AM | RU
USD
EUR
RUB

Ջրային համակարգերի «վնասված թոքերն» ու ծաղկած Սևանը՝ մտահոգության առարկա

 

Հավասարակշռություն սիրող ֆիտոպլանկտոնը

Բույսերը՝ ցամաքում, միկրոջրիմուռները՝ ջրում, կատարում են նույն գործառույթը՝ անօրգանական միացություններից սինթեզում են օրգանական միացություններ։ Ջրային համակարգի առաջին ավտոտրոֆ օրգանիզմներին սկսեցին մեծ կարևորություն տալ 1800-ականներից սկսած, քանի որ ֆիտոպլանկտոնի (համակեցություն, որի մեջ ջրիմուռների տարբեր խմբեր են մտնում) ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գնահատել ջրային համակարգի վիճակը։ Օրինակ՝ եթե նրանում գերակայում են կապտականաչ ջրիմուռները՝ ցիանոբակտերիաները, ուրեմն առկա է էվտրոֆացման երևույթ, ինչը կարող է բերել ջրամբարի ճահճացման, իսկ եթե դիատոմայիններն են մեծ թիվ կազմում, նշանակում է՝ ջուրը որոշ չափով մաքուր է, ինչը բնորոշ էր Սևանա լճին նախքան մակարդակի իջեցումը։

«Հատկապես վերջին տարիներին՝ կլիմայի գլոբալ տաքացման արդյունքում ջրային համակարգերում բացասական դինամիկա է նկատվում. ինտենսիվ գոլորշիացման հետևանքով ջրի մակարդակն իջնում է, ցիանոբակտերիաներն՝ ակտիվանում և սկսում են գերակայել ֆիտոպլանկտոնում, ինչը հանգեցնում է ջրամբարների ծաղկման։ Բացի այդ, ծաղկման ընթացքում ցիանոբակտերիաներն արտանետում են թունավոր նյութեր՝ տոքսիններ։ Այսինքն՝ ինտենսիվ ծաղկումները կարող են աղտոտել ջրային միջավայրը, ինչպես նաև շատ կայուն տոքսինները արտանետել մթնոլորտ»,-մտագոհված է ԵՊՀ էկոլոգիայի և բնության պահպանության ամբիոնի դոցենտ, ԳԱԱ Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի հիդրոէկոլոգիայի բաժնի վարիչ Լուսինե Համբարյանը։

Ցիանոբակտերիաների ակտիվ գործունեության համար 1930-ականներից նպաստավոր պայմաններ ստեղծվեցին նաև Սևանա լճում։ Ջրային ոլորտի մասնագետը նկատում է՝ առայսօր չենք կարողացել վերականգնել լճի նախկին՝ մինչև 1933 թ. ունեցած մակարդակը։ Ինչպես գիտենք, 1933-2000թթ. Սևանի ջրի մակարդակն իջեցվել էր ավելի քան 20 մետրով։ Սևանա լճի, ՀՀ գետերի ու տարբեր էկոհամակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող Լուսինե Համբարյանը համոզված է՝ այն, ինչ ունենք, պետք է պահպանենք, քանի որ, եթե կորցնենք Սևանը, այն այլևս հնարավոր չի լինի վերականգնել։ Որպես վառ օրինակ՝ էնդեմիկ ձկնային տեսակներն է մատնանշում. « Նախքան ջրի մակարդակի իջեցումը, Սևանի Իշխանը՝ Salmo ischchan-ը, ուներ չորս ենթատեսակներ, որոնք, ի դեպ, էնդեմիկ տեսակներ էին։ Հիմա մնացել է երկու ենթատեսակ ՝ Ցեղարքունին և Ամառային բախտակը, մյուս երկուսն անվերադարձ կորցրել ենք ջրի մակարդակի իջեցման և էկոլոգիական պայմանների փոփոխման արդյունքում, ինչը, որպես հիմնական պատճառ, նշում են ձկնաբանները: Այսօր փորձեր են արվում լճում վերականգնել իշխանի պոպուլյացիայի մայրական կազմը»:

Ջրային համակարգերի բազմաֆունկցիոնալ «փրկարարները»

Էկոհամակարգերի վրա մարդածին գործոնի ազդեցությունը միայն ջրառով չի սահմանափակվում. պակաս տխուր չի լինում պատկերը, երբ ջրային համակարգը դառնում է արդյունաբերական թափոնների «կրիչ»։ Այս դեպքում ջրային համակարգի ամենավստահելի «փրկարարները» միկրոջրիմուռներն են լինում՝ անգամ կապտականաչները։ Սա բացատրվում է նրանով, որ այս խմբի մեջ բացի ջրի որակի ինդիկատորային տեսակներից կան տեսակներ, որոնք կլանում են ծանր մետաղները։ Ահա թե ինչու Լուսինե Համբարյանը պնդում է՝ պետք է առանձնացնել մետաղակլան միկրոջրիմուռներն ու դրանցից կենսազանգված ստանալ, որի օգնությամբ կմաքրվեն աղտոտված ջրամբարները։

Արդեն մի քանի տարի է, ջրակենսաբանն աշխատում է այդ ուղղությամբ. խոստովանում է՝ ժամանակատար աշխատանք է, բայց վերջնական արդյունքը շատ կարևոր ու զգալի կլինի։ «Այն ջրային համակարգերը, որոնք գտնվում են հանքարդյունաբերական շրջաններում, օրինակ՝ Դեբեդ և Ողջի գետերը, տարբերվում են իրենց միկրոջրիմուռային կազմով. դրանք, իրոք, ինդիկատորներ են, կարող ենք լաբորատոր պայմաններում օգտագործել՝ միկրոջրիմուռների մաքուր կուլտուրաներ ստանալու համար։ Եթե կարողանանք գտնել, թե որ տեսակներն են ավելի լավ կլանում այս կամ այն մետաղը, ապա կարող ենք համագործակցել արդյունահանողների հետ, դրանք օգտագործել ջուրը մաքրելու համար։ Քանի որ դա կլինի կենսաբանական մաքրման միջոց, ուստի և´ էժան կլինի և´, որ շատ կարևոր է, էկոհամակագին որևէ վնաս չի տա»։

Ծանր մետաղների ազդեցությունը չեզոքացնելուց բացի, միկրոջրիմուռների որոշ տեսակներ կլանում են նաև մարդու տնտեսական գործունեության այլ թափոններ. կլանելով ջրային համակարգ թափված տարբեր լվացանյութերի բաղադրության մեջ մտնող ազոտն ու ֆոսֆորը՝ ջուրը մաքրում, իսկ իրենք սնվում են դրանցով։ Ցեանոբակտերիաներն էլ մթնոլորտից են կլանում ազոտն ու ապահովում հողի բնական պարարտացումը։

Միկրոջրիմուռների գործունեության դրական կողմերն այսքանով չեն սահմանափակվում. դրանց մեծ մասը հարուստ է օգտակար նյութերով և ունի արագ վերականգնելու հատկություն։ Ահա թե ինչու միկրոջրիմուռները լայնորեն կիրառվում են թե´ կոսմետիկ միջոցների արտադրության, թե´ սննդի մեջ՝ որպես սննդային հավելումներ։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Վրաստանում մահացել է COVID19-ով վարակված 17 մարդ՝ 61 անգամ ավելի քիչ, քան Հայաստանում «Խորհուրդ չեմ տալիս ինձ ներքաշել քաղաքական դաշտ». Վլադիմիր Գասպարյան Հայաստանի ձախողված և Վրաստանի հաջողված պայքարը. նույն համաճարակի երկու տարբեր պատմություն ԱԺ-ն արտահերթ նիստ է գումարել` արտակարգ դրության երկարաձգման հարցով. ուղիղ «Մուտիլովշիկից» այլ բա՞ն էիք սպասում «Առավոտ». Կորոնավիրուսը նախնական ահազանգ է միայն «Ժողովուրդ». Հայկ Մհրյանը նոր պաշտո՞ն կստանա «Ժողովուրդ». Արայիկ Հարությունյանը որոշել է, որ բուհերի հոգաբարձուների խորհուրդներում այլևս չպետք է լինեն պատգամավորներ «Ժողովուրդ». Երևանում բնակարանների գները նվազել են. ինչ իրավիճակ է անշարժ գույքի շուկայում ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Օգոստոսի 12 «Հրապարակ». Նիկոլ Փաշինյանը մեկնել էր Սիսիան հանգստանալու, հանկարծ տեղում որոշել է մի հատ էլ զորամաս մտնի Սա անմարդկային ցինիկ հայտարարություն է, որի հեղինակը բարոյական իրավունք չունի երկիր ղեկավարելու․ Ա. Աշոտյան Վարչապետի մամուլի խոսնակը հերքել է շաբաթ օրը Փաշինյանի ընտանիքի՝ հարսանիքի մասնակցելու մասին լուրը Սա է օկուպանտի բարոյական նկարագիրը, և օր առաջ Հայրենիքը սրանցից ազատագրել է պետք, երկիրն այս աղբից մաքրել է պետք. Հակոբյան Մոտ օրերս համախոհներով կներկայացնենք Ազգային արժեքների պաշտպանությանն ուղղված քաղաքացիական նախաձեռնությունը․ Զոհրաբյան Բեյրութում վերսկսվել է բողոքի ակցիան. ՈՒՂԻՂ ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանը ՊԲ հրամանատար Ջալալ Հարությունյանի ուղեկցությամբ այցելել է առաջնագիծ Թուրքիայի ԱԳՆ-ի հայտարարությունը մեկ անգամ ևս ի ցույց է դնում այդ երկրի անկարողությունը՝ առերեսվելու իր անցյալի հետ. Նաղդալյան Ռուսաստանի պատվաստանյութը մինչև 2 տարի կապահովի պաշտպանությունը կորոնավիրուսից Ռուսաստանում սկսում են կորոնավիրուսի դեմ պատվաստումները. Պուտինն ասել է, թե ինչպես դա պետք է արվի Նիկոլ Փաշինյանը մասնակցել է քավորի դստեր հարսանիքին Այս պահին առկա են բոլոր հիմնավոր կասկածները հարցականի տակ դնելու ծրագրի իրատեսականությունը. Արմեն Աշոտյան Եվրամիությունը վերանայում է հարաբերությունները Բելառուսի հետ Ինձ բերման են ենթարկել ոստիկանին վիրավորելու համար, սակայն ես երբեք որևէ ոստիկանի չեմ վիրավորել. Նարեկ Սամսոնյան (տեսանյութ) Ադրբեջանում անցկացված զորավարժություններն էական նորություններ չեն պարունակել. Տիգրան Աբրահամյան Նարեկ Սամսոնյանին բերման են ենթարկել ոստիկանության Արաբկիրի բաժին. ՈՒՂԻՂ ԱՄՆ-ում սպառնացել են պատժամիջոցներ կիրառել Լուկաշենկոյի նկատմամբ Դատական պրոցեսի ձգձգման հիմնական մեղավորները հենց Դատախազությունն ու ՀՔԾ-ն են․ Արամ Վարդևանյան (տեսանյութ) Ապօրինի ձերբակալեցին Նարեկ Սամսոնյանին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Վաղը կառավարության արտահերթ նիստ կա. Արտակարգ դրությունը երկարաձգվում է Ռոբերտ Քոչարյանի և մյուսների գործով դատական նիստը. ՈՒՂԻՂ Վահե Հովհաննիսյան. Որ միշտ չկանխատեսենք անցյալը (Մաս առաջին) Նոր պաշտոնանկություն Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 160 դեպք Էլեկտրաէներգիայի պլանային անջատումներ են սպասվում «Ժողովուրդ». Ազգային ժողովի էթիկայի հարցերով հանձնաժողովը չի կարող ստեղծվել 2021 թ. հունվարի 1-ից շուտ Սորոսական Հովաննես Մադոյանը նշանակվեց «Նորք ինֆեկցիոն հիվանդանոց» ՓԲԸ տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատարի պաշտոնում «Ժողովուրդ». Ուշագրավ կադրային փոփոխություններ՝ Քննչական կոմիտեում «Ժողովուրդ». Մանրամասներ` «Իմ քայլը» խմբակցության դռնփակ հանդիպումից «Հրապարակ». Փաշինյանին Թրամփի հետ հանդիպել չհաջողվեց, Բայդենի հետ կփորձի հանդիպել
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan