AM | RU
USD
EUR
RUB

Տարածքային զարգացման մի քանի թիրախային-ծրագրային առաջարկներ

 

Ներկայիս Հայաստանի դե ֆակտո տարածքում հյուսիսից հարավ ընթանալիս կլիման մոտ 7 անգամ փոփոխվում է։ Համապատասխանաբար կարելի է գտնել բարեխառն, կիսատափաստանային, տափաստանային և այլ միջավայրեր։ Բնականաբար, յուրաքանչյուր միջավայրին բնորոշ է որոշակի բուսականություն և կենդանական աշխարհ։ Ընդերքի պարունակությամբ և ոռոգման ցանցի առկայությամբ պայմանավորված, նաև զարգացման առավելագույն հնարավորություններ։

Մեր տանը ձեռքիս տակ մի գիրք կար՝ «խորհուրդներ այգեգործներին» սովետական ժամանակների հրատարակություն էր, որտեղ մանրամասն ներկայացված են Հայաստանի համար տիպիկ մշակովի բույսերի տվյալները և մշակման լավագույն տարբերակները։ Օրինակ, փոքրիկ մասնագիտական նրբություններ կան, ասենք, ծիրանը խաչաձև փոշոտմամբ է պտուղ տալիս։ Հետևաբար, եթե նույն տեսակի ծիրանի հարյուր ծառ իրար կողքի տնկվեն, բերքատվության խիստ ցածր մակարդակ կլինի, կամ գրեթե չի լինի՝ եթե այլ տեսակի ծիրանենի գոնե մոտակայքում չլինի։ Կարելի է ենթադրել, որ ծիրանի լավ բերք ստանալու համար, կարևոր պայմաններից է տարբեր տեսակի ծիրանենիների իրար մոտ տնկելը, իսկ հավելյալ երաշխիք է նաև մեղուների առկայությունը տարածքում։
Դեռ դպրոցական ծրագրից հիշում ենք, որ լոբու արմատների վրա ապրում էին ազոտաբակտերիաներ, որոնք հողն հարստացնում էին ազոտով։ Հետևաբար, նույն տարածքում պարբերաբար փոխելով լոբի և կարտոֆիլ ցանքսը, կարելի է արդեն իսկ ազոտով բնական ճանապարհով հարստացված հողում հաջորդ ցանքսում ստանալ լավ կարտոֆիլի բերք։

Էսպիսի բազմաթիվ նրբություններ կան, որոնք շատ օգտակար են գյուղացիներին, այգեգործներին և հողագործներին։ Սակայն փորձեցի համացանցում գտնել վերջին ժամանակներում հրատարակված հայկական տպագրության որևէ գիրք այդ թեմաներով՝ չհաջողվեց։

Մենք ունենք ագրարային համալսարան, երիտասրադները ամեն տարի դիպլոմայիններ կամ կուրսայիններ են գրում։ Եթե ամեն կուրսի ամեն ուսանողի հստակ հանձնարարվի կոնկրետ մշակովի բույսի վերաբերյալ տեղեկատվության ուսումնասիրություն, դրանք համապատասխանեցնելով Հայաստանյան կլիմային և տարածքային չափանիշներին, ապա մի տարվա ընթացքում կարելի է ստանալ մի հսկա գիրք-տեղեկատու-խորհրդատու։

Վստահ եմ ագրագային համալսարանում կլինեն նաև ուսանողական գիտական ընկերություններ։ Եթե քաղաքական-կուսակցական թեմաներից զատ, երիտասրադները զբաղվեն նաև մարզեր այցելություններով և տեղի բնակիչների համար կազմակերպեն մասնագիտացված դասընթացներ, կարծում եմ հրաշալի արդյունք կարող ենք գրանցել, թե՛ գյուղացիների համար, և թե՛ ապագա մասնագետների։

Կոնկրետ առաջարկներ.

Ստեղծել աշխատանքային խմբեր, որոնք կուսումնասիրեն Հայաստանյան կլիմայական առանձնահատկությունները (կամ ի մի կբերեն արդեն իսկ արված ուսումնասիրությունները), կկատարեն լաբորատոր հետազոտություններ՝ հողի վերաբերյալ տվյալները պարզելու համար։ Կուսումնասիրեն մշակովի բույսերի տվյալները և կոնկրետ տարածքների համար կառաջարկեն լավագույն լուծումները։ Տարբեր տարածքներում հողի պրոդուկտիվությունը կարելի է լավացնել։ Օրինակ բարեկամներիցս մեկը մի քանի տարի առաջ ասաց, որ իրենց ընկերախմբով նմուշներ էին վերցրել արարատյան դաշտի որոշ աղակալված ու չմշակվող հողատարածքներից և հետազոտել։ Իրենց կողմից մեթոդ էր մշակված՝ կոնկրետ տեսակի բակտերիաներով հողը մաքրել աղակալումից, այն դարձնելով պիտանի մշակման համար և բավականին բերրի։ Մի քանի անգամ փորձել էի կապվել ոլորտի մասնագետների հետ՝ ապարդյուն։

Մյուսը. որևէ տարածքում կարելի է ստանալ համեմատաբար լավ որակով նռան բերք, մի այլ տարածքում՝ ծիրանի բերք, մի ուրիշ տեղ էֆեկտիվ կլինի, ասենք, խոտաբույսերի ու դեղաբույսերի աճեցումը կամ ծաղիկները և այլն։

Կարելի է մշակել ռազմավարական ծրագրեր, հայկական կլիմային համապատասխանեցված սորտերի կոնկրետ բազմացմամբ և տվյալ տարածքներին անվճար կամ արտոնյալ պայմաններով տրամադրմամբ։

Դրան զուգահեռ տեղի բնակչության համար պետք է կազմակերպել դասընթացներ, կոնկրետ բույսերից ակնկալվող հնարավոր պրոդուկտների վերաբերյալ։ Օրինակ, ծիրանից կարելի է ստանալ միրգ, չրեղեն, օղի, օշարակ, յուղեր և այլն։ Պետք է բացատրել ու տեղեկացնել մարդկանց, թե կոնկրետ պրոդուկտը շուկայում ինչ պահանջարկ ունի, ինչի համար է կիրառվում և ինչպես կարելի է դա ստանալ և իրացնել։

Նուռը բացի նռան գինի նռան հյութ լինելուց, կարող է ծառայել նաև դեղագործական նպատակներով և այլն։

Կարելի է ուսումնասիրել դաշտային բույսերից ու ծաղիկներից օշարակների ու բուսական յուղերի ստացումը և դրանք հետագայում կոսմետիկայի և օծանելիքների մեջ կիրառելու հավանականությունները։

Կարճ ասած, շատ ինտենսիվ դասընթացներ են պետք կոնկրետ տարածքներում կոնկրետ թեմաներով, խիստ որոշակի արտադրությունների վերաբերյալ հստակ կազմված ծրագրային առաջարկներով և կոնկրետ տեսլականով։

Նույնը վերաբերվում է նաև կենդանական աշխարհին։

Ճիշտ բաշխված ծրագիրը կարող է ապահովել երկրի համար առավելագույն արդյունք, հետագայում տվյալ համայքները ստացված եկամուտներով կարող են հոգալ ներքին ծախսերը և կոնկրետ ոլորտների զարգացումն ու կատարելագործումը, ասենք ոռոգման համակարգի կատարելագործում, կամ ջերմոցային կուլտուրաներ, կամ փոքրիկ մասնագիտացված գործարանների կառուցում և այլն։

Լրացուցիչ մի քանի կետ. կարիք կա զբաղվելու անտառային ծածկույթների ավելացմամբ։ Անտառային ծածկույթներից զատ, օրինակ, կան վայրեր, ավելի կոնկրետ Վայքից Սյունիք մուտքի հատվածում ճանապարհը պարբերաբար փակվում է մրրիկների, ձնաբքերի պատճառով։ Տարածքում գործնականում չկա անտառային ծածկույթ, մինչդեռ գարնան ամիսներին ձնհալով պայմանավորված կա նաև բավարար ջրային հոսք։ Եթե ճանապարհի երկայնքով կոնկրետ ընտրված ծառատեսակներ և թփեր տնկվեն, ապա կարելի է էականորեն մեղմել քամու ինտենսիվությունը, ինչպես նաև բավականին կրճատել ձնաբքի պատճառով ճանապարհների փակվելը։

Վերը նշածս օրիկաներն ու առաջարկները մի շատ փոքր տոկոսն են այն ամենի, ինչը կարելի էր և պետք էր անել մինչև հիմա։ Չգիտեմ ինչքանով է արվել, բայց դեռ ուշ չի թիրախային աշխատելու համար։

Զաքար ԽՈՋԱԲԱՂՅԱՆ

Լրահոս
«Շուշիում նստածները մարդասպան-ահաբեկիչներ են». Արցախը մերժում է գերիների փոխանակումը Փաշինյանը պատմության մեջ մտավ որպես մի ղեկավար, ով ցանկանում էր ծնկի բերել հայ եկեղեցականներին Արթուր Վանեցյան. «ժամանակը ցույց կտա, թե ով կամ ինչը կհայտնվի աղբանոցում» «5-րդ ալիքի» սեփականատեր Արմեն Թավադյանի գործն ուղարկվել է դատարան Բողոքի ակցիա. պահանջում են պատժել փոխգնդապետ Արա Մխիթարյանին ծեծողներին (տեսանյութ) Էլինար Վարդանյան. Բարի գալուստ պատժիչ Հայաստան 6 մարզերում և մայրաքաղաքում այսօր էլեկտրաէներգիայի անջատումներ կլինեն Թրամփը զրուցել է իր երկրին ահաբեկիչներին աջակցելու մեջ մեղադրող Էրդողանի հետ ՀՀ-ում ԱՄԷ դեսպանատունը մասնակցեց «Երկրները մեկ հարկի տակ» բիզնես փառատոնին Արցախում դեռևս չպարզված հանգամանքներում զինծառայող է վիրավորվել. նրա վիճակը ծանր է Զարիֆը՝ Սաուդյան Արաբիայի նավթային օբյեկտների վրա հարձակնամն մասին Հակառակորդը ձեռնարկել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ Լավրովի և Պոմպեոյի հանդիպման ժամն ու վայրը հայտնի է. Օրակարգի մասին լռում են ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Սեպտեմբերի 23 Թուրքիան ուղղակիորեն մասնակցում է Հայաստանի դեմ ագրեսիային Տղե՛րք և ոչ այնքան տղե՛րք, ձերը «քուրմերի» ստրիպտիզն է Երևանի Ռոստովյան փողոցում բախվել է 4 փոխադրամիջոց Արմեն Մինասյան. «Աղբն էլ, աղբը թափողներին էլ մաքրելու ենք» Եղանակը աստիճանաբար կտաքանա Մինչև ԱԽՔ դառնալը Արմեն Գրիգորյանը Ջորջ Սորոսի աշխատակիցն էր ԵՊՀ-ում երկու լուր կա։ Մեկը լավ, մյուսը՝ ոչ այնքան Էր Ռիադը նավթային օբյեկտների վրա գրոհը կհամարի «պատերազմի ակտ», եթե այն եղել է Իրանի տարածքից Արման Սաղաթելյան. «ԱԽ քարտուղարն անվտանգության խնդիրներ է ստեղծում» Ասուպը լուսավորել է Ավստրալիայի գիշերային երկինքը (տեսանյութ) Անցյալը ջնջելով նորը չես կառուցի. Իշխան Սաղաթելյան Լավրովը շնորհավորել է Մնացականյանին Բարեկենդան Վարագա Սուրբ Խաչին՝ վաղը Ադրբեջանական բանակում զոհ կա ՌԴ-ում ՀՀ ոստիկանության ներկայացուցիչ նշանակված Միհրան Դավթյանը չի հասել աշխատավայր՝ 2 օր անց ազատվելով աշխատանքից Երկուշաբթի օրվա հոսանքազրկումների մասին Վրաստանի արտգործնախարարը հայերենով շնորհավորել է Հայաստանի Անկախության տոնը Պետերբուրգում զանգվածային ծեծկռտուքին մասնակցել են նաև հայեր Մեկ օրում Սիրիա է վերադարձել ավելի քան 1400 փախստական Վայոց ձորի մարզպետ. Փորձում են որևէ կերպ ինձ ներգրավվել այդ գործի մեջ Հայկական թավիշը չգայթակղեց արտաքին աշխարհը։ Ի՞նչ սպասել Փաշինյանից այս տարի Մենք նպատակ չունենք մարդասպաններին վերադարձնել. Դավիթ Բաբայան Հայաստան է ժամանել Բելառուսի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ուղերձը Անկախության տոնի առթիվ Հայաստան, բոլոր մեր մտահոգությունները, երազներն ու ծրագրերը քեզ համար են. Վանեցյան Դիվերսանտներին ռազմագերիներով փոխանակելու հարցում Մնացականյանն ու Տոնոյանը նույն կարծիքն ունեն
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan