AM | RU
USD
EUR
RUB

Հայաստանի հյուսիսային սահմանը ևս թյուրքական զսպաշապիկ է հագնում: Ինչպե՞ս պահպանել Ջավախքում հայկական գործոնը

Վրաստանը էթնիկ բարդ խճանկար ունեցող երկիր է: Այդ երկրում բնակվող շուրջ 15 էթնիկ փոքրամասնությունների շարքում առաջին տեղը զբաղեցնում է ադրբեջանական համայնքը: Համաձայն 2002թ-ին անցկացված մարդահամարի տվյալների, Վրաստանում ադրբեջանական բնակչությունը կազմում է 284.761 մարդ կամ երկրի բնակչության 6.5 տոկոսը: Համեմատության կարգով նշենք, որ համաձայն նույն մարդահամարի տվյալների, Վրաստանում հայ բնակչությունը կազմում է 248.929 մարդ կամ 5.7 տոկոսը:

Վերջին տարիների ընթացքում դեմոգրաֆիական պատկերը փոփոխություն է կրել: Եթե հաշվի առնենք, որ 2008թ-ի հնգօրյա պատերազմից հետո Աբխազիան և Հարավային Օսիան դե ֆակտո Վրաստանի մարզերի թվում չեն, ապա ադրբեջանական փոքրամասնության թիվը կարելի է գնահատել 7-7.2 տոկոսի սահմաններում:

Չնայած Վրաստանում ադրբեջանական բնակչություն կարելի է հանդիպել Շիդա Քարթլիի, Կախեթիի ու Մցխեթա Մթիանեթիի նահանգներում և Թբիլիսիում, սակայն ադրբեջանական կոմպակտ բնակչությունն ապրում է Քվեմո-Քարթլի (ադրբեջանական տարբերակով` Բորչալու) նահանգում: Նրանք հատկապես մեծաքանակ են Ադրբեջանի և Հայաստանի սահմանակից Մառնեուլի, նաև Գարդաբանի, Բոլնիսի և Դմանիսի շրջաններում:

Սակայն Վրաստանում ադրբեջանական փոքրամասնության առկայությունը հայությանը հետաքրքրում է այն հնարավոր սպառնալիքների տեսանկյունից, որոնք թյուրքական տարրը կարող է ստեղծել ՀՀ-ի և ողջ հայության համար:

Չնայած պաշտոնական Բաքուն առերևույթ չի փորձում Քվեմո-Քարթլիում ադրբեջանական փոքրամասնության առկայությունը դարձնել երկկողմ հարաբերությունների օրակարգի խնդիր, սակայն հետևողական քաղաքականություն է տանում Քվեմո Քարթլիի և հետագայում նաև Ջավախքի թյուրքացման միջոցով ցամաքային անմիջական կապ հաստատել Թուրքիայի հետ և Հայաստանը հյուսիսից ևս շրջափակման ենթարկել իսլամական տարրով: Ընդ որում նման քաղաքականությունն Ադրբեջանն իրականացնում է Թուրքիայի հետ միասին:

Պատահական չէ, որ 1999թ-ին, երբ Վրաստանն անդամակցում էր Եվրոպայի խորհրդին, Թուրքիան բարձրացրեց թուրք-մեսխեթցիների Ջավախքում վերաբնակեցման հարցը: Այդ նախապայմանը դեռևս կյանքի չի կոչվել, սակայն Թուրքիան Ջավախքում թյուրքական գործոնի ակտիվացման նպատակով դիմում է մի շարք ձեռնարկումների:

Հատկապես ուշագրավ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար կենսական կարևորություն ունեցող Բաքու–Թբիլիսի–Ջեյհան և Բաքու–Սուպսա նավթամուղերը, Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկաթգիծը։ Այս կոմունիկացիաներն անցնում են Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի և Ջավախքի նահանգներով, ըստ այդմ թուրք-ադրբեջանական զույգի համար կարևոր է Ջավախքը տեսնել հայաթափված և թյուրքաբնակ:

Սակայն այդ խողովակաշարերի առկայությունը ոչ միայն հեռահար ծրագրերով միտված է Ջավախքի հայաթափմանն, այլև ուղղված է հենց ՀՀ-ի դեմ:

Այսպես, 2014թ-ի օգոստոսին Նախիջևանում կայացավ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի պաշտպանության նախարարների եռակողմ հանդիպումը, որից հետո Վրաստանի ՊՆ Իրակլի Ալասանիան հայտարարեց. «Վրաստանը, Թուրքիան և Ադրբեջանը սկսում են մտածել պաշտպանողականության ուժեղացման մասին»:

Իսկ ռազմական փորձագետ Ուզեիր Ջաֆարովը տվեց հետևյալ մեկնաբանությունը. «Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի պաշտպանության նախարարների եռակողմ հանդիպումը կարելի է համարել ՀԱՊԿ համանմանությամբ կառույց ստեղծման առաջին փուլը»:

Այսինքն՝ մեր հարևան երեք երկրները պատրաստվում են խողովակաշարերի երկայնքով համատեղ զորքեր տեղադրել: Իհարկե, սա միայն նախագիծ է և դրա կենսագործման հավանականությունը պարզ կդառնա երեք երկրների նախարարների ստամբուլյան հանդիպումից հետո, սակայն ակնհայտ է, որ տեսանելի ապագայում Հայաստանը ոչ միայն Արևելքից ու Արևմուտքից, այլ Հյուսիսից ևս շրջափակված կլինի թուրք-ադրբեջանական զորքերով:

Այս ամենին գումարենք նաև Ջավախքում Թուրքիայի վարած տնտեսական քաղաքականությունը,որը գնալով մեծացնում է ներդրումները Ջավախքում:Ասվածի վկայությունն է նաև հոկտեմբերի 10-ին «Անադոլու գրուպ»-ի կողմից կառուցված Փարվանի ՀԷԿ-ի բացումը, որի հզորությունը 87 մեգավատտ է: Վերջին 35 տարում այս հզորությամբ հէկ Վրաստանում չի կառուցվել: Ջավախքի բնական ռեսուրսների հաշվին արտադրված էլեկտրաէներգիան արտահանվելու է նաև Թուրքիա:

Վարչապետ Իրակլի Գարիբաշվիլու խոսքերով՝ ՀԷԿ-ի բացումը դրական է անդրադառնալու երկրի տնտեսության վրա եւ իրենք թուրքական կողմի հետ բանակցում են նաեւ 3 նոր ծրագրերի շուրջ:

Այսպիսով, տեսնում ենք, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի վարած հետևողական քաղաքականության արդյունքում Ջավախքում և Քվեմո Քարթլիիում ռազմական, տնտեսական և դեմոգրաֆիական ասպեկտներում գնալով մեծանում է թուրք-ադրբեջանական գործոնը: Ռուս-վրացական պատերազմից հետո, Վրաստանն էլ ավելի է սերտացրել հարաբերությունները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, ուստի չի դիմագրավում թյուրքական դեմոգրաֆիական քաղաքականությանը:

Այսպիսով, գիտակցելով Հայաստանի հյուսիսային դարպասին գոյացող սպառնալիքից բխող վտանգը, ՀՀ-ն և համաշխարհային հայությունը պետք է քայլեր ձեռնարկեն այն կանխելու կամ հետևանքները նվազեցնելու համար:

Չնայած ՀՀ-ն զգուշավորություն է ցուցաբերում հայ-վրացական հարաբերությունների օրակարգում Ջավախքի հիմնախնդիրն ընգրկելու հարցում, սակայն կարծում ենք, որ Ջավախքում հայկական գործոնի պահպանման տեսակետից Վրաստանի իշխանությունների առաջ պետք է պարբերաբար բարձրացվեն հայոց լեզվի պահպանության, դպրոցների և տեղական մարմիններում հայերի պաշտոնավարման հարցերը:

Հայաստանում մեծ թիվ են կազմում Ջավախքից եկած հայ ուսանողները, որոնք հետագայում բնակություն են հաստատում Երևանում՝ նպաստելով Ջավախքի հայաթափմանը: Ցանկալի կլիներ Ջավախքում Վրաստանի կառավարության հետ համատեղ հայկական բուհ ստեղծվեր, որտեղ ոչ միայն հաջողությամբ կօգտագործվեր Ջավախքի հայերի գիտա-կրթական ներուժը, այլև հնարավորություն կտար ջավախահայերի հայկական բարձրագույն կրթության հարցը ապահովեր հենց տեղում:
Հայկական սփյուռքի կողմից ցանկալի կլիներ ներդրումներ կատարել Ջավախքում, որը մասնակիորեն կկանխեր տեղի բնակչության աշխատանքային միգրացիան, որը ջավախահայերի համար ծառացած հիմնական մարտահրավերներից է:

Կարևոր է, նաև, որ տեղի հայ համայնքն իր նկատմամբ ավելի մեծ վստահություն ստեղծի վրացական կառավարության մոտ: 2008թ-ի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Ռուսաստանին թշնամի ընկալող վրացական կառավարության համար ջավախահայերի նկատմամբ անվստահությունն էլ ավելի է աճել, քանի որ Վրաստանը Ջավախքը դիտարկում է ռուսական հենակետ իր երկրում:

Հարկ է, որ Ջավախքի հայկական կազմակերպություններն ավելի ակտիվ պայքարեն իրենց իրավունքների համար՝ հավատարիմ մնալով վրացական իշխանություններին:

Աննա ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Լրահոս
ԵԱՀԿ-ն Հադրութի շրջանի հարավարևելյան ուղղությամբ դիտարկում կիրականացնի ԱԺ-ն մերժեց «Ելք»-ի նախագիծը խորհրդարանի լիագումար նիստերի օրակարգ ընդգրկելու հարցը Անկարայի քաղաքապետը հայտարարել է հրաժարականի մասին Հայաստանում ՌԴ պայմանագրային զինծառայողն անզգուշությամբ սպանել է ծառայակցին ու ինքնասպան եղել Մեկնարկել է ԱԺ հերթական քառօրյան. Օրակարգում ընդգրկվել է 39 հարց. ՈՒՂԻՂ «Ժողովուրդ». «Գրանդ Քենդի»-ի նախկին աշխատակիցներին վերջնահաշվարկներ չի տրամադրվում «Ժողովուրդ». Սոֆի Դևոյանի որդուն պատկանող թռչնաֆաբրիկան ֆինանսական լուրջ խնդիրներ ունի «168 ժամ». ԵՄ-ում չեն կարծում, որ տեխնիկական ձգձգումները կարող են բերել համաձայնագրի չստորագրմանը «Իրավունք». Տրանսպորտը հենց այնպես չի թանկանա «Հրապարակ». Առաջիկա օրերին կհաստատվի Վրաստանում ՀՀ դեսպան Ռուբեն Սադոյանի ագրեմանը «Հայկական ժամանակ». Դ. Բաբայան. Չեմ կարծում, որ լայնածավալ պատերազմ կլինի «Ժամանակ». Հաջորդ տարի կբարձրանան ինչպես ծխախոտի, օղու, այնպես էլ այլ ապրանքների գներ «Ժամանակ». Հայ կարտոֆիլագործների համար տարեվերջը կարող է խիստ եկամտաբեր լինել «Հրապարակ». Երեկ հանդիպել են Տիգրան Սարգսյանը և Հովիկ Աբրահամյանը ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հոկտեմբերի 24 Դավիթ Տոնոյանն ԱԻՆ-ում մի շարք նոր նշանակումներ է կատարել Բաքուն շարունակում է խոչընդոտել ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացին. Շավարշ Քոչարյան Բակո Սահակյանը մասնակցել է Արցախի եկեղեցիներին հայկական ոճով գորգերի նվիրաբերման արարողությանը Հակառակորդը կրկին օգտագործել է «ՍՊԱՅԿ» տիպի կառավարվող հակատանկային հրթիռ Վիգեն Սարգսյանը ներկայացրել է ՀՀ ԶՈՒ օպերատիվ վարչության, ՀՀ ՊՆ ներքին աուդիտի վարչության նորանշանակ պետերին և իր խորհրդականին Հայաստանում խստացվել է ապօրինի ծառահատումների և փայտանյութի ապօրինի տեղափոխման դեմ պայքարը ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետի գլխավորած պատվիրակությունը մեկնել է ԱՄՆ Վստահ եմ, որ իրավապահներն ամբողջությամբ վերահսկում են օպերատիվ իրավիճակը, և խուճապի որևէ պատճառ չկա Բրիտանական կրթական ցուցահանդեսը ՀՀ քաղաքացիներին կծանոթացնի Մեծ Բրիտանիայում կրթություն ստանալու հնարավորություններին FAST-ը կրթաթոշակ կտրամադրի բնական գիտությամբ զբաղվող հայ ասպիրանտներին եւ հայցորդներին Վերջին երեք ամիսներին լրագրողների իրավունքների խախտման դեպքերը նվազել են Արա Բաբլոյանը պարգեւատրել է Ռաֆայիլ Զինուրովին Վահան Մարտիրոսյանի վստահեցմամբ Հյուսիս-հարավ մայրուղու շինարարության մեջ կոռուպցիոն ռիսկեր չկան Առաջիկա ամիսներին կմեկնարկի ՀՀ ողջ տարածքում տրանսպորտային միասնական ցանց ստեղծելու պիլոտային ծրագիր Մենք տարկետումը չենք վերացնում, այլ կրթությունը կարևորողներին առաջարկում ենք որպես սպա զորակոչվել «Ախթալայի լեռնահարստացման կոմբինատ»-ի հանքում փլուզում է տեղի ունեցել. կա մեկ զոհ Հայաստանի ռուսական ռազմակայանը տեխնիկական հետախուզման ժամանակակից համալիրներ է ստացել Պաշտոնատար անձինք հանիրավի մեղադրվել են տարբեր հանցագործությունների կատարման մեջ. բացահայտվել են նոր դեպքեր Կատալոնիայի խորհրդարանը հոկտեմբերի 26-ին պատասխան կտա Մադրիդի ձեռնարկած միջոցներին Դանակով զինված տղամարդը «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանի գրասենյակում հարձակվել Է հաղորդավարի վրա Աջ ղեկային համակարգ ունեցող մեքենաների շահագործումը Հայաստանում չի արգելվի Եղեգնաձոր-Ագարակաձոր ճանապարհին վթարի հետևանքով զինծառայող է մահացել Անցած չորս տարիներին համաշխարհային տնտեսության մեջ ՉԺՀ-ի տարեկան միջին ներդրումը գերազանցել է 30 տոկոսը Եղանակը տաքանալու է Իրանահայ պաշտոնյան երկկողմ մաքսային ու հարկային օրենքներն ավելի սահուն դարձնելու կարիք է տեսնում
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan