AM | RU
USD
EUR
RUB

Քեմալականությանը փոխարինելու է գալիս էրդողանականությու ՞նը

 

Թուրքիայի խորհրդարանը վստահության քվե է հայտնել վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմի գլխավորած կառավարությանը, գրում է РИА Новости-ն:Վստահության քվեի օգտին 550 պատգամավորից քվեարկել է 315-ը: Քվեարկությունը բաց է եղել:
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հանձնարարել է անցած կիրակի օրը իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության նոր առաջնորդ ընտրված Յըլդըրըմին նոր կառավարության ձևավորումը: Էրդողանը հաստատել է Թուրքիայի կառավարության նոր կազմը անցյալ երեքշաբթի օրը, ինչից հետո Յըլդըրըմը ներկայացրել է կառավարության ծրագիրը խորհրդարանի նիստին: Կառավարության առաջնահերթություններից մեկը նա նշել է նախագահական կառավարման ձևի անցումը: Չնայած դեռևս նախագահական կառավարման ձևին անցում չի կատարվել, սակայն նախագահ Էրդողանը միևնույն է երկրի համար մեկ դեմքն է, որը թուրքական քաղաքական արենան վերածել է սեփական կամակայությունների դաշտի: Եվ երբ հայացք ենք ձգում Թուրքիային «Արդարություն և զարգացում» կուսակացության իշխանության գալուց առաջ և ներկայումս, ապա փոփոխությունն առհելի է: Էրդողանը ձգտում է դառնալ նոր Աթաթուրք և վերացնում է այն ժառանգությունը, որը Թուրքիան ուներ մինչ ԱԶԿ-ի իշխանության գալը:Իսկ մինչ այդ Թուրքիան առաջնորդվում էր քեմալականության գաղափարախոսությամբ, որը հիմնական վեց կետերը, հայտնի, որպես վեց նետեր, ամրագրվել են Թուրքիայի Սահմանադրության մեջ 1937թ-ին: Անդրադառնանք այս սկզբունքներին և հասկանանք, թե ինչ է իրականում Էրդողանը փորձում փոխել և փոխում է: Դրանք են`

Հանրապետականություն- կառավարման այս մոդելը Աթաթուրքը նախընտրելի էր համարում, որը և փոխարինեց Օսմանյան միապետությանը, այն պահպանվում է մինչ այժմ:

Ազգայնականություն քաղաքացիներին հայրենասաիրական և տիտղոսային ազգին նվիրվածության ոգով դաստիարակող ազգային պետության իդեալը։ Էթնիկականի և քաղաքացիական նույնականացումը։Ազգայնականությանը առանձնահատուկ տեղ էր շնորհվում, այն դիտարկվում էր որպես ռեժիմի հիմնասյունը: Աթաթուրքի ազգայնականությունը յուրահատուկ առանձնահատկություն ուներ համեմատած երիտթուրքերի ազգայնականության հետ։ Աթաթուրքի ազգայնականությունը, որի նշման համար նախըտրվում էր «միլլեթչիլիկ» («միլլեթ»՝ «ազգ» բառից), նախկին՝ «թյուրքչյուլյուք» («թյուրքականություն») բառի փոխարեն, հեռանում էր ռասայական ազգայնականությունից և պանթյուրքիզմից, և հասկացվում էր Աթաթուրքի կողմից ֆրանսիական տեսակով՝ որպես Թուրքիայի Հանրապետության սահմաններում քաղաքական ազգության գաղափարախոսություն (այլ ոչ թե թյուրքական էթնիկ ազգության, ինչպես դա լինում է սովորաբար պանթյուրքիստների մոտ): Չնայած կոնցեպտուալ մասը բավականին գեղեցիկ է ձևակերպված, սակայն իրականության մեջ Թուրքիայի Հանրապետության տարածքում բնակվող բոլոր ոչ թուրքերը միշտ էլ ենթարկվում են ռասսայական խտրականության: Էրդողանի օրոք ազգային անհանդուրժողականությունը ևս ծաղկում ապրեց, և պատահական չէ, որ իր ելույթներից մեկում իրեն հայ անվանելը վիրավորանք որակեց:

Էտատիզմ, որն իրենից ենթադրում է պետության առաջնային դերով խառը տնտեսության կառուցումը:

Ժողովրդայնություն-սա էլ թուրքական հասարակության մեջ դասակարգային անհավասարություններին ուղղված քայլ էր, որի երաշխավորը խորհրդարական պետության ստեղծումն էր: Փաստացի, սահմանադրական փոփոխությունները փոխում են այս դրույթը` կառավարության առաջնահերթությունը վերցնելով ժողվրդի ներկայացուցիչներից` խորհրդարանից` տալով նախագահին:

Սակայն ամենակարևոր երկու սկզբունքները, որոնց դեմ է ուղղված Էրդողանի գործունեությունը, աշխարհիկությունն ու հեղափոխությունն են:
1928թ-ին Թուրքիայի սահմանարդության միջից հանվեց Իսլամը պետական կրոն ճանաչելու մասին դրույթը, իսկ 1937թ-ին որպես առանձին հոդված ամրագրվեց լաիցիզմը, որը մատնանշում է պետության աշխարհիկ բնույթը, պետության և կրոնի տարանջատումը: Քեմալի առաջաին ձևափոխությունների մեկն էր շարիաթի չեղարկումը։ Հետո արգելվել է կրոնական կրթությունը, իսկ բոլոր դպրոցները ենթարկել են Լուսավորության նախարարությանը։ Ժամանակակից Թուրքիայիում այդ սկզբունքը արտացոլվում է իսլամամետ կողմնորոշության դատական հետապնդության հռչակման տեսքով: Սակայն Թուրքիայում իշխող ԱԶԿ-ն հենց կրոնական ուղղվածություն ունի և Էրդողանի տոտալիտար իշխանության պահպանման պարագայում բացառված չէ, որ Թուրքիայում լայիկության սկզբունքը կորցնի իր ուժը: Էրդողանի և թուրքական իշխող վերնախավի շատ կանայք շրջում են հիջաբներով, ինչն արգելված է, սակայն այդ կերպ էրդողանականները ընգծում են իրենց գաղափարախոսության մեջ կրոնական գործոնի առաջնահերթությունը:
Նախկինում Աթաթուրքը ամրագրել էր հեղափոխականության դրույթը, որով պետք է կանխվեր երկրում հետադիմական կրոնական կարգերի հաստատումը: Նախկինում վերահսկիչի դերը կատարում էր զինվորականությունը, որը հանրապետական Թուրքիայի պատմության մեջ չորս անգամ` 1960, 1971 1980 1997թթ-ին: 2002թ-ին ԱԶԿ-ի իշխանության գալուց հետո 2003թ-ին զինվորականները ևս մեկ հեղաշրջում նախապատրաստեցին, որը սակայն չկարողացան կենսագործել:

Այդ պլանը ստացել էր «Բալյոզ» («Կռան») անվանումը և մշակվել 2002-2003թթ.: Այն հավանության է արժանացել զինված ուժերի 162 սպաների, այդ թվում նաև 29 գեներալների հանդիպման ժամանակ: Դրա համաձայն` նախատեսված էր երկրում հայտարարել արտակարգ դրություն և քաոսի ու բռնության մթնոլորտի ստեղծման ճանապարհով հեղաշրջման կազմակերպման համար համապատասխան հիմք ստեղծել: Սակայն նրանց ոչ միայն չհաջողվեց հեղաշրջում կատարել, այլ նաև Էրդողանը չեզոքացրեց նրանց, որպես աշխարհիկության երաշվորների: Այս ամենին հետևեցին բազմաթիվ զինվորականների ձերբակալություններ: Էրդողանը դաշտ նախապատրաստեց իր միանձնյա իշխանության սյուներն ամրապնդելու համար: Նա ձգտում է դառնալ նոր Աթաթուրք, և պատահական չէ, որ Մուստաֆա Քեմալի նկատմամբ պետական հարգանքը նվազագույնի է հասցված: Պետական խորհրդանիշների վրայից քայլ առ քայլ ջնջվում է նրա դիմապատկերը և կռահելի է, որ մոտ ապագայում նրան կփոխարինի Էրդողանի պատկերը:

Այսպիսով, Էրդողանը և նրա կուսակցությունն այս տարիների ընթացքում բավականին պարարտ հող են նախապատրաստել քեմալականության որոշ կարևոր հիմնադրույթներից հրաժարվելու համար: Նրանք Թուրքիայի ապագան տեսնում են իսլամական հենասյուների վրա, Էրդողանի միանձնյա իշխանության ներքո: Հետաքրքիր է, այդուամենայնիվ, կաշխատի՞  քեմալականության հեղափոխությունների սկզբունքը:

 

Աննա ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Լրահոս
Պեկինում իրավիճակը հանգիստ է, անվտանգության միջոցառումներն ուժեղացված չեն ԿԽՄԿ ներկայացուցիչներն այցելել են Ադրբեջանում պահվող հայ գերիներին Ինչպես Փաշինյանը քանդեց բանակը․ ռազմական փորձագետի հիմնավորումը․ տեսանյութ Ինչպիսի եղանակ է սպասվում Հայաստանում Դոլարի, եվրոյի և ռուբլու փոխարժեքը՝ փոխանակման կետերում 44-օրյա պատերազմում զոհվածների ծնողները հայտարարում են՝ սեպտեմբերի 27-ին թույլ չեն տա Նիկոլ Փաշինյանի մուտքը «Եռաբլուր» Ադրբեջանը չհրահրված և չարդարացված զինված ներխուժում սկսեց Հայաստանի տարածք. Արմեն Գևորգյան Արարատ քաղաքում վրաերթի են ենթարկել 7-ամյա տղայի Այսօր Ստեփանակերտի օրն է. Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո մայրաքաղաքի բնակչությունը կտրուկ աճել է Կարող ենք Իրանից էլ սպառազինություն ձեռք բերել. Սուրեն Սարգսյան Խոշոր հրդեհ Արշակունյաց պողոտայում. դեպքի վայր է մեկնել 3 մարտական հաշվարկ Ոսկու և արծաթի գները նվազել են Հակառակորդը փորձել է անցնել հայկական մարտական դիրքերից մեկի թիկունք, սակայն հետ է շպրտվել Հայոց Բանակի հարվածը Նիկոլ Փաշինյանին «Սուրմալու»-ի փլատակներում մնացած Mercedes-ը ԱԻՆ-ի աշխատակիցները դեռ չեն հանել Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհին ՃՏՊ-ի հետևանքով 7 անձ է հոսպիտալացվել, 5-ը երեխաներ են Հայ-ադրբեջանական սահմանին իրավիճակը հարաբերականորեն կայուն է․ ՊՆ Ֆրանսիան հորդորում է իր քաղաքացիներին զերծ մնալ ՀՀ որոշ շրջաններ այցելելուց ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատունը ԱՄՆ քաղաքացիներին հորդորել է խուսափել Հայաստանի որոշ վայրեր այցելելուց Պետք է ստեղծենք առավելագույն լայն համախմբում՝ ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու համար․ Իշխան Սաղաթելյանը՝ ՀՀ և Արցախի նախկին նախագահների հանդիպման մասին Ինչպիսի եղանակ է սպասվում Հայաստանում Դոլարի, եվրոյի և ռուբլու փոխարժեքը՝ փոխանակման կետերում Եռաբլուրում տեղի ունեցածին լավ չեմ վերաբերվում, դատապարտելի է. Տիգրան Ավինյան TikTok-ի արգելափակումները Հայաստանում հանված են. Սամվել Մարտիրոսյան «Լուսավոր Հայաստանը» մասնակցելու է Երևանի ավագանու ընտրություններին․ ցուցակը գլխավորելու է Դավիթ Խաժակյանը Վարդենիս համայնքի սահմանամերձ բնակավայրերից ադրբեջանական ագրեսիայի հետեւանքով տարհանվել է 539 ընտանիք Արցախում առաջարկում են վերանայել սեփականության իրավունքի սահմանափակումները Ռոնալդինյոն չափազանց շատ էր սիրում կանանց ու սառը գարեջուր, հակառակ դեպքում մինչև 60 տարեկան կխաղար Սա դավաճանություն է, պարտվողականության ու Հայրենիք հանձնելու գործընթացի շարունակություն Երևանի և 9 մարզերի մի շարք հասցեներում լույս չի լինի Ադրբեջանը խախտել է հրադադարի ռեժիմը Ոսկու և արծաթի գներն աճել են Աջապահյանը պատրաստ է առաջնորդել երկում տիրող իրավիճակից դուրս գալու շարժումը Վերջին ռազմական գործողություններն ընդգծում են մեր դիվանագիտությունը կրկնապատկելու անհրաժեշտությունը. Բայդենը՝ Փաշինյանին Իրանը, Ռուսաստանը եւ Չինաստանը կանցկացնեն ռազմածովային ուժերի համատեղ զինավարժանքներ Դիերի մեծ մասը Մարտունու դիահերձարանում է, ծնողներին չեն թողնում մտնել. Զոհրաբյան Իրանի զինված ուժերի զորահանդես Է սկսվել Թեհրանում եւ երկրի այլ քաղաքներում ՀՀ ԳՇ պետը և ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարը քննարկել են հայ-ադրբեջանական սահմանի առանձին հատվածներում տիրող իրավիճակը 35 ՀԿ-ներ պահանջում են ոստիկանապետի պաշտոնանկությունը Դոլարի, եվրոյի և ռուբլու փոխարժեքը՝ փոխանակման կետերում
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan