AM | RU
USD
EUR
RUB

Հայերից գողացված գյուտը` 20 տարի անց. գրպանի էլեկտրասրտագրիչի հետքերով

 

24 տարի առաջ, երբ հիվանդի սրտագիրը ստանալու համար պարտադիր պայման էր բժշկական հաստատություն այցելելը, Երևանում գրպանի էլեկտրասրտագրիչ էին նախագծում։ Եվս չորս տարի, և փոքրաչափ էլեկտրասրտագրիչն արդեն իրականություն էր։ Բժշկության մեջ խիստ անհրաժեշտ այդ սարքի համահեղինակ Մարատ Մուրադյանն այսօրվա պես հիշում է գիտական ծրագրի ղեկավար, ազգությամբ հույն Նիկոս Ուզունօղլու զարմանքը, երբ սեղանին դրեց էլեկտրական փոքրաչափ սրտագրիչը, որի նախատիպն աշխարհում չկար։ «Մեր առջև խնդիր էր դրված՝ գտնել հեռավոր վայրերից կենսաբժշկական տվյալները փոխանցելու եղանակներ։ Երբ ղեկավարիս ասում էի՝ այսինչ դետալն է պետք, այնինչ դետալն է պետք, ասում էր՝ գնա առ, ինչ պետք է, կարող ես գնել։ Նա կարծում էր, թե փորձերի համար եմ ուզում, որպեսզի հաշվետվության մեջ ներառեմ, ու մտքով չէր էլ անցնում, որ գրպանի էլեկտրասրտագրիչ ենք ուզում ստանալ։ Դրա համար էլ, երբ էլեկտրասրտագրիչը դրեցի սեղանին, ապշած հարցրեց. «Սա ի՞նչ է»»,-պատմում է տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, ՀԱՊՀ միկրոէլեկտրոնիկայի և կենսաբժշկական սարքերի ամբիոնի դոցենտ Մարատ Մուրադյանը։

Արագագործությամբ և հիշողությամբ աչքի չէր ընկնում սարքը, բայց ֆունցիոնալությամբ չէր զիջում դասական սրտագրիչին։ Չորս մարտկոցով աշխատող էլեկտրասրտագրիչը «հիշում էր» ընդամենը 128 մարդու սրտագիր, բայց, ինչպես պարոն Մուրադյանն է վստահեցնում, այդ ժամանակվա գիտական հնարավորությունների պարագայում դա գերազանց արդյունք էր։

20 տարիների ընթացքում նախատիպը, բնականաբար, անընդհատ կատարելագործվել է։ Ֆուկցիոնալ առումով, սակայն, էական փոփոխություններ չի կրել էլեկտրասրտագրիչը։ Վերջին տարբերակում միայն որոշ պարամետրեր ավելի հեշտ ու հարմար եղանակով են չափվում։ Ամենակարևոր փոփոխությունը, թերևս, հիշողության ավելացումն է։ Հայ մասնագետների արտադրած էլեկտրասրտագրիչն այսօր արդեն 500 հազար հոգու սրտագիր կարող է իր մեջ պահել։ Ավել թվով սրտագրեր ստանալն էլ խնդիր չի լինի։ Ժամանակակից տեխնոլոգիայով հավաքված սարքի ինֆորմացիան, որը պահվում է բացառապես չիպերի վրա, USB լարով համակարգիչ տեղափոխելուց հետո այն կրկին ստարտային վիճակի է բերվում։

Սենսորային էկրանից բացի, էլեկտրասրտագրիչի մնացած բոլոր կառուցվածքային մասերը ինչպես հիմա, այնպես էլ 20 տարի առաջ Հայաստանում էին արտադրում։ Սարքի հայկական ծագումը, սակայն, քչերին է հայտնի։ Ժամանակին չպատենտավորելու և մարդկությանը՝ գյուտի իրական հեղինակների անհայտ մնալու մեջ Մարատ Մուրադյանն, առաջին հերթին, իրեն է մեղադրում. «1998թ. երբ ստեղծեցինք այս սարքը, աշխարհում դեռ նման բան չկար։ Ես սխալվեցի. Բրյուսելում մանրամասն ներկայացրի, թե ինչպես ենք ստացել այն, գաղտնիքները լրիվ բացահայտեցի և անգամ զարգացման ուղին նախանշեցի։ Դրանից հետո իմացա, որ Եվրոպայում էլ, ԱՄՆ-ում էլ սկսել են նմանատիպ սարքեր ստեղծել, փոշմանեցի, բայց արդեն ուշ էր»։

Դաշտային պայմաններում, արտակարգ իրավիճակներում, ինքնաթիռներում, շտապ օգնության մեքենաներում խիստ անհրաժեշտ այս սարքը մեծ ճշգրտությամբ և բավականին արագ գրում է հիվանդի սրտագիրը, պետք եղած դեպքում՝ էկրանին ցուցադրում անհրաժեշտ հիվանդի սրտագիրն՝ իր բնութագրերով։ Ղեկավարման բոլոր սենսորային կոճակները տեղադրված են անմիջապես էկրանի վրա։ Էլեկտրասրտագրիչի՝ անգամ ամենափոքր տատանումների նկատմամբ գերզգայունությունն օգնում է, որպեսզի ճշգրիտ պատկերի հիվանդի սրտի աշխատանքը։ Որ այն լիովին համապատասխանում է դասական սրտագրիչի գործառույթներին, հաստատել են երեք բժշկական հաստատություններ։

Մարատ Մուրադյանը հիշում է՝ նախկինում, երբ սարքը հավաքում էին բացառապես ձեռքով, մեկ օրում հազիվ մի հատ հասցնում էին։ 2015 թվականին բացված «ՄԱՄ» բժշկական սարքավորումների գիտաարտադրական լաբորատորիայի ժամանակակից սարքավորումների օգնությամբ արդեն հնարավոր է օրական առնվազն 25-30 հատ էլեկտրասրտագրիչ հավաքել։ Տեխնիկական զինվածության հետ մեկտեղ որոշ բացեր, այնուամեյնիվ, դեռ կան։ Շվեյցարական արտադրության մանիպուլյատորը, որը մեկ ժամում 600 կոմպոնենտ պետք է դնի տպասալիկի վրա, գործի կեսը թողնում է օպերատորի ուսերին։ Արդյունքում անունը մնում է կիսաավտոմատ, բայց իրականում ձեռքով է արվում արտադրական գործընթացի զգալի մասը։

Դրանից, սակայն, ո´չ պարոն Մուրադյանը, ո´չ էլ թիմի մյուս անդամները չեն նեղվում։ Մեծ պահանջարկի դեպքում արտադրողականությունը բարձրացնելու ուղիներն էլ կգտնեն։ Անընդհատ նոր լուծումներ փնտրելը Մարատ Մուրադյանի համար, համենայնդեպս, կյանքի շարժող ուժն է դարձել շատ վաղուց։ 83-ամյա ինժեները վստահ է՝ եթե ստեղծածդ մշտապես չկատարելագործես, տեխնոլոգիաների դարում, ուղղակի, կկորչես։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Մեդվեդևն ու Միշուստինը հանդիպել են ՌԴ կառավարության անդամների հետ Սերժ Սարգսյանը ցավակցել է Գեորգի Կուտոյանի անժամանակ և ողբերգական մահվան կապակցությամբ ՔԿ պաշտոնյան մանրամասներ է հայտնել Գեորգի Կուտոյանի բնակարանում պատերի վրա հայտնաբերվել են կրակոցների հետքեր Հայտնաբերվել է Գեորգի Կուտոյանի դին. քննիչները դեպքի վայրում են.Ուղիղ Հրազենային վիրավորումով հայտնաբերվել է ԱԱԾ նախկին պետ Գեորգի Կուտոյանի դին. Նաիրա Հարությունյան Միացյալ Թագավարությունում Արմեն Սարգսյանի դեմ քրեական գործ կարող է հարուցվել Քադիրովին բարձր պաշտոն են առաջարկել. լրատվամիջոցներ Ասուլիս՝ Նիկոլ Փաշինյանի՝ ՀԸ–երի մասին հայտարարության, դրանց լիցենզավորման նոր մրցույթ անցկացնելու մասին․ ուղիղ Փոխանակ պարարտանյութ տան, օգնեն գյուղացուն՝ ուզում են մեր ունեցածը մեր ձեռքից տանեն. ՈՒՂԻՂ «Արմաթ» լաբորատորիաների ֆինանսավորումը վտանգելը ծանր հետևանքներ կունենա ՏՏ ոլորտի ապագայի համար․ Արթուր Վանեցյան Վիկիլիքսի հիշատակումները մարտի 1-ին նախորդող իրադարձությունների մասին Ուկրաինայի վարչապետը հրաժարական է տվել ՌԴ ԱԳՆ. Ռուսաստանը չի փոխի արտաքին քաղաքականությունը՝ կառավարության փոփոխությունից հետո Քննարկվում է գազի սակագնի վերանայման հարցը. «Գազպրոմ Արմենիա» Գյուղատնտես. Ձյունը լավ էր, բայց քիչ էր Հրազդանում 19-ամյա զինծառայողը Mitsubishi-ով դուրս եկել երթևեկելի գոտուց և գլխիվայր շրջվել. կան տուժածներ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ Միշուստինը ՌԴ Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ է դարձել Հերթական անգամ ՀՀ գործող քարոզչությունը պատրաստ չէ ադրբեջանական սադրանքներին լիարժեք պատասխան տալ «Իրատես». Բանավոր հայտնած մոտավոր թվերը վարչապետը վերցնում ու տարածում է սոցցանցում «Ժողովուրդ»․ Մանրամասներ Զոհրաբ Մնացականյան-«Իմ քայլը» փակ հանդիպումից «Հրապարակ». Բոլորս «տի» խելքի գանք, այդ թվում՝ Դուք, պարո´ն վարչապետ. ՔՊ խնջույքին Սասուն Միքայելյանը ելույթ է ունեցել «Իրատես». ՔՊ-ի խնջույքին արգելված է եղել նկարահանումն ու «լայվ» մտնելը «Իրատես». Փողը՝ իրենց, հոգսը՝ բնակչին «Փաստ». Եկամտահարկի նվազեցման թաքնված կողմը. ովքե՞ր են շահում դրանից «Հրապարակ». Նաիրի Հունանյանը նամակ է հղել Նիկոլ Փաշինյանին, նա ասելիք ունի «Իրատես». Պատգամավորները դեռ հանգստանում են «Փաստ». Ճնշումներ են գործադրվում Մանվել Գրիգորյանի զինվոր թոռան նկատմամբ «Հրապարակ». Մարությանը նոր կադրեր՝ «ուդառներին» պատասխանողներ է փնտրում ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 17 Հորդորում ենք Արսեն Թորոսյանին՝ զերծ մնալ լրագրողների նկատմամբ ճնշումներից. «Մեդիա պաշտպան» Ինչ-որ մեկի մոտ միշտ առաջանում է Ռուսաստանը կողքից ղեկավարելու գայթակղություն. Պուտին Հայկ Մարությանը՝ Երևանի տրանսպորտի մասին Վարչապետի իրարամերժ հայտարարությունները թուլացնում են ՀՀ դիրքերը միջազգային ասպարեզում․ Կիրո Մանոյան (տեսանյութ) Մեդվեդևն ու Միշուստինը կհանդիպեն հունվարի 17-ին Գիշերը ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-4 աստիճանով Ընդունեք իմ անկեղծ շնորհավորանքները. Նիկոլ Փաշինյանը՝ ՌԴ նորանշանակ վարչապետին ՍԴ դատավորներին վաղ կենսաթոշակի ուղարկելու օրենքն ընդունվել է խախտումներով. Ազգային Հակակոռուպցիոն Խորհուրդ Շատ շուտով հետաքրքրիր բացահայտումներ են լինելու
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan