AM | RU
USD
EUR
RUB

Ծանր մետաղները շարունակում են աղտոտել նաև մայրաքաղաքի օդն ու հողը

 

Գևորգ Տեփանոսյանն արդեն յոթ տարի է՝ ուշի-ուշով հետևում է շրջակա միջավայրի տարբեր բաղադրիչների քիմիական կազմում տեղի ունեցող փոփոխություններին։ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի Շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնի ներկայիս ղեկավարը միայն մարդու վրա չի «բարդում» ծանր մետաղների բեռը։ Պարզվում է՝ լեռնահանքային շրջաններում անգամ մարդկային գործոնը բացառելու դեպքում որոշ քիմիական տարրերի պարունակություններ բնականից բարձր են։ «Քաջարան, Կապան և Ալավերդի քաղաքների շրջակա միջավայրում մի շարք տարրերի գերբարձր պարունակությունները, որոնք նաև գերազանցում են հաստատված սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները, մարդկային և բնական գործոնների վերադրման արդյունք են։ Ընդհանրապես, Հայաստանի հյուսիսային ու հարավային շրջանները հանդիսանում են կենսաերկրաքիմիական մարզեր, որտեղ, պայմանավորված ծանր մետաղների բնականից բարձր պարունակությամբ, պետք է պլանավորված գյուղատնտեսություն իրականացնել, այսինքն` պետք է իմանալ ինչ աճեցնել և որտեղ։ Օրինակ, հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Դեբեդի կիրճում աճեցված ազնվամորին, պարունակում է սնդիկի նշանակալի պարունակություններ։ Մեր երկրում, որպես այդպիսին, սնդիկի հանքավայր հայտնի չէ, սակայն այլ մետաղական հանքավայրերի շահագործման արդյունքում, բացի տնտեսական առումով շահեկան տարրերից, ունենք մի շարք ուղեկցող տարրեր, որոնք նույնպես «ինքնակամ» արդյունահանվելով, մուտք են գուրծում շրջակա միջավայր՝ ընդհուպ մինչև սննդային շղթաներ։ Մի շարք հազվագյուտ տարրեր, որոնց Հայաստանում չեն դիտարկում որպես շահութաբեր, զարգացած երկրներում ՏՏ ոլորտի զարգացմանը զուգահեռ ստացել են մեծ կարևորություն»,-ասում է Գևորգ Տեփանոսյանը։

Այսպես՝ պայմանական բաժանում անելով, Գևորգ Տեփանոսյանը, գործընկերների հետ, առանձին-առանձին ուսումնասիրում է այն շրջանները, որտեղ չի հասել մարդու ձեռքը և այն գոտիները, որոնք, ի դժբախտություն բնության ու գալիք սերունդների, ենթարկվում են ինտենսիվ տեխնածին ազդեցության։

Այդ՝ վերջին շարքում, Երևանը մրցակիցներ չունի. Գևորգին, որպես ամենահին ժառանգություն, հասել են դեռևս 1989 թվականից մայրաքաղաքում իրականացված հետազոտությունների, այդ թվում` հողային հանույթների 1989, 2002, 2012 թվականների երկրաքիմիական տվյալները և «կրկնանմուշների բանկը»։ Այդ ժամանակներից մինչև հիմա հողի հիմնական աղտոտիչը շարունակում է մնալ կապարը` չնայած, որ 2001թ. արգելվեց քիմիական այդ տարրի աղբյուրի՝ էթիլացված բենզինի օգտագործումը։ Կապարը շարունակում է մնալ Երևանի հողերի առաջնային աղտոտիչը, մինչդեռ մթնոլորտային փոշում առկա ծանր մետաղներից առաջնայնությունը մոլիբդենինն է: Ազդեցության թիրախները տարբեր են, հակազդեցության միջոցները` նույնանման. կլանող բույսերի օգնությամբ թե´մեկը, թե´մյուսը կարելի է «որսալ», միայն թե որոշ բաներ պետք է հաշվի առնել։ «Առաջնային միջոցառումներից մեկը կանաչապատումն է, բայց այդ նպատակով տնկվող ծառերը և´ կլանող պետք է լինեն, և´ դիմացկուն: Մյուս քայլը, որ պակաս կարևոր չէ, մեքենաների պատշաճ տեխզննումը և արտանետումները ֆիլտրող մասերը նորերով փոխարինելն է։ Երրորդը` որևէ տարածքում շինարարական աշխատանքներ կատարելուց առաջ այդ տարածքում պարունակվող քիմիական տարրերի մասին ինֆորմացումն է։ Քանի որ քամին հեշտությամբ կարող է տարածել հողը՝ դրա հետ մեկտեղ՝ նրանում առկա տարրերը, ուստի շինարարական աշխատանքների ընթացքում անհրաժեշտ է հետևողական լինել, որպեսզի, օրինակ` հողաշերտի հեռացումը կատարվի պատշաճ կերպով, ոչ թե հանվի և լցվի` ուր պատահի»,-ասում է երիտասարդ գիտաշխատողը։

Մանկապարտեզները` պոտենցիալ ռիսկի ներքո

Երևանում արված, թերևս, ամենաաշխատատար նախագծերից մեկը մանկապարտեզների տարածքների հողերի հետազոտությունն էր։ 2012թ. իրականացված Երևան քաղաքի հողային հանույթի ընթացքում Շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնի կողմից հետազոտվել են մայրաքաղաքի շուրջ 111 մանկապարտեզների հողերում առկա ծանր մետաղների պարունակությունները։ Արված, ամփոված և ազդեցության բարձր գործակից ունեցող ամսագրերում տպագրված արդյունքները մտահոգիչ էին: Ինչպես Գևորգն է ասում, կային մանկապարտեզներ, որտեղ, ծանր մետաղների պարունակություններով պայմանավորված, առողջությանն ուղղված ռիսկը թույլատրելի շեմից բարձր էր, ինչը նշանակում է, որ առկա է երեխայի առողջությանն ուղղված վնասակար ազդեցություն:

Պոտենցիալ ռիսկը, եթե ոչ վերացնելու, ապա գոնե կրճատելու համար ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի ԱՏՀ և հեռազննման տեխնոլոգիաների բաժնում իրականացվող «Հորիզոն 20-20» ծրագրի շրջանակում, որն, ի դեպ, Հայաստանում շահել է միայն կենտրոնը, մի քանի մանկապարտեզներում հնարավոր է իրականացվեն կանաչապատման աշխատանքներ։ Ըստ Գևորգի` որքան շատ լինեն առկա խնդիրներին տրվող բնահեն լուծումները, այնքան կշահի թե´ բնությունը, թե´ մարդը:

Բնահեն լուծումների կողմնակից երիտասարդ գիտաշխատողը հանրապետության երրորդ քաղաքում՝ երբեմնի անտառապատ Վանաձորում, գործընկերների հետ փորձել է գտնել 70-ականներին տեղի ունեցած քիմկոմբինատի պայթյունի արդյունքում շրջակա միջավայր արտանետված սնդիկի պարունակություններ: Մոտ 50 տարի անց սնդիկի հետքեր կգտնվեն այստեղ, թե չէ, աշխատանքների ավարտից հետո միայն պարզ կլինի։

Իսկ քաղաքային էկոհամակարգերի շարքում հատուկ տեղ զբաղեցնող Գյումրին, ինչպես պարզվում է, Երևանի համեմատ, բավականին մաքուր է։ Մայրաքաղաքին հետևում թողնող հանրապետության երկրորդ քաղաքի օդի հիմնական աղտոտիչը փոշին է:Ու եթե Երևանում մեղմ ասած, անիրատեսական է, մարդկանց համոզել՝ հանուն մաքուր օդի հրաժարվել ամեն անգամ սեփական մեքենայով աշխատանքի գնալու հաճույքից, ապա Գյումրիում մթնոլորտային փոշու նվազեցման համար բավական է ընդամենն ասֆալտապատել քաղաքի բոլոր փողոցները:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Կորոնավիրուսից մահացածների ու վարակակիրների թիվը՝ այսօրվա դրությամբ «Ժողովուրդ». Ոտնակոխ են անում հեղափոխության արժեքները «Ժողովուրդ». «Իմ քայլը» խմբակցության նիստը շատ բուռն է անցել. մանրամասներ «Ժողովուրդ». Ո՞վ կնշանակվի Ռազմական ոստիկանության պետ «Հրապարակ». ԱԱԾ-ի ռուսական կադրերի նկատմամբ տեռոր է սկսվել «Հրապարակ». Մակունցը որոշել է Հայկ Սարգսյանի «քթից բերել» ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Օգոստոսի 6 Սերժ Սարգսյանը հեռախոսազրուց է ունեցել Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսի հետ Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվածների թիվը հասել է 135-ի Ամուլսարի տարածքից 7 քաղաքացի բերման է ենթարկվել ոստիկանություն. Էդգար Ջանոյան Համայնքի 11 զոհերը Լիբանանի զանազան շրջանների բնակիչներ էին. Մանրամասներ Մարդու իրավունքների պաշտպանի հանձնարարությամբ՝ արագ արձագանքման խումբն արդեն Ոստիկանության Վայքի բաժնում է Ամուլսարում մեքենան անցել է ցուցարարի ոտքի վրայով, սկսվեց նստացույց Հրապարակվել են Ալեն Սիմոնյանի և Արթուր Դանիելյանի միջև ծեծկռտուքից կադրեր ու Ոստիկանություն Սիմոնյանի արած զանգի ձայնագրությունը Սիրիայում իսրայելական օդուժի հարվածի հետևանքով 15 զինվորական է զոհվել Խոշոր ավտովթար Արմավիրի մարզում. տուժել է 40 մարդ Որոշում է կայացվել արտակարգ դրության ռեժիմը ևս մեկ ամսով երկարացնել․ Տիգրան Ավինյան Ամուլսարում 2-րդ օրն անընդմեջ բողոքի ակցիա է՝ ընդդեմ հանքի շահագործման. ՈՒՂԻՂ Փոխոստիկանապետ Հայկ Մհրյանը նոր պաշտոն կստանա Մենք ունենալու ենք կորոնավիրուսից իջեցող մահացածություն. Արսեն Թորոսյանը նոր թվեր հրապարակեց. ՈՒՂԻՂ Արթուր Վանեցյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Արամ Ա-ի հետ, ցավակցական նամակ հղել Լիբանանի դեսպանին Ջերմուկցիները մենակ են մնացել. Վահագն Վարագյան (տեսանյութ) Փաստաբան. Ալեն Սիմոնյանի հոգեկան խիստ հուզմունքի մասին խոսելը անթույլատրելի է Նորակոչիկների զինվորական երդման արարողությունները կիրականացվեն առանց տեսակցությունների ու հրավերների Հայաստանը պետք է ցույց տա, որ Լիբանանի ժողովրդի, նաև Լիբանանի հայ համայնքի կողքին է․ Սուրեն Սարգսյան Օրենքի հետ բացարձակ կապ չունեցող գործողություններ են տեղի ունենում, սա աբսուրդ է. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Արսեն Թորոսյանը մնում է ամենաքննադատվող քաղաքական գործիչների շարքում. «Մեդիա պաշտպան» Օդի ջերմաստիճանը զգալի կբաձրանա Ինձ համար անսպասելի էր. փոխոստիկանապետ Տիգրան Եսայանը՝ պաշտոնից ազատվելու մասին Ոստիկանությունը գործողություններ է կատարում M GROUP ընկերությունում, փաստաբանի հավաստմամբ՝ դրանք ուղեկցվում են լիազորությունների չարաշահմամբ 3-5 մլրդ դոլար. Բեյրութի նահանգապետը գնահատել է նավահանգստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով առաջացած վնասի չափը (տեսանյութ) Քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության ծառայողները M Group ընկերությունում են. ՈՒՂԻՂ ՀՀ երկու փոխոստիկանապետերը հրաժարականի դիմո՞ւմ են ներկայացրել Ինչո՞ւ չեն արվում հակամարմինների թեստեր՝ պարզելու համար կորոնավիրուսի տարածվածության աստիճանը. Էլինար Վարդանյան Ռուսաստանը պայթյունի հետևանքով տուժածների համար Բեյրութում շարժական հոսպիտալ կտեղակայի Ինչ-որ մեկը վերջին պահին դիմում է ներկայացրել և դառնալու է տնօրեն. կա´մ մարզպետի բարեկամն է, կա´մ էլ կաշառք է տվել Բեյրութում պայթյունից մահացածների թվում 6 հայ կա․ ՀՀ ԱԳՆ Արարատի մարզի Նորամարգ գյուղի դպրոցի ուսուցիչների բողոքի ակցիան. ՈՒՂԻՂ Բեյրութում հայ զոհերի թիվը հասավ 5-ի Վարչապետի աթոռը զավթած մարդը վախենում է որոշում կայացնել՝ Ամուլսարը սա՞ր է մնալու, թե՞ հանք է դառնալու. Միհրան Հակոբյան
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan