AM | RU
USD
EUR
RUB

Ցեղասպանության կուլմինացիա. Սուրբ Սոֆիայի տաճարի վերափոխումն աշխարհիկ Թուրքիայի ավարտն է. Washington Examiner

 

ԵՐԵՎԱՆ, 15 ՀՈՒLԻՍԻ, Tert.amԱմերիկյան Washington Examiner պորտալը հրապարակել է ԱՄՆ-ի Արևմտյան շրջանի Հայ դատի հանձնախմբի հասարակայնության հետ կապերի բաժնի ղեկավար Ալեքս Գալիցկիի հեղինակած հոդվածը` նվիրված Թուրքիայի իշխանությունների կողմից Ստամբուլի Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելուն:

Հոդվածագիրը նշում է, որ Թուրքիայի քրիստոնեական համայնքների համար քրիստոնեական մշակութային ժառանգության ոչնչացումը նորություն չէ, սակայն Սուրբ Սոֆիայի տաճարի դեպքն առանձնահատուկ ծայրահեղ է:

Գալիցկին նշում է, որ որպես Հռոմեական կայսրության առաջին քրիստոնեական տաճար՝ Սուրբ Սոֆիան հանդիսանում է քրիստոնեական աշխարհի ամենասուրբ վայրերից մեկն ու հին քրիստոնեական քաղաքակրթության սիրտը: Այն մզկիթի վերածելն ավելին է, քան սադրանք, այն իրենից ներկայացնում է Թուրքիայի հրաժարվելն աշխարհիկությունից:

Սուրբ Սոֆիան առաջին անգամ մզկիթի է վերածվել 1453-ին, Օսմանյան կայսրության ձեռքով, Բյուզանդական կայսրության պարտությունից հետո: Այն դարձավ Անատոլիայի բնիկ ժողովրդի նվաճման խորհրդանիշ և նշանավորեց քրիստոնեական հալածանքների դարաշրջանի մեկնարկը, որի գագաթնակետը հանդիսացավ 1,5 միլիոն հայերի և ևս 1,5 միլիոն հույների, ասորիների և այլ քրիստոնյա փոքրամասնությունների ցեղասպանությունը 1915-1923 թվականներին:

Ցայսօր Թուրքիան հերքում է մարդկության դեմ ուղղված այս պատմական ոճրագործությունը` մշակութային ցեղասպանության շրջանակում փորձելով ջնջել տարածաշրջանից հայկական, հունական և ասորական քաղաքակրթության ներկայությունը:

Առաջին աշխարհամարտի ավարտից և Օսմանյան կայսրության անկումից հետո Թուրքիայի Հանրապետության աշխարհիկ հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը տեսավ, որ մզկիթ դարձված տաճարը վերածվել է «բոլոր քաղաքակրթությունների հուշարձանի», և այն վերածեց թանգարանի: Աթաթուրքի ժեստն ուղղված էր արտաքին աշխարհին իր երկրի աշխարհիկությունը ցույց տալուն, ինչպես նաև քրիստոնյա ժողովուրդների նկատմամբ իրականացված ցեղասպանության կոծկմանը:

Եթե Սուրբ Սոֆիայի տաճարի` մզկիթի վերածումը խորհրդանշում էր քրիստոնեության պարտությունը, ապա այն թանգարան դարձնելը վկայում էր Թուրքիայի Հանրապետության` սեփական քրիստոնեական համայնքներին պատմության տարեգիրք ուղարկելու ցանկության մասին:

Հոդվածագիրը նշում է, որ Թուրքիայի նեոօսմանյան նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հրամանով Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելը Թուրքիայում իրականացվող ավելի քան 100-ամյա քրիստոնեական ցեղասպանության գագաթնակետն է:

Հարյուրամյակներ առաջ Թուրքիայի քրիստոնեական համայնքները կազմում էին երկրի բնակչության 20%-ը, այժմ կազմում են ընդամենը 0,2%-ը՝ ընդամենը 200 000 մարդ: Մզկիթի վերածումը վկայում է ավելի ու ավելի սարսափելի իրականության մասին: Իսկ հայերի համար, որոնք Թուրքիայում մնացած միակ քրիստոնեական խոշոր համայնքն են, ցեղասպանության սարսափներն ու հայկական քաղաքակրթության ոչնչացումը մինչև հիմա էլ զգալի են:

Ցեղասպանությունից հետո շատ հայկական եկեղեցիներ և պատմական վայրեր նույն ճակատագրին են արժանացել, ինչ Սուրբ Սոֆիայի տաճարն Աթաթուրքի` երիտասարդ հայկական պետության և հայ ժողովրդի մնացյալ հատվածի դեմ իրականացված արշավների շրջանակում:

Կարսում գտնվող 10-րդ դարի լքված եկեղեցին կարճ ժամանակ ծառայել է որպես նավթի պահեստ, հետո արդեն որպես թանգարան՝ մինչև 1993 թվականը, երբ այն վերածվեց մզկիթի: 19-րդ դարում Գազիանթեփում կառուցված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 20-րդ դարի մեծ մասում ծառայել է որպես բանտ, իսկ 1980 թվականին այն վերածվեց մզկիթի:

Հայաստանի և Թուրքիայի փակ սահմանին գտնվող Անիի 11-րդ դարի եկեղեցին (նախագծված հայ ճարտարապետ Տրդատի կողմից, որին հանձնարարված է եղել նաև գլխավոր վերափոխումները կատարել Սուրբ Սոֆիայի տաճարում երկրաշարժից հետո) թուրք ազգայնականներն օգտագործել են որպես քաղաքական հավաքների վայր, իսկ Թուրքիայի մշակույթի նախարարությունը 2010-ին այստեղ մահմեդական աղոթքի թույլտվություն էր տվել:

Գալիցկին իր հոդվածը եզրափակում է եզրակացությամբ, որ Թուրքիան, Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթի վերածելով, հրաժարվում է աշխարհիկությունից և իր ձգտումներից դեպի Եվրոպա, որին ավելի վաղ ամուր կառչած էր:

Հիշեցնենք, որ Սուրբ Սոֆիայի պատմությունը սկսվում է հռոմեացի կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծի օրոք: Նա է 324 թվականին հիմնել Կոստանդնուպոլիսը որպես կայսրության մայրաքաղաք: 326-ին Կոստանդիանոսը մայրաքաղաքում կառուցեց առաջին եկեղեցին Սուրբ Սոֆիայի անունով՝ Կոստանդնուպոլսի Օգոստոսյան հրապարակում: Սկզբնական շրջանում այն կոչվում էր Մեծ եկեղեցի, քանի որ չափերով գերազանցում էր Կոստանդնուպոլսի իր ժամանակակից մյուս եկեղեցիներին: Իսկ Սուրբ Սոֆիա անվանումը կառույցին տրվել է ավելի ուշ: Տաճարն առաջին անգամ հրդեհվեց 404 թվականին՝ ժողովրդական ապստամբության ժամանակ: 532 թվականի Թեոդոսիոսի վերակառուցած տաճարը կրկին կործանվել է հրդեհի պատճառով: Հրդեհից քառասուն օր անց Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոս Ա-ն պատվիրեց դարձյալ վերակառուցել Սուրբ Սոֆիայի տաճարը, վերակառուցումը տևեց 532-537 թթ.:

1453թ-ին Բյուզանդական կայսրության անկումից հետո տաճարը վերածվել է մզկիթի: 1935թ-ին Թուրքիայի կառավարության որոշմամբ, որը ստորագրվել է ժամանակակից թուրքական պետության հիմնադիր Քեմալ Աթաթուրքի կողմից, տաճարը դարձել է թանգարան, կառույցի պատերը մաքրվել են որմնանկարներից և խճանկարներից: 1985թ-ին տաճարն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում:

Լրահոս
Արթուր Դանիելյանը՝ Ալեն Սիմոնյանի ու իր միջև տեղի ունեցած միջադեպի գործի մասին Խոսում են՝ ուրանալով իրենց անցյալը. Աշոտյան Պարտադրված այս պատերազմում հայերն իրավունք չունեն պարտվելու․Միհրան Հակոբյան (տեսանյութ) Աշխարհի ոչ մի երկրում դիմակ չկրողին ասֆալտին չեն պառկեցնում և հոգեբուժարան չեն ուղարկում․ Աղասի Ենոքյան Առաջիկա օրերին կիրականացվի չարթերային թռիչքներ՝ Մոսկվայից Երևան Մարգարիտա Սիմոնյանի հիշատակած հոդվածի հեղինակը իսկապես Նիկոլ Փաշինյանն է Կդիմենք ԱԱԾ Սորոսի հիմնադրամը օրենքի ՊԱՀԱՆՋՈՎ Հայաստանում լուծարելու հանրային պարտադրանքով․ Նարեկ Մալյան Նախագահը ստորագրել է նոր օրենքներ Ե՞րբ Ռուսաստանը կկարգավորի հարաբերությունները Հայաստանի հետ. Համբարյան Գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանն այցելել է 4-րդ և 5-րդ զորամիավորումներ ԱՀԿ-ն կարծում է՝ COVID-19-ի դեմ կատարյալ դեղամիջոց երբեք չի ստեղծվի Աղմուկ չկա, քանի որ տրակտորի դիմացը փակողներն այսօր ավագանու անդամներ, պատգամավորներ կամ այլ պաշտոնյաներ են. Խաժակյան Պետք է համախմբվել և հասկանալ, որ այս իշխանության մեկ օր ավելի գոյատևումը հարված է մեր ազգային արժեքներին. Էդուարդ Շարմազանով «Իմ նախատատը կթքեր նրա աչքերի մեջ». Մարգարիտա Սիմոնյանը` Նիկոլ Փաշինյանի մասին Այսպես որ գնա, Շուշիի ազատագրումն էլ է Նիկոլ Փաշինյանը հաստատել, Բեռլինի գրավումն էլ. ՀՀԿ խոսնակ Այսօր մենք ունենք առողջապահության նախարար, ով և՛ աթեիստ է, և՛ հայ ազգին չի սիրում, և՛ փողամոլ է. Ներսիսյան Նիկոլ Փաշինյանի շրջապատը փորձում է իրենից կերտել հաղթող առաջնորդի կերպար. Կարեն Վրթանեսյան Օգոստոսի 8-ի լույս 9-ի գիշերը Մարսի մոտ կգտնվի Լիալուսինը ՍԴ մասին օրենքը չստորագրելով՝ նախագահը դրսևորել է անգործություն՝ կոպիտ կերպով խախտելով Սահմանադրությունը. Մելոյան Գաղտնի կապի մեջ են մտել Թուրքիայի պատմաբանների, քաղաքական գործիչների հետ. Մելքոնյան Քաղաքական հետապնդումը պոզով ու պոչով կենդանի չէ. Բաբայան Ի՞նչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին Քծնանք, անվստահություն, ներքին վախեր. իշխանության կազմաքանդումը շատ մոտ է. Մարինե Սուքիասյան Թրամփի «վերջին նվերը»՝ Պուտինին․․․ ԱՄՆ ռազմածովային և ռազմաօդային ուժերը համատեղ զորավարժություններ են անցկացնում Սև ծովում Հայ-ադրբեջանական պետական սահմանին պահպանվել է հարաբերական անդորր. ՊՆ Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 52 դեպք. մանրամասներ Կանադայում հայերի և ադրբեջանցիների միջև միջև միջադեպ է տեղի ունեցել Հերթական խայտառակությունը. Նորքի այգիները վաճառքի է հանվել ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Օգոստոսի 3 Մեր պետության ու ազգի դեմ լայնածավալ ու խորքային գրոհ է սկսվել. Դեմոյան Օտար գործակալական ցանցը վաղուց է աշխատել մեր պատմության և գրականության դասավանդման բովանդակության վրա. Լիլիթ Գալստյան Ձերբակալվածին ստիպում են Վանեցյանի դեմ ցուցմունք տալ. կնոջը մինչև կեսգիշեր պահել են ԱԱԾ-ում Ջալալ Հարությունյանի մոտ կայացել է կադրային ընդունելություն Կարող ենք հասնել ինչ-որ մի անդառնալի կետի, որի հետևանքով կկորցնենք մեր ազգային հարստությունը՝ Սևանա լիճը. Վահագն Վարագյան (Տեսանյութ) Ինչպե՞ս կանխարգելել կորոնավիրուսի տարածումը հանրային և զբոսաշրջային վայրերում (Տեսանյութ) Փաշինյանին այլ բան չի մնում, քան հրաժարական տալ Ռուսաստանը ռուս-բելառուսական սահմանին ուժեղացրել է հսկողությունը ԿԳՄՍ-ԱԳԼՃԿ նախարարը՝ պատմության կեղծարա՞ր ԿԳՄՍ նախարարը ևս հավասարաչափ մասնակից է հրեշավոր ծրագրին և պետության դեմ ուղղված ծանրագույն հանցագործությանը. Վահե Սարգսյան
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan