AM | RU | EN
USD
EUR
RUB

Հայաստանի հյուսիսային սահմանը ևս թյուրքական զսպաշապիկ է հագնում: Ինչպե՞ս պահպանել Ջավախքում հայկական գործոնը

Վրաստանը էթնիկ բարդ խճանկար ունեցող երկիր է: Այդ երկրում բնակվող շուրջ 15 էթնիկ փոքրամասնությունների շարքում առաջին տեղը զբաղեցնում է ադրբեջանական համայնքը: Համաձայն 2002թ-ին անցկացված մարդահամարի տվյալների, Վրաստանում ադրբեջանական բնակչությունը կազմում է 284.761 մարդ կամ երկրի բնակչության 6.5 տոկոսը: Համեմատության կարգով նշենք, որ համաձայն նույն մարդահամարի տվյալների, Վրաստանում հայ բնակչությունը կազմում է 248.929 մարդ կամ 5.7 տոկոսը:

Վերջին տարիների ընթացքում դեմոգրաֆիական պատկերը փոփոխություն է կրել: Եթե հաշվի առնենք, որ 2008թ-ի հնգօրյա պատերազմից հետո Աբխազիան և Հարավային Օսիան դե ֆակտո Վրաստանի մարզերի թվում չեն, ապա ադրբեջանական փոքրամասնության թիվը կարելի է գնահատել 7-7.2 տոկոսի սահմաններում:

Չնայած Վրաստանում ադրբեջանական բնակչություն կարելի է հանդիպել Շիդա Քարթլիի, Կախեթիի ու Մցխեթա Մթիանեթիի նահանգներում և Թբիլիսիում, սակայն ադրբեջանական կոմպակտ բնակչությունն ապրում է Քվեմո-Քարթլի (ադրբեջանական տարբերակով` Բորչալու) նահանգում: Նրանք հատկապես մեծաքանակ են Ադրբեջանի և Հայաստանի սահմանակից Մառնեուլի, նաև Գարդաբանի, Բոլնիսի և Դմանիսի շրջաններում:

Սակայն Վրաստանում ադրբեջանական փոքրամասնության առկայությունը հայությանը հետաքրքրում է այն հնարավոր սպառնալիքների տեսանկյունից, որոնք թյուրքական տարրը կարող է ստեղծել ՀՀ-ի և ողջ հայության համար:

Չնայած պաշտոնական Բաքուն առերևույթ չի փորձում Քվեմո-Քարթլիում ադրբեջանական փոքրամասնության առկայությունը դարձնել երկկողմ հարաբերությունների օրակարգի խնդիր, սակայն հետևողական քաղաքականություն է տանում Քվեմո Քարթլիի և հետագայում նաև Ջավախքի թյուրքացման միջոցով ցամաքային անմիջական կապ հաստատել Թուրքիայի հետ և Հայաստանը հյուսիսից ևս շրջափակման ենթարկել իսլամական տարրով: Ընդ որում նման քաղաքականությունն Ադրբեջանն իրականացնում է Թուրքիայի հետ միասին:

Պատահական չէ, որ 1999թ-ին, երբ Վրաստանն անդամակցում էր Եվրոպայի խորհրդին, Թուրքիան բարձրացրեց թուրք-մեսխեթցիների Ջավախքում վերաբնակեցման հարցը: Այդ նախապայմանը դեռևս կյանքի չի կոչվել, սակայն Թուրքիան Ջավախքում թյուրքական գործոնի ակտիվացման նպատակով դիմում է մի շարք ձեռնարկումների:

Հատկապես ուշագրավ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար կենսական կարևորություն ունեցող Բաքու–Թբիլիսի–Ջեյհան և Բաքու–Սուպսա նավթամուղերը, Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթգիծը։ Այս կոմունիկացիաներն անցնում են Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի և Ջավախքի նահանգներով, ըստ այդմ թուրք-ադրբեջանական զույգի համար կարևոր է Ջավախքը տեսնել հայաթափված և թյուրքաբնակ:

Սակայն այդ խողովակաշարերի առկայությունը ոչ միայն հեռահար ծրագրերով միտված է Ջավախքի հայաթափմանն, այլև ուղղված է հենց ՀՀ-ի դեմ:

Այսպես, 2014թ-ի օգոստոսին Նախիջևանում կայացավ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի պաշտպանության նախարարների եռակողմ հանդիպումը, որից հետո Վրաստանի ՊՆ Իրակլի Ալասանիան հայտարարեց. «Վրաստանը, Թուրքիան և Ադրբեջանը սկսում են մտածել պաշտպանողականության ուժեղացման մասին»:

Իսկ ռազմական փորձագետ Ուզեիր Ջաֆարովը տվեց հետևյալ մեկնաբանությունը. «Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի պաշտպանության նախարարների եռակողմ հանդիպումը կարելի է համարել ՀԱՊԿ համանմանությամբ կառույց ստեղծման առաջին փուլը»:

Այսինքն՝ մեր հարևան երեք երկրները պատրաստվում են խողովակաշարերի երկայնքով համատեղ զորքեր տեղադրել: Իհարկե, սա միայն նախագիծ է և դրա կենսագործման հավանականությունը պարզ կդառնա երեք երկրների նախարարների ստամբուլյան հանդիպումից հետո, սակայն ակնհայտ է, որ տեսանելի ապագայում Հայաստանը ոչ միայն Արևելքից ու Արևմուտքից, այլ Հյուսիսից ևս շրջափակված կլինի թուրք-ադրբեջանական զորքերով:

Այս ամենին գումարենք նաև Ջավախքում Թուրքիայի վարած տնտեսական քաղաքականությունը,որը գնալով մեծացնում է ներդրումները Ջավախքում:Ասվածի վկայությունն է նաև հոկտեմբերի 10-ին «Անադոլու գրուպ»-ի կողմից կառուցված Փարվանի ՀԷԿ-ի բացումը, որի հզորությունը 87 մեգավատտ է: Վերջին 35 տարում այս հզորությամբ հէկ Վրաստանում չի կառուցվել: Ջավախքի բնական ռեսուրսների հաշվին արտադրված էլեկտրաէներգիան արտահանվելու է նաև Թուրքիա:

Վարչապետ Իրակլի Գարիբաշվիլու խոսքերով՝ ՀԷԿ-ի բացումը դրական է անդրադառնալու երկրի տնտեսության վրա եւ իրենք թուրքական կողմի հետ բանակցում են նաեւ 3 նոր ծրագրերի շուրջ:

Այսպիսով, տեսնում ենք, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի վարած հետևողական քաղաքականության արդյունքում Ջավախքում և Քվեմո Քարթլիիում ռազմական, տնտեսական և դեմոգրաֆիական ասպեկտներում գնալով մեծանում է թուրք-ադրբեջանական գործոնը: Ռուս-վրացական պատերազմից հետո, Վրաստանն էլ ավելի է սերտացրել հարաբերությունները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, ուստի չի դիմագրավում թյուրքական դեմոգրաֆիական քաղաքականությանը:

Այսպիսով, գիտակցելով Հայաստանի հյուսիսային դարպասին գոյացող սպառնալիքից բխող վտանգը, ՀՀ-ն և համաշխարհային հայությունը պետք է քայլեր ձեռնարկեն այն կանխելու կամ հետևանքները նվազեցնելու համար:

Չնայած ՀՀ-ն զգուշավորություն է ցուցաբերում հայ-վրացական հարաբերությունների օրակարգում Ջավախքի հիմնախնդիրն ընգրկելու հարցում, սակայն կարծում ենք, որ Ջավախքում հայկական գործոնի պահպանման տեսակետից Վրաստանի իշխանությունների առաջ պետք է պարբերաբար բարձրացվեն հայոց լեզվի պահպանության, դպրոցների և տեղական մարմիններում հայերի պաշտոնավարման հարցերը:

Հայաստանում մեծ թիվ են կազմում Ջավախքից եկած հայ ուսանողները, որոնք հետագայում բնակություն են հաստատում Երևանում՝ նպաստելով Ջավախքի հայաթափմանը: Ցանկալի կլիներ Ջավախքում Վրաստանի կառավարության հետ համատեղ հայկական բուհ ստեղծվեր, որտեղ ոչ միայն հաջողությամբ կօգտագործվեր Ջավախքի հայերի գիտա-կրթական ներուժը, այլև հնարավորություն կտար ջավախահայերի հայկական բարձրագույն կրթության հարցը ապահովեր հենց տեղում:
Հայկական սփյուռքի կողմից ցանկալի կլիներ ներդրումներ կատարել Ջավախքում, որը մասնակիորեն կկանխեր տեղի բնակչության աշխատանքային միգրացիան, որը ջավախահայերի համար ծառացած հիմնական մարտահրավերներից է:

Կարևոր է, նաև, որ տեղի հայ համայնքն իր նկատմամբ ավելի մեծ վստահություն ստեղծի վրացական կառավարության մոտ: 2008թ-ի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Ռուսաստանին թշնամի ընկալող վրացական կառավարության համար ջավախահայերի նկատմամբ անվստահությունն էլ ավելի է աճել, քանի որ Վրաստանը Ջավախքը դիտարկում է ռուսական հենակետ իր երկրում:

Հարկ է, որ Ջավախքի հայկական կազմակերպություններն ավելի ակտիվ պայքարեն իրենց իրավունքների համար՝ հավատարիմ մնալով վրացական իշխանություններին:

Աննա ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

loading...
Լրահոս
Ադրբեջանը մարտահրավեր է նետել ողջ քաղաքակիրթ աշխարհին. Շարմազանով Թուրքիայում ԱՄՆ հյուպատոսարանի թարգմանիչը ձերբակալվել է Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների հոսքն ընկել է երկամյա նվազագույն մակարդակ Հայաստանի երեք առողջարանային քաղաքներ բիզնես ծրագրեր են ներկայացրել կառավարությանը Կապանում արտադրվելիք կղմինդրը առավել մրցունակ կլինի շինանյութի շուկայում Ադրբեջանում լրագրողների ճնշումները շարունակվում են. «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպություն Համայնքային զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորումը կմեկնարկի առաջիկա ամսվա ընթացքում Վիգեն Սարգսյանն այցելել է ՀՀ Վետերանների միավորում Էդվարդ Նալբանդյանը և ԵԱՀԿ գործող նախագահի հատուկ ներկայացուցիչը Երևանում ԵԱՀԿ գրասենյակի գործունեությունը Վիգեն Սարգսյանը հանդիպեց Պետական բժշկական համալսարանի ուսանողների եւ ռազմաբժշկական ֆակուլտետի կուրսանտների հետ Վարչապետ Կարեն Կարապետյանի գլխավորած պատվիրակությանն ընդունել է Վրաստանի նախագահ Գիորգի Մարգվելաշվիլին Զինգրքույկներում ապրիլյան պատերազմի մասնակցությանը վերաբերող յուրաքանչյուր դեպք անհատական հիմքով է ուսումնասիրվում Հայաստանում Վրաստանի գործարարների համար կկազմակերպվի «բաց օր» Դոլարն ու ռուբլին արժեզրկվել են, եվրոն ու ֆունտը` արժևորվել Արփինե Հովհաննիսյանն ընդունել է «Human rights watch»-ի ներկայացուցիչներին Համաժողովում ներկայացվել են ԵՄ ֆինանսական աջակցության արժանացած երեք նախաձեռնությունները Առաջիկայում կայանալու է զինծառայողների ընտանիքների սոցիալական ապահովության հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի առաջին նիստը «Դուք կարող եք այցելել Լուսին, բայց ոչ Լեռնային Ղարաբաղ. Ալիևի վարչակազմի երկյուղած քաղաքականությունը». Huffingtonpost Վիգեն Սարգսյանը տեսնում է պաշտպանության նախարարի գործառույթները և նախընտրական քարոզարշավը համատեղելու հնարավորություն Զինադադարի ցանկացած խախտում որեւէ կերպ չի կարող արդարացվել. Վիգեն Սարգսյան Կընդլայնվեն իրական կամ ենթադրյալ ազդեցությունն օգտագործելու հանցակազմի գործողության շրջանակները Լեռնային Ղարաբաղը երբեք անկախ Ադրբեջանի մասը չի եղել. Իտալիայում ՀՀ դեսպան Որպես ԵԱՀԿ-ում նախագահող երկիր Ավստրիան ջանքեր է գործադրում ԼՂ հակամարտության կարգավորման համար. Սեբաստիան Կուրց Տիգրան Աբրահամյանը նշանակվել է Արցախի Հանրապետության Նախագահի խորհրդական ՀՀ Նախագահին նախարարության օրակարգային առաջնահերթությունների մասին է զեկուցել նախարար Դավիթ Լոքյանը Վրաստանը կարևորում է բարեկամ Հայաստանի հետ համագործակցության հետագա խորացումը. Կվիրիկաշվիլի Բրիտանիայի վարչապետը հանդես Է եկել Սիրիայում առանց Ասադի քաղաքական անցման օգտին Պաշտպանության նախարարը բացառում է բանակում քաղաքական կուսակցությունների գործունեության զարգացում Երեւանի թիվ 1 հիվանդանոցային համալիրում ստեղծվելու է զինհաշմանդամների վերականգնողական կենտրոն Ոստիկանությանը պարզաբանում է ներկայացրել ՀՀ բնակչության, ընտրողների և արտագաղթածների թվի վերաբերյալ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ Հայաստանի պատվիրակությունը Վրաստան է ժամանել որոշակի գաղափարներով. Կարեն Կարապետյան Իրաքի կառավարական ուժերը վերադարձրել են հսկողությունը Մոսուլի օդանավակայանի նկատմամբ. Sky Ադրբեջանը հերթական սադրանքին է նախապատրաստվում. Սենոր Հասրաթյանը՝ ադրբեջանական ապատեղեկատվության մասին Հայաստանն արդյունավետորեն է պայքարում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ Վիգեն Սարգսյան. Հերոսներն իրականում մեր մեջ են ԿԳՆ-ն հայտարարել է մրցույթ օտարերկրյա բուհերում սովորելու համար ԶԼՄ-ներին հայտնի է դարձել Թրամփի կողմից Սիրիայում ԻՊ-ի դեմ պայքարի մեթոդների հնարավոր վերանայման մասին Հայաստանի տարածքում մեկ շաբաթում գրանցվել է երկու երկրաշարժ ԵԽ զեկուցողը Թուրքիայում իրադրությունն աստիճանաբար վատթարացող է գնահատել
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan