AM | RU
USD
EUR
RUB

Միջավայրի աղտոտվածությունը հնարավոր է որոշել նաև կենդանիների ԴՆԹ-ի վնասվածքների միջոցով

Հետազոտությունների նոր ուղղությունն ու նորարար կենսաբանը

Բջջաբանության և գենետիկայի ուղղությամբ առաջին գործնական քայլերն անելուն զուգահեռ աստիճանաբար փոխվեցին Աննա Սիմոնյանի մտադրություններն ու պատկերացումները: Երկրորդ կուրսից մարդու գենետիկական հետազոտություններով զբաղվող Աննայի՝ բժիշկ դառնալու վաղեմի ցանկությունը մրցակցությունից դուրս մնաց՝ տեղը զիջելով կենսաբանին, և ապագա կենսաբանի մոտ ծագած միտքը կարճ ժամանակ անց ոչ միայն իրագործվեց, այլև գենետիկական ուսումնասիրությունների համար նոր ճակատ բացեց: ԴՆԹ-կոմետ մեթոդը, որը թույլ է տալիս գնահատել ԴՆԹ-ի վնասվածքները և որը ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի գենետիկայի և բջջաբանության ամբիոնում երկար տարիներ կիրառվում էր մարդու բջիջներում և բջջային գծերում, Աննան և նրա ղեկավար Գալինա Հովհաննիսյանն առաջարկեցին կիրառել նաև կենդանիների մոտ: Այս դեպքում ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով պետք է գնահատվեր միջավայրի աղտոտվածության մակարդակը: Ամբիոնի վարիչ Ռուբեն Հարությունյանի հավանությանն արժանացած գաղափարն իսկույն ևեթ կյանքի կոչվեց` կենսացուցիչ օրգանիզմների գենետիկական չափանիշներով համալրելով աղտոտիչների քիմիական վերլուծության մեթոդը:

Առաջին միջավայրը, որի աղտոտվածությունը որոշվեց պարզել նոր մեթոդով, ջրայինն էր, առաջին կենսացուցիչն էլ՝ ձուկը։ Սուպերմարկետից գնված «Իշխանը», ջրով լի տարայով տեղափոխվելով լաբորատորիա, դարձավ էկոգենետիկական թունաբանության «առաջնեկը»: Դրանից հետո ջրի աղտոտվածության և նրա կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների ԴՆԹ-ի վնասվածության միջև կապը հասկանալու համար սկսեցին կիրառվել Սևանի տարբեր հատվածներից նմուշառված ձկներն ու խեցգետինները: Դրանք ձեռք բերելու համար, սակայն, Աննան ստիպված չէր լինում հասնել Սևան. Կենդանաբանության և Հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի տնօրեն Բարդուխ Գաբրիելյանը երիտասարդ գիտնականին տրամադրում էր նմուշները:

Այն, ինչ պարզվեց փորձերի արդյունքում, լիովին համապատասխանում էր կանխատեսումներին. համեմատաբար շատ աղտոտված միջավայրերից նմուշառված կենդանիների ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը զգալի մեծ էր քիչ աղտոտված միջավայրերից նմուշառվածների համեմատ : 

Ջրային միջավայրի աղտոտվածության գնահատման համար կիրառված մեթոդը ոչ պակաս արդյունավետ եղավ նաև հողերի աղտոտվածությունը գնահատելու դեպքում։ «2013 թվականից՝ ասպիրանտների և երիտասարդ հայցորդների հետազոտությունների աջակցության ծրագրի դրամաշնորհը շահելուց հետո սկսեցի ուսումնասիրել նաև հողերի գենաթունային աղտոտվածությունը` որպես կենսացուցիչներ կիրառելով ՀՀ տարբեր հատվածներից նմուշառված կուսածին և երկսեռ մողեսներին (դրանք տրամադրել է Կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ Մարինա Առաքելյանը): Աշխատանքի արդյունքները ցույց տվեցին ուղղակի կապ հողի աղտոտվածության և մողեսների մոտ գենետիկական խաթարումների մակարդակի միջև: Օրինակ՝ Քաջարանի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի շրջակայքից նմուշառված մողեսների մոտ ԴՆԹ վնասվածության մակարդակը ավելի բարձր էր Շիկահողի պետական արգելոցից նմուշառվածների համեմատ: Կորելացիոն վերլուծությունը թույլ տվեց պարզել, որ Քաջարանի հողի նմուշներում հիմնական աղտոտիչները պղինձն ու մոլիբդենն են (ջրում և հողում տարածված աղտոտիչներին հայտնաբերել է Ա. Բ. Նալբանդյանի անվան քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող Սեյրան Մինասյանը)»,-ասում է կենսաբանական գիտությունների թեկնածու Աննա Սիմոնյանը։



Ոչ թե խելացի երևալ, այլ` մատչելի մատուցել

Գործնական փուլում դեռևս այսքանն են հասցրել անել, բայց, հավաստիացնում են, նոր մեթոդների ու տեխնոլոգիաների փնտրտուքը կշարունակեն. «Կենսացուցիչների մոտ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդից բացի կիրառում ենք նաև միկրոկորիզային թեստը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու քրոմոսոմային վնասվածքները, որոնք վերականգնման ենթակա չեն։ Ինչպես գիտենք, ԴՆԹ վնասվածքների մի մասը ժամանակի ընթացքում վերականգնվելու հատկություն ունեն, իսկ քրոմոսոմայինները՝ ոչ»,-պարզաբանում է երիտասարդ կենսաբանը։

Այն, ինչ անում է Աննան լաբորատորիայի դռներից ներս, պարտադիր ներգրավում է նաև իր ուսանողներին։ 2012թ. ասպիրանտուրա ընդունվելուց հետո, որպես դասախոս լսարան մտած երիտասարդ մասնագետը ջանում է ապագա կենսաբաններին տալ այն ամենը, ինչ գիտի. «Ես մեծ հաճույք եմ ստանում ուսանողներիս հետ աշխատելիս: Կարծում եմ՝ այդ համագործակցությունը շատ արդյունավետ է։ Որպես ապացույց՝ մեկ օրինակ բերեմ. իմ ուսանողուհին գործուղվել է Գերմանիա և այնտեղ է աշխատում հիմա: Շատ հաճելի է, երբ ուսանողդ դառնում է քո գործընկերը: Զարգանալու և առհասարակ գիտությունը զարգացնելու համար փորձի փոխանակումը շատ կարևոր է։ Գիտությունը չի կարող մեկուսացված զարգանալ, պետք է անընդհատ դուրս գնալ, համատեղ ծրագրեր անել արտասահմանցի գործընկերների հետ, իսկ դրա համար, բացի մասնագիտական գիտելիքներից, շատ կարևոր է նաև օտար լեզուների իմացությունը։ Գիտական ձեռքբերումներից ու զարգացումներից ետ չմնալու համար դա որոշիչ գործոն է»։

Աննա Սիմոնյանը չի պատկանում այն դասախոսների շարքին, ովքեր գիտական տերմինաբանությունից այն կողմ ոչ մի բառ ո´չ ասում են, ո´չ էլ ուսանողին են թույլ տալիս ասել։ Կենցաղից բերված դիպուկ ու հումորային օրինակներով ասելիքը լսարանին հասցնող կենսաբանը ջանում է ոչ թե խելացի երևալ, այլ՝ մատչելի մատուցել։ Նրա համոզմամբ՝ ցանկացած նյութ կարելի է և´ շատ բարդ բացատրել, և´ շատ պարզ ու մատչելի։ Վերջին տարբերակը գերադասող կենսաբանը դրա արդարացվածության մեջ քանիցս հասցրել է համոզվել. տարիներ անց համալսարանականները հիշում են միայն մատչելի մատուցված և կյանքից բերված օրինակներով հագեցած նյութերը։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Կարեն Կարապետյանն ընդունել է ԻԻՀ նավթի նախարարի տեղակալ, գազի ազգային ընկերության կառավարող տնօրենին Գեղամասար համայնքի նստավայրը կամ կենտրոնը Սոթք գյուղն է Սերժ Թանկյանն այսուհետ կզբաղվի նաև զարդերի արտադրությամբ. նա ցուցադրել է իր թողարկած զարդը Արմեն Աշոտյանը գերմանացի գործընկերներին առաջարկել է մասնակցել Դեր Զորի հայկական եկեղեցու վերականգնման աշխատանքներին Մենք նաև պետք է փորձենք հասկանալ, թե մասնագիտական որ ուղղություններն են, որտեղ կրթության անընդհատությունն ապահովելու կարիք կա «Հանուն գիտության զարգացման» նախաձեռնության անդամները ներկայացրին տարկետման իրավունքի տրամադրման իրենց առաջարկները ԼՂ կարգավիճակի հարցում Ադրբեջանի դիրքորոշումը մերժում է փոխզիջման գաղափարը Քաղաքագետը ԵՄ-Հայաստան համաձայնագրի ստորագրման համար որևէ խոչընդոտ չի տեսնում ՊՆ-ն քննարկում է «Պատիվ ունեմ» ծրագրով զինծառայությունը մագիստրատուրայում ուսման հետ համատեղելու հնարավորությունը Դավիթ Տոնոյանը հանդիպել է Ֆրանսիայի ՆԳ նախարարի հետ Էրդողանին չի հաջողվի ԼՂ հիմնահարցը մտցնել Իրանի և Ռուսաստանի նախագահների հետ հանդիպման օրակարգ. թուրքագետ Հենրիխ Մխիթարյանը ընդգրկվել է ՈՒԵՖԱ-ի 50 լավագույն ֆուտբոլիստների ցուցակում Էդվարդ Նալբանդյանն ընդունել է Վատիկանի Պետությունների հետ հարաբերությունների փոխքարտուղարին Հանրապետության հրապարակի հետիոտնային անցումներում արհեստական անհարթություններ կկիրառվեն Նոր օրենքի նախագծով կկարգավորվեն զբոսավարների գործունեությանն առնչվող մի շարք հարցեր Դմիտրի Խվորոստովսկին սիրում էր Հայաստանը Միայն Հայաստանում է, որ շախմատի նկատմամբ նման մեծագույն սեր կա. Պսախիս Շրջանառության մեջ են դրվել 2017 թ. թողարկման «Նոյյան տապան» ՀՀ հավաքորդական թղթադրամները Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհին մեքենան դուրս է եկել երթևեկելի հատվածից, կան տուժածներ Դիլիջանի ոլորաններին և Վարդենյաց լեռնանցքում թույլ ձյուն է տեղում Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը ծանրաքաշ մեքենաների համար փակ է ՊՆ-ն դառնալու է գիտական պատվեր իջեցնող առանցքային պետական կառույցներից մեկը. Արտակ Զաքարյան Նորանշանակ հարկադիր կատարողները համալրել են ԴԱՀԿ ծառայության շարքերը Բակո Սահակյանի հրամանագրով հետմահու պարգևատրվել են Արցախում զոհված երեք զինծառայողները Անհանդուրժողականության, օտարատյացության դեմ պայքարը Հայաստանի հիմնական գերակայություններից է Նոր գրասենյակը կզբաղվի չինական շուկայում հայկական ապրանքների ներկայացմամբ և իրացմամբ Նալբանդյանն ընդունել է Ռուսաստանի փոխարտգործնախարարին Հայաստանի հարևան որոշ երկրներում մտահոգիչ է ԶԼՄ-ների և կրթության միջոցով ատելության տարածումը. Էդվարդ Նալբանդյան ԱԻՆ-ը հորդորում է Հայաստանի մարզերում երթևեկել բացառապես ձմեռային անվադողերով «Հանուն գիտության զարգացման» նախաձեռնության անդամների հանդիպումն Ազգային ժողովում. ՈՒՂԻՂ Ուսանողների հետ կլոր սեղանի նպատակն է լսել միմյանց և փորձել մոտեցնել դիրքորոշումները. Շարմազանով Թուրքիայի քրդամետ կուսակցության ևս մեկ պատգամավոր կզրկվի պատգամավորական մանդատից Թուրքական «Զաման» պարբերականի լրագրողն ավելի քան 7 տարվա ազատազրկման է դատապարտվել Ջուրը թանկացավ 11.4 դրամով, սակայն սպառողների համար սակագինը չի բարձրանա Երեք զինծառայողների մահվան հանգամանքները պարզելու համար քննություն է տարվում Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմամարզական վարժարանի կրթական պայմանները գոհացնում են թե սաներին, թե նրանց ծնողներին Լեոնիդ Ազգալդյանը Արցախյան ազատամարտի լեգենդար հրամանատարներից էր. ՀՀ Նախագահ Չինաստանի Ցինտաո քաղաքում բացվել է ՀՀ համագործակցության գրասենյակ Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը ծանրաքաշ մեքենաների համար փակ է Հայաստանի մի շարք ավտոճանապարհներին ձյուն է տեղում
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan