AM | RU
USD
EUR
RUB

Բնապահպանական հիմնախնդիրների լուծման համար գիտական հիմք ստեղծող կենսաբանը

 
 
 

Հայացքով դեպի կայուն կառավարում

Ցանկացած էկոհամակարգ կարելի է օգտագործել` առանց այն վնասելու, միայն պետք է իմանալ` տվյալ էկոհամակարգից ինչ և որքան է կարելի վերցնել: Սա ամեն ինչին «ոչ» ասող բնապահպաններից ոչ պակաս բնությունը սիրող կենսաբան Ալլա Ալեքսանյանի համոզմունքն է: Որպեսզի բնապահպանական հիմնախնդիրները վաղը լինեն կայուն կառավարելի և ապագա սերունդները հստակ պատկերացնեն, թե որ էկոհամակարգից որքան և ինչպես պետք է օգտվել, ինստիտուտի ավագ գիտաշխատողը դրանց համար գիտական հիմք է ստեղծում այսօր: «Մոտ տաս տարի է, որ գիտությամբ եմ զբաղվում։ Ուսումնասիրում ենք էկոհամակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության հնարավոր ազդեցությունը, դեգրադացած էկոհամակարգերի կրած փոփոխությունները, հազվագյուտ էկոհամակարգերն, ինչպես նաև ինվազիվ բուսատեսակները՝ այդպես փորձելով լրացնել այն բացը, որ այսօր կա բնապահպանական ոլորտի և շրջակա միջավայրի ուսումնասիրություններում: Հայաստանում շատ են բնապահպանական հիմնախնդիրներով զբաղվողները, բայց շատ դեպքերում նրանց գործողությունները չունեն գիտական որևէ հիմնավորում, մինչդեռ դրանց համար պետք է կիրառական նորարարական հիմք ստեղծել, որպեսզի հետագա սերունդները կարողանան կայուն կառավարում իրականացնել»,-վստահ է կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, նույն ինստիտուտի երիտասարդ գիտնականների խորհրդի նախագահ Ալլա Ալեքսանյանը:

Դեպի կայուն կառավարում տանող ճանապարհի առաջին լուրջ քայլն արվել է մեկ տարի առաջ: «Հայաստանի բնակմիջավայրերը» վերնագրով աշխատությունը (համահեղինակ՝ կենս. գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ֆայվուշ Գ. Մ.)՝ էկոհամակարգերի եվրոպական մոդելի հայկական տարբերակը, որում ներկայացված են Հայաստանում աճող բուսական էկոհամակարգերը, անցած տարի ներկայացվելով գիտական աշխարհի ուշադրությանը` մեծ արձագանք է գտել եվրոպացի և ԱՊՀ երկրների կենսաբանների շրջանում: Էկոհամակարգերի վերաբերյալ նման ծավալի աշխատանք անելու մասին երիտասարդ կենսաբանը վաղուց էր երազում: Հիմնարար գիտությունը բոլոր հնարավոր տարբերակներով կիրառականին մոտեցնող Ալլա Ալեքսանյանը համոզված է` միջազգային գիտական հանրույթի համար հետաքրքիր կարող են լինել նաև լոկալ հետազոտությունները. ամենաթարմ ապացույցն այս` Հայաստանի բուսական էկոհամակարգերի մասին աշխատությունն է: «Թե´ կենսաբազմազանության, թե´ էկոհամակարգերի վրա ցանկացած փոփոխություն առաջինը զգացվում է բույսերի վրա, դրա համար էլ հիմնական շեշտադրումն արել ենք բուսական էկոհամակարգերի վրա»,-ուսումնասիրության օբյեկտների ընտրության մասին ասում է ոլորտի փորձագետը:

Հայաստանը կունենա «Հազվագյուտ էկոհամակարգերի կարմիր գիրք»

ԱՊՀ-ում և Անդրկովկասում նախադեպը չունեցող այս աշխատության մեջ ներկայացված էկոհամակարգերից մոտ 250-ին առաջին անգամ է անդրադարձ լինում: «Եվրոպական տարածքում դրանց նմանները չեն հանդիպում, հետևաբար և` եվրոպական սխեմայում ներգրավված չեն: Առհասարակ, Հայաստանի կենսաբազմազանությունը շատ մեծ է, միայն 142 էնդեմիկ բուսատեսակ կա մեր երկրում։ Կովկասում հանդիպող բոլոր էկոհամակարգերը մեզ մոտ հանդիպում են` բացառությամբ խոնավ մերձարևադարձային անտառների: Հայաստանում կարելի է տեսնել տափաստան, անտառ, մարգագետին և այլն,-ասում է նա:

Հայաստանի բուսական էկոհամակարգերի տարածվածության, փոխադարձ կախվածության ու ընդհանուր բնութագրերի մասին պատմող գիրքը կունենա նաև շարունակություն: Երկրորդ գրքում, սակայն, ընդգրկված կլինեն միայն հազվագյուտ հանդիպող էկոհամակարգերը: Այս դեպքում էլ եվրոպական մոդելը կկիրառվի. Անդրկովկասյան երկրներից առաջինը Հայաստանը կունենա «Հազվագյուտ էկոհամակարգերի կարմիր գիրք», որտեղ նշված կլինեն, թե ինչով է հազվագյուտ էկոհամակարգը, ինչ տարածք է զբաղեցնում, ինչ պետք է անել այն վերականգնելու համար:

Բնակմիջավայրերի պահպանությունը մի խնդիր է, վերականգնումը` մեկ այլ: Երկրորդը միշտ ավելի բարդ է լինում, ուստի և դրան չհասնելու համար ժամանակին պետք է համապաատսխան միջոցներ ձեռնարկել։ Կենսաբանը լիովին համոզված է սրանում՝ հատկապես, եթե բնական էկոհամակարգում հայտնվում են ինվազիվ բուսատեսակներ, որոնք, ըստ նրա, ամենահետաքրքիր ու, միևնույն ժամանակ, ամենավտանգավորներն են. «Դրանք հիմնականում օտարածին բույսեր են, որոնք ագրեսիվ վարք են դրսևորում այն տարածքներում, որտեղ պատահաբար կամ դիտավորյալ հայտնվում են: Երբեմն կարող են դրանք հայտնվել նաև բնական էկոհամակարգերում՝ խախտելով դրանց կենսաբազմազանությունը: Հայաստանում մոտ 120 ինվազիվ բուսատեսակ կա, որոնք տարածված են գերազանցապես հանրապետության հյուսիսային շրջաններում և մեզ մոտ են թափանցել Վրաստանից ու Ադրբեջանից»։ Ինվազիվ բուսատեսակները մեր երկրում առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1985թ., իսկ վերջին տարիներին կատարված մշտադիտարկումների արդյունքում պարզվել է, որ դրանց տարածվածությունը մոտ երեք անգամ աճել է։ Այս դեպքում արդեն մտահոգվելու առիթ, իրոք, տեսնում է ոլորտի փորձագետը։ Հայաստանի հյուսիսում տեղակայված առողջարաններում հանգստացողների համար որոշ ինվազիվ բույսեր կարող են խնդիրներ առաջացնել, օրինակ ամբրոզիան՝ օշինդրատերևը, որն այսօր Եվրոպայի համար մեծագույն խնդիր է, կարող է շնչառական ալերգիաների ու երեխաների մոտ ասթմայի պատճառ հանդիսանալ։
Բազմազբաղ կենսաբանի ուսումնասիրության թիրախում վերջերս հայտնվել են նաև տարածաշրջանի առավել տարածված և բնակչության կողմից լայնորեն օգտագործվող բուսատեսակները։ Միսսուրիի համալսարանի աշխատակցի նախաձռենությամբ սկսված աշխատանքի արդյունքները երկու-երեք ամիս առաջ ամփոփվել են «Կովկասի էթնոբուսաբանությունը» գրքում, որը հասանելի է նաև օնլայն տարբերակով։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Արցախում ռազմավարական գրեթե բոլոր ուղղություններով արձանագրվել է առաջընթաց. Բակո Սահակյան Սերժ Սարգսյանը բնակվելու է կառավարական ամառանոցում վարչապետին հատկացված առանձնատանը Կառավարության առաջին նիստն անցել է առանց մեծ բանավեճերի Բելառուսի վարչապետն ընդունել է ԱՊՀ երկրների պետական գործակալությունների ներկայացուցիչներին Հայաստանի Նախագահը Չինաստանի դեսպանի հետ քննարկել է տարբեր բնագավառներում գործակցության ընդլայնման հարցեր Համոզված ենք՝ Հայաստանում իրադրությունը կկարգավորվի ժողովրդավարական ճանապարհով ԿԳՆ-ն հերքում է աշխատակիցների համար որոշ կայքերի արգելափակված լինելու լուրերը Շիրակի ոստիկանությունը հերքում է Գյումրիում ցուցարարների կողմը ոստիկանների անցնելու լուրը ՌԱԿ-ը կոչ է անում չանտեսել երիտասարդության ընդվզումն ու բողոքը Հայաստանը պատրաստ է առաջ մղել ԵՄ հետ քաղաքական երկխոսությունը. Արմեն Սարգսյանն ընդունել է Պյոտր Սվիտալսկուն Կառավարությունը փոփոխում է նիստերի անցկացման ժամը Արմեն Սարգսյանը հայտարարությամբ ողջունել է ՀՀ նախագահի հովանու ներքո քաղաքական խորհրդակցությունների հարթակ ստեղծելու ՀՅԴ առաջարկությունը Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած երթի մասնակիցները ՀՀ կառավարության շենքի մոտ են Սերժ Սարգսյանը հրաժարվել է կառավարության որոշմամբ իրեն հատկացված առանձնատան սեփականության իրավունքից Ներքաղաքական Հայաստան Ծայրահեղ իսլամը վտանգ է Կովկասի համար Երևանի հավաքներում տուժած 5 քաղաքացի հիվանդանոցներում է. նրանցից մեկի վիճակը միջին ծանրության է Առճակատման տանող դիմակայությունը փակուղի է. ՀՅԴ ԳՄ-ն հայտարարություն է տարածել բողոքի զանգվածային ակցիաների վերաբերյալ Զանգվածային անկարգություններին մասնակցելու կասկածանքով ձերբակալվել է 3 անձ. նրանց մասնակցությամբ զննվել են տեսագրությունները Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ մեկնարկել է կառավարության նիստը Դողու Փերինչեքը Թուրքիայում վաղաժամ ընտրությունների նշանակումը համարում է իշխանությունների վախի արդյունք ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալը Հայաստանն օրինակելի է անվանել մորից երեխային ՄԻԱՎ-ի փոխանցման վերացման հարցում Շարմազանովը բարձր է գնահատել Լատվիայի խորհրդարանի կողմից ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի վավերացումը Գարեգին Բ կաթողիկոսը ուղերձ է հղել՝ պահպանել ողջախոհությունը և հայրենասիրության մեջ օրինահարգությունը Ադրբեջանի ղեկավարության կողմից հիվանդագին երևակայությամբ նենգափոխվում է ամեն ինչ. Շավարշ Քոչարյան Դատախազությունը պարզաբանում է՝ Վարդգես Հայրապետյանի ավտոմեքենան ոչ թե առևանգվել էր, այլ տեղափոխվել տուգանային հրապարակ Ոստիկանությունը հորդորում է քաղաքացիներին ձեռնպահ մնալ անհարիր արարքներից Երևանում ապրիլի 19-ի հավաքի և երթի համար քաղաքապետարան իրազեկում չի ներկայացվել Փաստաբանների պալատն անվճար իրավաբանական օգնություն է ցուցաբերում ոստիկանության բաժին տարված անչափահասներին Գագիկ Հարությունյանը հանդիպել է դատավորների ընդհանուր ժողովի հանձնաժողովների անդամների հետ ՄԻԵԴ-ն Ադրբեջանի վերաբերյալ նոր վճիռներ է հրապարակել ՀՀ նախագահի հրամանագրերով երեք նախարարներ են նշանակվել ՄԻՊ ներկայացուցիչները շարունակում են աշխատանքը Ոստիկանության բաժիններում Հենրիխ Մխիթարյանը սկսել է մարզվել Արտասահմանյան լրատվամիջոցները Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունները լուսաբանելիս չեզոքություն են պահպանում Ժամը 13:30-ի դրությամբ` ոստիկանության տարբեր ստորաբաժանումներ բերման է ենթարկվել 100 քաղաքացի Ոստիկանները վարչական ներգործության միջոցներ կկիրառեն իրավախախտում կատարած անձանց նկատմամբ Ձերբակալվել է Մաշտոց-Թումանյան խաչմերուկում զանգվածային անկարգությունների անմիջական երկու մասնակից ՀՀ վարչապետը նոր մամուլի քարտուղար ունի Սերժ Սարգսյանը ՀՀ վարչապետի օգնականների է նշանակել
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan