոր կիսաանապատայինից (Արարատյան դաշտ) մինչև անտառային (Տավուշ) և ցուրտ լեռնային (Արագած, Գեղամա լեռներ)»։

Բնականոն օրինաչափության «հոսանքին հակառակ»

Կլիմայական պայմանների բազմազանությունը փաստող թարմ օրինակներն այնքան շատ են, որ դրանք նշելու համար զրուցակիցս ստիպված չէր շատ հետ գնալ. անցած տարվա ձմեռն ամենավառ օրինակն է։ Ջերմաստիճանի՝ ըստ բարձրության նվազելու բնականոն օրինաչափությունը, ի դժբախտություն մայրաքաղաքի ու Արարատյան դաշտի հարակից բնակավայրերի բնակչության, խախտվել էր։ Հանրապետության մյուս հատվածների հանդեպ համեմատաբար ցածրադիր Երևանում ու Արարատյան դաշտում ջերմաստիճանը շաբաթներ շարունակ միայն իջնում էր։ Այս հակատրամաբանական թվացող երևույթն աշխարհագրագետ Արթուր Գևորգյանն այսպես է բացատրում. « Յուրաքանչյուր 100 մետր բարձրության վրա օդի ջերմաստիճանը 0.6 աստիճանով սովորաբար նվազում է, բայց առանձին դեպքերում խախտվում է օրինաչափությունը, քանի որ ցուրտ օդը՝ լինելով ավելի խիտ և ծանր, լճանում է տեղանքի ցածրադիր և գոգավոր հատվածներում (ինչպիսին է Արարատյան դաշտը), ուստի և դիտվում են ավելի ցածր ջերմաստիճաններ։ Նման իրավիճակը կարող է լինել տևական և պահպանվի այնքան, մինչև որ չդիտվեն այլ օդային զանգվածների ներթափանցում մեր տարածաշրջան, որոնք ուղեկցվում են էական քամիներով մթնոլորտի ստորին շերտերում և ունակ են ցրել այդ լճացած սառը օդը։ Այս երևույթն Արարատյան դաշտում առավել խիստ է արտահայտվում ձմռան ամիսներին, և օդերևութաբանության մեջ դրան անվանում են ջերմաստիճանային ինվերսիա»։

Ցրտաշունչ ձմեռը սակայն եղանակի պատրաստած միակ անակնկալը չէր հանրապետության բնակչության՝ առավելապես երևանաբնակների համար. դրան պետք է հաջորդեր սաստիկ շոգ ամառը, ինչը ևս կանխատեսել էին օդերևութաբանները ու՝ ոչ միայն։ «Մենք հետազոտել ենք մարդկանց առողջության վրա ազդող առանձին կլիմայական էքստրեմալ երևույթների դինամիկան, և պարզվել է , որ ամռան սեզոնին դիտվող ջերմային ալիքները Երևանում հաճախակիացել են վերջին տասնամյակում, այսինքն՝ ուժեղ շոգ օրերը, երբ օրական ջերմաստիճանը իր միջինից 5 և ավել աստիճան բարձր է, դիտվել է հինգ և ավելի օր անընդմեջ։ Իսկ դա վտանգավոր է, հատկապես՝ սիրտ-անոդային հիվանդությունների առաջացման և սրման համար»,-վստահեցնում է Հիդրոօդերևութաբանական մոդելների մշակման և փորձարկման բաժնի պետ Արթուր Գևորգյանը և բերում մեր երկրի կլիմայական պայմանների բազմազանության մասին խոսող ևս մեկ օրինակ. «Վերջին 80-100 տարվա ընթացքում ամենաբարձր ջերմաստիճանն արձանագրվել է Մեղրիում՝ 43.7, իսկ ամենացածրը՝ Պաղակնում (Աշոցքի մոտակայքում)՝ -42 աստիճան»։

29.8 հազար քառակուսի մետր տարածքում +43.7-ից մինչև -42 ջերմաստիճանային տատանումը ոլորտի մասնագետը պայմանավորում է խիստ ցամաքային կլիմայով։ Թե նման կլիմայի դեպքում ինչ կարելի է սպասել 2100 թվականին, դժվար է ասել: Սակայն, հիմք ընդունելով, կլիմայի փոփոխության ներկա միտումները Հայաստանում և Կլիմայի փոփոխության փորձագետների միջկառավարական հանձնաժողովի վերջին՝ 5-րդ զեկույցի կողմից հաստատված մի շարք կլիմայական մոդելների արդյունքների գիտական վերլուծությունները, կլիմայի փորձագետը հայտնում է՝ սպասվում է ջերմաստիճանի աճ մինչև 21-րդ դարավերջ. միջին լավատեսական սցենարի դեպքում օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը Հայաստանում կբարձրանա մոտ 2-3 աստիճանով՝ միջինի նկատմամբ, իսկ վատատեսական սցենարի դեպքում այդ աճը կարող է հասնել մինչև 4 աստիճանի:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Հակառակորդի կողմից արձակված կրակոցից ժամկետային զինծառայող է վիրավորվել Բակո Սահակյանը արցախա-ադրբեջանական սահմանագծի հարավարեւելյան հատվածում ծանոթացել է զինվորների ծառայության ընթացքին ՌԴ նախագահի խորհրդականը գրեթե անսահմանափակ է համարում ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի հետ համագործակցության ներուժը Էդուարդ Շարմազանովը հանդիպել է Սանկտ Պետերբուրգի Օրենսդիր ժողովի նախագահի հետ ՀԱՊԿ ռազմական կոմիտեն հոկտեմբերի 26-ի նիստում կքննարկի ռազմական համագործակցության զարգացման հարցերը ԸՕ փոփոխությունների քննարկման ԱԺ արտահերթ նիստը կկայանա Դմիտրի Կոստինը ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում կրիպտոարդյունաբերության ընդհանուր իրավական դաշտ ստեղծելու հնարավորություն է տեսնում ԱՄՆ-ն և ԵԱՏՄ-ն կարող են համագործակցել կիբերանվտանգության ոլորտում. Ռուդոլֆ Ջուլիանի Մամեդյարովը խուսափողական պատասխան է տվել ՀԱՊԿ-ին Ադրբեջանի անդամակցության վերաբերյալ լրագրողի հարցին «Ծառուկյան» խմբակցությունը չի քվեարկելու վարչապետի ընտրությանը. Նաիրա Զոհրաբյան Ծանրորդ Արմեն Գրիգորյանը դարձել է Եվրոպայի Մ20 տարեկանների արծաթե մեդալակիր Արա Աբրահամյանի հավաստմամբ`«Եվրասիական շաբաթ»-ը ակտիվ շփումների հրաշալի հարթակ է ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու արդյունքում Հայաստանի տնտեսությունն ավելի դիվերսիֆիկացված է դարձել. Վերոնիկա Նիկիշինա Ադրբեջանի նախագահը հանդիպել է Սոֆիա ռոբոտին Հայաստանը վերականգնում է բարձր տեխնոլոգիական արտադրության առաջատարի իր ֆունկցիան. ՌԴ նախագահի խորհրդական ԱԺ նախագահը ճիշտ է համարում ԸՕ փոփոխություններն ԱԺ բերելու համար հենց պատգամավորների կողմից նիստ հրավիրելու նախաձեռնությունը ԵԱՏՄ-ն և Եգիպտոսը քննարկումներ են անցկացնում համագործակցության շրջանակներն ընդլայնելու ուղղությամբ Արթուր Մեսչյանը նշանակվել է Երևան քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ ԿՀՎ տնօրենը Թուրքիայում մասնակցելու է Ստամբուլում սաուդացի լրագրողի սպանության հետաքննությանը «Հրապարակ». Որոշվել է կրճատել նախարարությունների թիվը «Ժամանակ». Արտահերթ ընտրությունների ԲՀԿ ցուցակում չի լինի Նաիրա Զոհրաբյանը «Փաստ». Քննիչների շրջանում դժգոհությունները խորանում են «Հրապարակ». ԲՀԿ ցուցակի կազմման հարցում կարևոր դերակատարում ունի Խաչատուր Սուքիասյանը «168 Ժամ». «Ադրբեջանի կողմից Դուշանբեի համաձայնությունը տեղի ունեցավ հետագա բանակցություններում առաջընթացի հասնելու սպասումով» ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հոկտեմբերի 23 Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի խորհրդի նիստին քննարկվել է թվայնացման օրակարգը ԱԺ-ն մերժեց Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումների փաթեթը Բակո Սահակյանն այցելել է Արցախի Հանրապետության անհայտ կորած ազատամարտիկների հարազատների միության կենտրոնական գրասենյակ ՀՀ նախագահն ԱԺ կանոնակարգ-օրենքում փոփոխությունների վիճահարույց նախագծի վերաբերյալ հանդես կգա հայտարարությամբ Իգոր Պետրիշենկոյի համոզմամբ՝ ԵԱՏՄ-ն պետք է միջազգային վարկանիշային հարթակում նոր դիրքեր նվաճի Եվրոպական ներդրումային բանկի և ՀՀ ԿԲ միջև կնքվել է 50 միլիոն եվրոյի վարկային համաձայնագիր Լևոն Արոնյանը և Հրանտ Մելքումյանը հաղթանակներով են մեկնարկել Այլ օֆ Մեն մրցաշարում Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության խմբակցության հայտարարությունը ԵԱՀԿ-ն կաջակցի Հայաստանին կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության առավել արդյունավետ համակարգ ներդնելու հարցում Ասկեր Մամինը ներկայացրեց ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսության զարգացման համար կարևոր առաջնահերթությունները Թուրքիայում զինվորը պատանդ է վերցրել առևտրի կենտրոնի աշխատակիցներին Կառավարությունն անգամ գործող ԸՕ-ով ընտրությունների անցկացման դեպքում պատրաստ է ապահովել դրանց նկատմամբ մաքսիմալ վստահություն. Արտակ Զեյնալյան Ղրղզստանի փոխվարչապետը դրական է գնահատում Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցության երեք տարիները Դավիթ Սաֆարյանը հաղթանակով մեկնարկեց աշխարհի առաջնությունում Թուրքիայում սաուդացի լրագրողին խեղդամահ են արել
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan