AM | RU
USD
EUR
RUB

Աֆրիկյան ժանտախտը հնարավոր է ճնշել բնական նյութերով

 

Տզերը` վիրուսի տարածման հիմնական միջոց

Հովակիմ Զաքարյանի գլխավորած թիմը փորձում է գտնել նյութեր, որոնց օգնությամբ հնարավոր կլինի բուժել աֆրիկյան ժանտախտով վարակված խոզերին:

Աֆրիկայից սկզբնավորված և Եվրոպա ու Ասիա հասած այս հիվանդության դեմ դեռևս 60-ականներից փորձում են պատվաստանյութ ստանալ, բայց անարդյունք: Արդեն իսկ վարակված կենդանիներին լիարժեքորեն առողջացնելու ուղիներ նույնպես մինչև հիմա չկան: Վիրուսի տարածումը կանխելու հայտնի միակ եղանակը, ինչպես ամբողջ աշխարհում, այնպես էլ Հայաստանում, կարանտին հայտարարելն ու տվյալ տարածքում գտնվող բոլոր խոզերին` վարակված, թե առողջ, ոչնչացնելն է: Պատկերացնելու համար հիվանդության տարածման տեմպերն ու տնտեսությանը հասցվող վնասը, Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի հակավիրուսային պաշտպանության մեխանիզմների հետազոտական խմբի ղեկավար Հովակիմ Զաքարյանը հիշեցնում է 10 տարի առաջ Հայաստանում արձանագրված համաճարակի վիճակագրությունը. «2007-2008թթ. առաջին համաճարակի արդյունքում խոզերի գլխաքանակն ամբողջ հանրապետությունում կրճատվեց 50 տոկոսով: Արդյունքում մեծ վնաս կրեցին հատկապես գյուղացիական տնտեսությունները, քանի որ խոշոր ֆերմաների դեպքում հեշտ կառավարելի է կարանտինային իրավիճակը»:

Հայաստանում շրջանառվող վիրուսի շտամը, որը 7-8 օրվա ընթացքում, լավագույն դեպքում` մինչև երկու շաբաթը, սպանում էր խոզին, Հովակիմի խոսքով, այն հազվադեպ հանդիպող վիրուսներից է, որ այդքան կարճ ժամանակահատվածում 100 տոկոս մահով է ավարտվում: Պաշտոնական տվյալներով` Հայաստանում աֆրիկյան ժանտախտի բռնկում եղել է մեկ էլ 2011թ., բայց Հովակիմը վստահ է` փոքրամասշտաբ, բայց ամեն դեպքում, վարակումներ դրանից հետո էլ են եղել ու դեռ կլինեն, քանի որ վիրուսը ոչ մի տեղ չէր կարող անհետանալ:

Հստակ ասել, թե Վրաստանից ինչ ճանապարհով էր աֆրիկյան ժանտախտը հասել Հայաստան, դժվար է, բայց տարածման տարբերակներից մեկը տզերն են: «Վիրուսի տարածման հիմնական եղանակը օրնիտոդորոս կոչվող տզերն են, որոնք հիմնականում թռչունների վրա են մակաբուծում: Չվող թռչունների միջոցով դրանք կարող են հայտնվել ամենատարբեր վայրերում և կծելով խոզին`վարակել: Վարակման եղանակ կարող է լինել նաև հիվանդ խոզի կղանքը, մեզը: Նույն դաշտում գտնվող, միասին բուծվող խոզերը հեշտությամբ կարող են այդ ճանապարհով ևս վարակվել: Բայց քանի որ տզերն են հենց վարակի հիմնական տարածողը, իսկ դրանց ոչնչացնելը շատ դժվար է, ուստի և մարդը չի կարող լիովին վերահսկել և կանխարգելել հնարավոր համաճարակը»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը:

Հովակիմ Զաքարյանի խոսքով` աֆրիկյան ժանտախտի կլինիկական դրսևորումները շատ նման են դասական ժանտախտի դրսևորումներին. «Այդ վիրուսը ևս առաջացնում է հեմորագիա`ներքին օրգանների արյունազեղումներ: Այն պաթոլոգիական պատկերով շատ նման է նաև էբոլային, որը մարդկանց մոտ է հանդիպում: 7-8 օր հետո վիրուսային վարակն ավարտվում է կենդանու մահով, սակայն այդ ժամանակահատվածը լիովին բավարար է, որ վիրուսը բազմանա, անցնի առողջ խոզերին, ուստի և այդ տարածքում հայտարարվում է կարանտին և ոչնչացվում են այնտեղ գտնվող բոլոր խոզերը»:

Աֆրիկյան ժանտախտի բնածին ու արհեստածին «հակաթույները»

Վարակված խոզի միսը մարդու համար անվտանգ է, բայց այն շուկա հանելը նույնպես արգելվում է: Պատճառն այն է, որ տեղափոխման ընթացքում հնարավոր է վիրուսը տարածվի. «Եթե անգամ մարդուն ներարկեն վիրուսը, նրա մոտ խնդիր չի առաջանա, քանի որ մարդու օրգանիզմի այն բջիջները, որոնցում այն պետք է բազմանա, ներքին միջավայրով տարբերվում է խոզերի նույնատիպ բջիջներից, ինչն էապես ազդում է վիրուսի բազմացման վրա: Դեռ 70-ականներին մարդուց և տարբեր կենդանիներից անջատել են համապատասխան բջիջները և փորձել վարակել աֆրիկյան ժանտախտով, բայց խոզերից բացի, ուրիշ ոչ մեկի մոտ վարակում տեղի չի ունեցել: Միայն հավերի մոտ է դանդաղորեն զարգացել»:

Արդեն վարակված խոզերին բուժելու համար պետք էր գտնել այնպիսի նյութեր, որոնց գինը չգերազանցեր խոզի արժեքը, ինչի ուղղությամբ արդեն շուրջ երկու տարի աշխատում է ինստիտուտի հակավիրուսային պաշտպանության մեխանիզմների հետազոտման նորաստեղծ խումբը: Այդ առումով ամենամատչելի նյութը, բնականաբար, պետք է ունենար բնական ծագում:

«Կա նյութերի մի խոշոր ընտանիք` ֆլավոնոիդներ, որի մեջ մտնում են բույսերի կողմից սինթեզվող 5000 տեսակի նյութեր, որոնցից որոշներն ունեն հակավիրուսային էֆեկտ: Դրանց մի մասն արդեն հետազոտել և պարզել ենք, որ աֆրիկյան ժանտախտին բավականին արդյունավետ ճնշում է ապիգենին կոչվող նյութը: Դա պարզել ենք in vitro մեթոդով` վարակված բջիջների վրա փորձարկելով, բայց խոզերի վրա դեռևս փորձարկում չի արվել: Ապիգենինը կարողանում է վիրուսի քանակը մոտ 1000 անգամ նվազեցել, այսինքն` եթե վիրուսի սկզբնական քանակը 1000 միավոր է, ապա այն լրիվությամբ կոչնչացվի: Մենք նաև վարակված բջիջներին նույն նյութը նույն չափաբաժնով տվել ենք հինգ օր շարունակ և տեսել, որ այն անհետանում է: Համենայնդեպս, մեր ունեցած միջոցներով չէինք կարողանում դեդեկցիա անել: Ի դեպ, եթե վիրուսը թեկուզ աննշան քանակությամբ մնում է խոզի օրգանիզմում, այն հանդիսանում է նոր վարակի աղբյուր»,-ասում է Հովակիմը:

Ապիգենինը, որպես քիմիական միացություն, անկայուն միացություն է և սինթեզվում է տարբեր քիմիական ածանցյալների հետ, որոնք ևս ունեն հակավիրուսային ազդեցություն, բայց` ավելի թույլ:

Ամեն դեպքում մասնագետները փորձում են հասկանալ, թե վիրուսի որ փուլում որ նյութն ավելի արդյունավետ կազդի: Մեկ տարի անց, երբ խումբն ավարտի հետազոտությունները, պարզ կլինի, թե քիմիական կառուցվածքից կախված` ինչպես է փոխվում նյութի հակավիրուսային էֆեկտը:

Հայ-ռուսական համատեղ դրամաշնորհի շրջանակում խումբն ապիգենինից պակաս մատչելի, բայց ազդեցությամբ գրեթե հավասար նյութեր է հայտնաբերել, որոնք ֆիզիկական եղանակով, բայց դարձյալ 1000 անգամ ճնշում են վիրուսի մուտքը բջիջ: Թեկուզ ծրագիրն արդեն ավարտվել, հոդվածն էլ ուղարկվել է տպագրության, բայց արհեստական եղանակով լաբորատորիայում սինթեզված նյութերի ողջ ընտանիքը շարունակում է մնալ Հովակիմի գլխավորած թիմի ուշադրության կենտրոնում և հետագա աշխատանքների ընթացքում կպարզեն, թե հատկապես որ նյութի ամենափոքր չափաբաժինն ունի առավելագույն արդյունավետություն:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լուսանկարները` Հովակիմ Զաքարյանի

Լրահոս
Բեյրութում ցուցարարները գրավել են ԱԳՆ-ի շենքը․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Մղձավանջ. այն, ինչ չկարողացան անել թուրքերը, անում են Նիկոլ Փաշինյանն ու Զարեհ Սինանյանը Բեյրութում հազարավոր բնակիչներ բողոքի ցույց են իրականացնում, ոստիկանությունն արցունքաբեր գազ է կիրառել (տեսանյութ) Օգոստոսի 7-ին բոլոր լրատվամիջոցները, բացի Հանրայինից, անդրադարձել են Ամուլսարին. «Մեդիա պաշտպան» Արսեն Թորոսյանի թիմում մարդիկ են, որոնք չունեն անցյալ և ապրում են թիթեռի կյանքով. Գևորգ Գրիգորյան Վիրուսոլոգը հայտնել է՝ ում է հակացուցված կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութը Արսեն Թորոսյանի պաշտոնանկության հարցն արդեն մտնում է վճռական փուլ. նախարարի 2 թեկնածու կա Սևանա լճի ափամերձ տարածքներում կա 3800 ապօրինի շենք-շինություն՝ բոլորը ենթակա ապամոնտաժման. Ռոմանոս Պետրոսյան Նարեկ Մալյանի հայտարարությունը խանութից հերքել են Արտակարգ դեպք Երևանում Ուշագրավ բացահայտումներ է՝ Բեյրութի պայթյունից (լուսանկարներ) Հայաստանի արձագանքը Բեյրութի պայթյուններին որևէ կերպ պատշաճ չէր. Կարեն Բեքարյան (տեսանյութ) Մենք չգիտենք, թե Հայաստան ներթափանցած պակիստանցիները Թուրքիայի հրահանգով երբ կպայթեցնեն երկիրը. Ղազինյան Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Հայաստանը չի կարող ասորիների, արաբների հայրենիքը լինել Ալեն Սիմոնյանին վռնդել են խանութից դիմակ չունենալու պատճառով Նախորդ օրը կորոնավիրուսից մահացած քաղաքացիներից միայն 51-ամյա կինը չի ունեցել ուղեկցող քրոնիկական հիվանդություններ Առողջապահության «պատասխանատուն» ազատվում է այն մարդկանցից, ովքեր տեղյակ են համավարակի ընթացքում իր «քաջագործություններից». Թամամյան Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 200 դեպք Նիկոլ Փաշինյանի աներորդին Ձորաղբյուրում առանձնատուն է գնել Կորոնավիրուսից մահացածների ու վարակակիրների թիվը՝ այսօրվա դրությամբ «Ժողովուրդ»․ Հայկ Հարությունյանի գործով հարցաքննվել է Ալիկ Սարգսյանը «Ժողովուրդ»․ Գյուղատնտեսական արտադրանքն այս տարվա 6 ամիսների արդյունքներով ավելացել է «Ժողովուրդ»․ «Ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի վերաբերյալ հանրային քննարկումները վերսկսվում են առցանց «Ժողովուրդ»․ Գրիշա Թամրազյանի և Սմբատ Գոգյանի թեժ «մարտերում» ի վերջո ով է ճիշտ․ ծառայողական քննության հետքերով «Հրապարակ». ԱԱԾ-ում նոր սկանդալ է հասունացել ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Օգոստոսի 8 70% ձայնը չեն ստացել, որ պարգևավճարներ թալանեն, մարդկանց ասֆալտին պառկեցնեն․ Աղասի Ենոքյան Հնդկաստանում օդանավը կոշտ վայրէջքից հետո երկու կեսի է բաժանվել. կան տասնյակ զոհեր և վիրավորներ (լուսանկարներ, տեսանյութ) Հարց է՝ ինչու «հեղափոխական իշխանությունները» անտեսեցին և չկարողացան օգտագործել ապրիլյան քառօրյայի ձեռքբերումները. Սարգսյան (Տեսանյութ) Հայաստանն օգոստոսի 25-ից կվերսկսի օդային հաղորդակցությունը Թեհրանի հետ Առաջին ամսվանից հետո արտակարգ դրության երկարաձգումն անիմաստ էր. համաճարակաբան Վիտալի Բալասանյանը հանդես է եկել կոչով ‹‹ORBITER-3›› տիպի անօդաչու թռչող սարքը խոցած զինծառայողները պարգևատրվել են Ջուր չի լինի Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհված հայերի թիվը հասել է 13-ի Արցախի Ազգային ժողովը կգումարի արտահերթ նստաշրջան Չեմ պնդել, որ մեր բանակը ետ վերցնի հակառակորդի գրաված տարածքը՝ առավելությունը տալով մեր զինվորների կյանքին. Սերժ Սարգսյան (Տեսանյութ) «Գոյություն ունի արտաքին ուժերի միջամտության հավանականություն». Լիբանանի նախագահ (լուսանկարներ) Ամուլսարում բողոքի ակցիան վերսկսվել է. ՈՒՂԻՂ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan