AM | RU
USD
EUR
RUB

Բնապահպանական հիմնախնդիրների լուծման համար գիտական հիմք ստեղծող կենսաբանը

 
 

Հայացքով դեպի կայուն կառավարում

Ցանկացած էկոհամակարգ կարելի է օգտագործել` առանց այն վնասելու, միայն պետք է իմանալ` տվյալ էկոհամակարգից ինչ և որքան է կարելի վերցնել: Սա ամեն ինչին «ոչ» ասող բնապահպաններից ոչ պակաս բնությունը սիրող կենսաբան Ալլա Ալեքսանյանի համոզմունքն է: Որպեսզի բնապահպանական հիմնախնդիրները վաղը լինեն կայուն կառավարելի և ապագա սերունդները հստակ պատկերացնեն, թե որ էկոհամակարգից որքան և ինչպես պետք է օգտվել, ինստիտուտի ավագ գիտաշխատողը դրանց համար գիտական հիմք է ստեղծում այսօր: «Մոտ տաս տարի է, որ գիտությամբ եմ զբաղվում։ Ուսումնասիրում ենք էկոհամակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության հնարավոր ազդեցությունը, դեգրադացած էկոհամակարգերի կրած փոփոխությունները, հազվագյուտ էկոհամակարգերն, ինչպես նաև ինվազիվ բուսատեսակները՝ այդպես փորձելով լրացնել այն բացը, որ այսօր կա բնապահպանական ոլորտի և շրջակա միջավայրի ուսումնասիրություններում: Հայաստանում շատ են բնապահպանական հիմնախնդիրներով զբաղվողները, բայց շատ դեպքերում նրանց գործողությունները չունեն գիտական որևէ հիմնավորում, մինչդեռ դրանց համար պետք է կիրառական նորարարական հիմք ստեղծել, որպեսզի հետագա սերունդները կարողանան կայուն կառավարում իրականացնել»,-վստահ է կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, նույն ինստիտուտի երիտասարդ գիտնականների խորհրդի նախագահ Ալլա Ալեքսանյանը:

Դեպի կայուն կառավարում տանող ճանապարհի առաջին լուրջ քայլն արվել է մեկ տարի առաջ: «Հայաստանի բնակմիջավայրերը» վերնագրով աշխատությունը (համահեղինակ՝ կենս. գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ֆայվուշ Գ. Մ.)՝ էկոհամակարգերի եվրոպական մոդելի հայկական տարբերակը, որում ներկայացված են Հայաստանում աճող բուսական էկոհամակարգերը, անցած տարի ներկայացվելով գիտական աշխարհի ուշադրությանը` մեծ արձագանք է գտել եվրոպացի և ԱՊՀ երկրների կենսաբանների շրջանում: Էկոհամակարգերի վերաբերյալ նման ծավալի աշխատանք անելու մասին երիտասարդ կենսաբանը վաղուց էր երազում: Հիմնարար գիտությունը բոլոր հնարավոր տարբերակներով կիրառականին մոտեցնող Ալլա Ալեքսանյանը համոզված է` միջազգային գիտական հանրույթի համար հետաքրքիր կարող են լինել նաև լոկալ հետազոտությունները. ամենաթարմ ապացույցն այս` Հայաստանի բուսական էկոհամակարգերի մասին աշխատությունն է: «Թե´ կենսաբազմազանության, թե´ էկոհամակարգերի վրա ցանկացած փոփոխություն առաջինը զգացվում է բույսերի վրա, դրա համար էլ հիմնական շեշտադրումն արել ենք բուսական էկոհամակարգերի վրա»,-ուսումնասիրության օբյեկտների ընտրության մասին ասում է ոլորտի փորձագետը:

Հայաստանը կունենա «Հազվագյուտ էկոհամակարգերի կարմիր գիրք»

ԱՊՀ-ում և Անդրկովկասում նախադեպը չունեցող այս աշխատության մեջ ներկայացված էկոհամակարգերից մոտ 250-ին առաջին անգամ է անդրադարձ լինում: «Եվրոպական տարածքում դրանց նմանները չեն հանդիպում, հետևաբար և` եվրոպական սխեմայում ներգրավված չեն: Առհասարակ, Հայաստանի կենսաբազմազանությունը շատ մեծ է, միայն 142 էնդեմիկ բուսատեսակ կա մեր երկրում։ Կովկասում հանդիպող բոլոր էկոհամակարգերը մեզ մոտ հանդիպում են` բացառությամբ խոնավ մերձարևադարձային անտառների: Հայաստանում կարելի է տեսնել տափաստան, անտառ, մարգագետին և այլն,-ասում է նա:

Հայաստանի բուսական էկոհամակարգերի տարածվածության, փոխադարձ կախվածության ու ընդհանուր բնութագրերի մասին պատմող գիրքը կունենա նաև շարունակություն: Երկրորդ գրքում, սակայն, ընդգրկված կլինեն միայն հազվագյուտ հանդիպող էկոհամակարգերը: Այս դեպքում էլ եվրոպական մոդելը կկիրառվի. Անդրկովկասյան երկրներից առաջինը Հայաստանը կունենա «Հազվագյուտ էկոհամակարգերի կարմիր գիրք», որտեղ նշված կլինեն, թե ինչով է հազվագյուտ էկոհամակարգը, ինչ տարածք է զբաղեցնում, ինչ պետք է անել այն վերականգնելու համար:

Բնակմիջավայրերի պահպանությունը մի խնդիր է, վերականգնումը` մեկ այլ: Երկրորդը միշտ ավելի բարդ է լինում, ուստի և դրան չհասնելու համար ժամանակին պետք է համապաատսխան միջոցներ ձեռնարկել։ Կենսաբանը լիովին համոզված է սրանում՝ հատկապես, եթե բնական էկոհամակարգում հայտնվում են ինվազիվ բուսատեսակներ, որոնք, ըստ նրա, ամենահետաքրքիր ու, միևնույն ժամանակ, ամենավտանգավորներն են. «Դրանք հիմնականում օտարածին բույսեր են, որոնք ագրեսիվ վարք են դրսևորում այն տարածքներում, որտեղ պատահաբար կամ դիտավորյալ հայտնվում են: Երբեմն կարող են դրանք հայտնվել նաև բնական էկոհամակարգերում՝ խախտելով դրանց կենսաբազմազանությունը: Հայաստանում մոտ 120 ինվազիվ բուսատեսակ կա, որոնք տարածված են գերազանցապես հանրապետության հյուսիսային շրջաններում և մեզ մոտ են թափանցել Վրաստանից ու Ադրբեջանից»։ Ինվազիվ բուսատեսակները մեր երկրում առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1985թ., իսկ վերջին տարիներին կատարված մշտադիտարկումների արդյունքում պարզվել է, որ դրանց տարածվածությունը մոտ երեք անգամ աճել է։ Այս դեպքում արդեն մտահոգվելու առիթ, իրոք, տեսնում է ոլորտի փորձագետը։ Հայաստանի հյուսիսում տեղակայված առողջարաններում հանգստացողների համար որոշ ինվազիվ բույսեր կարող են խնդիրներ առաջացնել, օրինակ ամբրոզիան՝ օշինդրատերևը, որն այսօր Եվրոպայի համար մեծագույն խնդիր է, կարող է շնչառական ալերգիաների ու երեխաների մոտ ասթմայի պատճառ հանդիսանալ։
Բազմազբաղ կենսաբանի ուսումնասիրության թիրախում վերջերս հայտնվել են նաև տարածաշրջանի առավել տարածված և բնակչության կողմից լայնորեն օգտագործվող բուսատեսակները։ Միսսուրիի համալսարանի աշխատակցի նախաձռենությամբ սկսված աշխատանքի արդյունքները երկու-երեք ամիս առաջ ամփոփվել են «Կովկասի էթնոբուսաբանությունը» գրքում, որը հասանելի է նաև օնլայն տարբերակով։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Գորիս-Սիսիան ճանապարհահատվածում տեղ-տեղ մերկասառույց է ԵԽԽՎ-ն մտահոգություն հայտնեց ՀՀ ընտրություններում տեղ գտած ատելության հռետորաբանության վերաբերյալ Մեղրիի մաքսակետում կանխվել է թմրամիջոցների ներկրման հերթական փորձը «168 Ժամ». «Թաթան մերն ա, Թաթային ձեռք չտաք…» «Փաստ». Ի՞նչ անել «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առարկայի հետ «Ժամանակ». Ահազանգ. Սևանա լիճը շարունակում է դատարկվել «Ժողովուրդ». Առողջապահության նախարարի՝ ԵՊԲՀ խորհրդի նախագահի թեկնածուն 7 կողմ ձայնով չի ընտրվել «Ժամանակ». Պարգևատրումները հրահանգավորված է եղել կառավարությունից «Իրատես». Փոփոխություններ տեղի կունենան ոստիկանությունում, ԱԱԽ կառույցի և ԿԸՀ համակարգերում «Ժողովուրդ». Որոնք են լինելու առաջիկայում օպտիմալացվող նախարարությունները «Հրապարակ». Հետաքրքիր զարգացումներ են սպասվում ԵԽԽՎ առաջիկա նստաշրջանում «Ժամանակ». Ո՞վ կնշանակվի ՀՀ ոստիկանապետ «Հրապարակ». Վանեցյանի քենակալը նոր կառավարության անդամ չնշանակվեց ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 22 Երևանի քաղաքապետը հրաժարականի դիմում չի գրել Ազգային անվտանգության ծառայությունը բացահայտել է ՀՀ ՊԵԿ պաշտոնատար անձի օժանդակությամբ կազմակերպված հանցավոր մեխանիզմ Զոհրաբ Մնացականյանը դիվանագիտական առաքելության ավարտի կապակցությամբ ընդունել է ԱՄԷ-ի դեսպանին Հայաստանի դեսպանը հավատարմագրերն է հանձնել Բելառուսի նախագահին Եթե պատրաստ եք ձեր քայլը կատարել, եկեք Հայաստան, հարստացեք և հարստացրեք ուրիշներին. Փաշինյան Միացյալ Թագավորությունը վավերացրել է ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Մեքսիկայի նախագահին Գերմանիան ռեկորդային թվով միգրանտների է արտաքսել ԵՄ այլ երկրներ Արթուր Գրիգորյանն ազատվել է բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի ղեկավարի պաշտոնից Հայաստանում հեղուկ գազի դեֆիցիտ է ԵԽԽՎ-ն փոխնախագահներ է ընտրել Պետնախարարն այցելել է Քաշաթաղի շրջանի հյուսիսային թև Ռոբերտ Քոչարյանի կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոցը գրավով փոխարինելու մասին միջնորդությունը մերժվել է Արտախորհրդարանական ընդդիմությունը կարող է ուժեղանալ ու ազդել պրոցեսների վրա. Տիգրան Քոչարյան Չինաստանի տնտեսությունն աշխարհում երկրորդն է Երիտասարդը մուտք է գործել «ՍԱՍ» սուպերմարկետ և զենքի սպառնալիքով գումար պահանջել Մեյը կարող է ԵՄ-ի հետ գործարքից հանել Իռլանդիայի հետ սահմանին վերաբերող դրույթը. Sky News Ռուսաստանը չի մասնակցի Վարշավայում Մերձավոր Արեւելքի շուրջ կազմակերպվող հանդիպմանը Էդուարդ Շարմազանով.«Հերիք չի՞ աճպարարությամբ զբաղվեք, մինչեւ ե՞րբ եք մանիպուլյացիա անելու» «Լուսավոր Հայաստանը» շրջանառության մեջ է դրել 3 օրենսդրական նախագիծ Հայաստանը Բելառուսի համար եղել և մնում է հուսալի գործընկեր. Ալեքսանդր Լուկաշենկո Մինսկը պատրաստ է գործակցել Արեւմուտքի եւ Արեւելքի հետ. Լուկաշենկո Հանրապետությունում օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 4-5 աստիճանով Վահան Արծրունին ընտրվեց բժշկական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Մեկնարկող ԵԽԽՎ նստաշրջանին Հայաստանը կմասնակցի պատվիրակության նոր կազմով Էրդողանը և Թրամփը պայմանավորվել են արագացնել Սիրիայի հարցով բանակցությունները
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan