AM | RU
USD
EUR
RUB

«Մեզ ինչ էլ լիներ, ոչինչ. կարեւորը` էրեխեքս փրկվեին». հայաթափված Գետաշենից մինչեւ ազատագրված Քարվաճառ

 

1991 թ. մայիսի մեկի առավոտյան Գետաշեն գյուղի բնակչուհի տիկին Գրետան գնացել էր հարեւանի տուն` միս գնելու: «Տուն գնալիս տեսա` վերեւի թաղից փոքր երեխաներ էին վազելով իջնում: Կանգնացրի, ասացի Մինաս, առավոտ շուտ ու՞ր եք վազում: Ասաց` Գրետա տոտա, տանկը մեր դռան առաջ կանգնած ա, մեր շուշաբանդը կրակեցին, շուշեքը թափեցին: Ասացի` հիմա տանկը ձեր դռան առաջն ա, ասաց` հա: Ասացի, ուրեմն գյուղի վերեւից մտել են..մենք մեր ավտոն վերցրինք ու իջանք գյուղամեջ», հայրենի գյուղը կորցնելու ու գաղթի ճամփան բռնելու ծանր պատմությունն է սկսում այսօր արդեն Քարվաճառի բնակչուհի Գրետա Մարկոսյանը:

«Մենք որ շուտ իջանք գյուղամեջ, հետո իմացանք, որ մեր թաղից կանանց են առեւանգել, երեխաների.. ճիշտ է` բաց են թողել հետո, բայց դե ջարդած, թակած…մենք որ գնացինք գյուղամեջ, դրանով այդ օրը հարձակումից փրկվեցինք»:

Հայկական Գետաշեն գյուղում անհանգստություններ զգացվել են արդեն 1988-ից, արցախյան շարժման սկզբից: «Մի երկու տարի մեր կապը Հայաստանի հետ միայն ուղղաթիռով է եղել, անհանգստություններ շուտ ենք զգացել, բայց հենց մեր գյուղի վրա հարձակում մայիսի մեկին եղավ», հիշում է տիկին Գրետան:

Չարաբաստիկ այդ օրը շեն ու բարգավաճ Գետաշենն ավերվել է ադրբեջանական ու խորհրդային զենքից:

«Առավոտը տանկերով, ինքնաթիռներով, ուղղաթիռներով հարձակվեցին: Ինչպես արդեն ասացի, մենք գնացինք գյուղամեջ: Էդտեղ ահագին կռիվ եղավ: Թաթուլ Կրպեյանն էր մեզ հետ: Կին, էրեխեք հավաքվեցինք մի տեղ, ֆիդայինները մեզ պաշտպանում էին: Այդ օրը երեկոյան ադրբեջանցիները հետ քաշվեցին: Հաջորդ առավոտ գնացինք մեր տուն, գնացինք տեսանք, որ էլ տուն չկար, էնքան տանկով կրակել էին, պատերի սվաղն էլ էր թափվել: Բայց թե ինչ շեն տուն ունեի, չեմ կարող նկարագրել. ամբողջն ավերել էին»:

Չնայած տեղում ինքապաշտպանություն կազմակերպվում էր, բայց հատկապես ազատամարտիկ Թաթուլ Կրպեյանի զոհվելուց հետո գետաշենցիները հասկանում են, որ պետք է գոնե երեխաներին տեղափոխել ապահով վայր. ուժերն անհավասար էին:
«Ուղղաթիռներ եկան, որ երեխաներին տանեն: Ես իմ երեք երեխաներին, երկու աղջկաս ու մի տղայիս, այդ օրը ճանապարհեցի: Տղաս այդ տարին տասներորդ դասարանում էր սովորում, Թաթուլ Կրպեյանն իր հետ պատմություն էր պարապում, շատ լավ էր սովորում տղաս», պատմում է տիկին Գրետան ու ավելացնում. արդեն Ծաղկաձորում դպրոցն արծաթե մեդալով է ավարտել ու ընդունվել ԵՊՀ-ի պատմության ֆակուլտետ, Թաթուլի ֆակուլտետը, ինչպես տիկին Գրետան է ասում:

Երեխաներին ուղարկելուց հետո հանգիստ էր, կարելի է ասել` ուրախ, որ կարողացել է նրանց ապահով վայր ճանապարհել:

«Մենք ինչ կլինեինք, ոչինչ, կարեւորը` էրեխեքս փրկվեին: Սակայն լուր տարածվեց, թե երեխաների ուղղաթիռը թուրքերը շրջափակել են ու իջեցրել են: Անտանելի ապրումներ ունեցանք, այդ անհանգստությունը նկարագրել հնարավոր չի: Ուղղաթիռն իջեցրել էին, մի օր երեխաները մնացել են թուրքերի մոտ, բայց ոչ մի վնաս չէին տվել: Երեւանից եկել էին, երեխաներին տարել Ստեփանակերտ»:

Գետաշենից հայերին դուրս բերող վերջին մեքենան հայկական գյուղը լքել է մայիսի յոթին: «Մենք դուրս ենք եկել գյուղից ամսի յոթին, գյուղից դուրս եկող վերջին մեքենան է եղել: Մեզ բերեցին Կիրովաբադ (Գանձակ), այդտեղ իջեցրին: Այդտեղից մեզ ուրիշ ավտոբուսներով պետք է բերեին Երեւան: Կիրովադաբից Երեւան փախստականներին տեղափոխող շատ ավտոբուսներ թալանել են, մարդկանց վնաս տվել, ծեծել, փող, ոսկիներ են վերցրել: Մի թուրք եկավ մեզ մի ավտոբուս ցույց տվեց, թե այստեղ կնստեք: Ամուսինս թուրքերեն շատ լավ է հասկանում, ասաց, որ էդտեղ է ուղարկում, մենք մի ուրիշ ավտոբուս նստենք, երեւի մի բան կանեն: Բոլոր ավտոբուսների վարորդները թուրք էին. մի հոգի եկավ, հաշվեց, մեր ավտոբուսում 36 հոգի էինք: Վարորդին ասաց` այս մարդկանցից եթե մի հոգի պակասի, դու ես պատասխանատու, ոչ մի տեղ չկանգնես, ուղիղ կքշես, կգնաս մինչեւ վերջ: Ճանապարհով գնում ենք, բոլորը թուրքեր էին, մեծ-մեծ քարեր էին շպրտում ավտոբուսների վրա, սարսափելի ճանապարհ էր: Բայց վարորդն իրոք ոչ մի տեղ չկանգնեց, մեզ ապահով տեղ հասցրեց: Բայց դրանից հետո լսեցինք, որ ավտոբուսներ են շեղել ճանապարհից, թալանել են, ծեծել են մարդկանց…»:

Վախի ու արհավիրքների ճանապարհով գետաշենցի փախստականներին տեղափոխողող ավտոբուսը հասել է Հայաստան:

«Սահմանին սարսափելի տեսարան էր. մայրը երեխային էր կորցրել, կինն` ամուսնուն, լաց, կոծ… մի երեք-չորս ժամ մնացինք այդտեղ, ավտոբուսներ եկան, տարան պանսիոնատներ: Մեզ Ծաղկաձորում սենյակ տվեցին:

Ես ու ամուսինս եկանք, հասանք Հայաստան, բայց երեխաներս դեռ չկային: Ամեն օր մարդ ու կին գնում էինք Երեւան, Զվարթնոց օդանավակայան, որ տեսնենք, թե երեխաներին երբ կբերեն: Մի օր մի ինքնաթիռ իջավ, երեք երեխաներս իրար հետ իջան: Էլ չեմ կարող նկարագրել, թե ինչ ուրախություն էր…»:

Մարկոսյանների ընտանիքը Ծաղկաձորում ապրել է մոտ մեկ տարի: «Հետո որոշեցինք գնալ մի տեղ տեղավորվել, հիմնավորվել: Եկանք Վարդենիսի Նորաբակ գյուղում տեղավորվեցինք, մի տուն վերցրինք, կեղտոտ, հին տուն էր, մի կերպ մաքրեցինք, կամաց-կամաց ամեն ինչ ձեռք բերեցինք, քսան տարի էնտեղ ապրեցինք:

Աղջիկներիս ամուսինները, ովքեր եւս Գետաշենից են, Քարվաճառում զինծառայողներ են, աղջիկներս ընտանիքներով տեղափոխվեցին այստեղ, մենք էլ եկանք Քարվաճառ»:

Տիկին Գրետայի հինգ թոռնիկներն այժմ ապրում են Քարվաճառում, այստեղ են դպրոց գնում: Քարվաճառում բնակվող թոռնիկներից ամենամեծը` Արայիկը, շուտով զորակոչի տարիքի կլինի:

Հայրենի Գետաշենը մի վայրկյան անգամ մտքից չհանող կինն այսօր իր երեխաներով, իր թոռնիկներով ամրացել է հայոց ազատագրված Քարվաճառում: Գետաշենում բոլոր հայերն էին լավ ապրում, մեծ տնտեսություններ ունեին: 1991-ին ամեն ինչ թողել են թշնամուն ու մի կերպ միայն իրենց կյանքն են փրկել. «Ոչինչ չենք վերցրել մեզ հետ, տղաս միայն մեր նկարներն է վերցրել, տան նկարները, ու վերջ: Ես միայն մտածում էի էրեխեքիս փրկեմ, ինձ ուրիշ բան պետք չէր»:

Ու հիմա էլ, ապրելով ազատագրված Քարվաճառում, միայն խաղաղ երկինք է ուզում իր զավակների համար. ազատ ու խաղաղ Քարվաճառը սեփականը տունը մի անգամ կորցրած գետաշենցու իրավունքն է, նրա թոռնիկներն իրավունքը…

«Ազատագրված Քարվաճառ. նրանց իրավունքը» շարքից

Թամարա Գրիգորյան

Լրահոս
Ահաբեկիչները տեսանյութերում նշում են, որ շարունակելու են ահաբեկչական գործողությունները այլ երկրներում ևս. Արման Թաթոյան ՊԲ-ն հրապարակել է ևս 43 զոհի անուն Իրանի տարածքում անօդաչու է ընկել. IRNA Որ դեպքում Մոսկվան կկարողանա հակաահաբեկչական գործողություն իրականացնել ԼՂ-ում Բաքվի բռնապետը Իրանի ներսում ստեղծել է հակաիրանական և հակահայկական ուղղվածության պանթյուրքական խմբեր. Ոսկանյան Ակցիա՝ ԵՄ դեսպանատան առջև՝ Արցախի ճանաչման պահանջով «Ադրբեջանն Էրդողանի աշխարհաքաղաքական հավակնությունների համար դառնում է ուրիշի շահերի սպասարկման գործիք»․ ռուս ռազմական փորձագետ Հայոց սահմանը պահող նորօրյա հերոսները Դաշնակցության համար շարունակում է անընդունելի մնալ տարածքներ խաղաղության դիմաց բանաձևը. ՀՅԴ «Իրանը չի ընդունում ահաբեկիչների ոճով մարդկանց գլխատումը»․ Իրանի ԱԳՆ Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 1234 դեպք «ԼՂ-ում պատերազմ չէ, այլ հայ ազգի վերացում». ռուս պատգամավոր Հյուսիսային թևում հակառակորդը կիրառում է ավիացիա և հրետանի. ՊՆ խոսնակ Արցախի ՊԲ-ն խոցել է թուրքական արտադրության Bayraktar TB2 տեսակի ԱԹՍ․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված Ֆրանսիայի Վիեն քաղաքը ճանաչել է Արցախի Հանրապետությունը. «Դիզակ թերթ» Ադրբեջանում թալիշների և լեզգիների դեմ նախատեսվում են լայնածավալ պատժիչ գործողություններ․ Talyshistan Times «Իրատես». Համացանցում ավելացել են ադրբեջանական քարոզչական նյութերը «Փաստ»․ Հասարակության համախմբումն ու ռեսուրսների արդյունավետ կիրառումն առաջնային նշանակություն ունեն «Ժողովուրդ»․ Ալիևին աջակցում են Էրդողանի ջիհադիստ դաշնակիցները Սիրիայից․ Եվրախորհրդարանում Շվեդիայի ներկայացուցիչ «Հրապարակ». Զոհրաբ Մնացականյանն ԱՄՆ-ում հնարավոր է եռակողմ հանդիպում ունենա «Հրապարակ». Ռազմական դրությամբ պայմանավորված՝ հարկային արտոնություն կսահմանվի «Փաստ». Ինչ ներքին հարցեր է փորձում լուծել Ալիևը «Փաստ». Թուրքիայի նկատմամբ տնտեսական բոյկոտը նոր ծավալներ կստանա Արցախի ՊԲ-ն ծանր մարտեր է մղում հարավային ուղղությամբ` Իշխանաձորի հատվածում. Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակ ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հոկտեմբերի 20 Հայաստանի և Արցախի ԱԳ նախարարները դեսպաններին են ներկայացրել Արցախի դեմ Ադրբեջանի ագրեսիայի հետևանքները (տեսանյութ) ԱՄՆ պետքարտուղարը Վաշինգտոնում առանձին հանդիպումներ կունենա Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հետ Հակառակորդի հենակետերի և շարասյան ոչնչացումը (Տեսանյութ) Մենք հայ ժողովրդի կողքին ենք, որի հետ կիսում ենք եվրոպական և քրիստոնեական ինքնությունը. «Առաջ Իտալիա» խմբակցության ղեկավար Քննարկել ենք Արցախում տիրող իրավիճակը. Շարմազանով Նիկոլ Փաշինյանը կրկին հանդիպում է արտախորհրդարանական ուժերի հետ Փաշինյանն ու Ալիևը պատրաստակամություն են հայտնել հանդիպել Մոսկվայում Տեղի է ունեցել ՀՀ Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ Հոկտեմբերի 17-ին Մարտունիում հրթիռակոծության հետևանքով մեկ քաղաքացի է սպանվել. ՄԻՊ Իրանի պաշտպանության նախարարը հայտարարել է ՌԴ-ի հետ իրանական օդուժի զարգացման համաձայնագրի մասին «Իրական գազաններ». Ովքե՞ր են Lեռնային Ղարաբաղի դեմ կռվող վարձկանները Ոչնչացվել է ադրբեջանական ծանր հրետանու բրիգադի շտաբի պետը Մնացականյանը ֆրանսիացի գործընկերոջը տեղեկացրել է՝ Ադրբեջանը շարունակում է լայնամասշտաբ ռազմական ագրեսիան Հունական բանակը պատրաստ է Միջերկրական ծովի արևելյան հատվածում դիմակայել Թուրքիայի ցանկացած «սադրանքի»․ լրատվամիջոցներ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan