AM | RU
USD
EUR
RUB

Թուրքիայի «հոգևոր աշխարհագրությունն» ու հայկական պետությունների անվտանգությունը

 

ԵՐԵՎԱՆ, 24 ՀՈՒԼԻՍԻ, Times.am: Վերջին օրերին հայ-ադրբեջանական սահմանում տեղի ունեցած ռազմական գործողություններն ակտիվացրել են Թուրքիայի՝ մեր տարածաշրջանում ավելի մեծ դերակատարում ունենալու մասին ծրագրերը։ Ամեն ինչ շատ արագ տեղի ունեցավ։ Անմիջապես այն բանից հետո, երբ հայկական ու ադրբեջանական կողմերը հայտնեցին սահմանում տեղի ունեցած միջադեպի մասին, Թուրքիայի բարձրագույն իշխանությունը հայտարարեց, որ ամեն իրավիճակում պատրաստ է սատարել Ադրբեջանի գործողություններին։ Քաղաքական աջակցություից զատ պաշտոնական Անկարան Բաքվի իր գործընկերներին նաև ռազմական օգնություն առաջարկեց։ Տեղի ունեցան երկու երկրների պաշտպանական գերատեսչությունների համատեղ քննարկումներ, փոխադարձ այցեր, ռազմատենչ հայտարարություններ և այլն։ Թուրք-ադրբեջանական քարոզչության կողմից ամեն ինչ այնպես ներկայացվեց, իբր առաջնագծում ունեցած իր հաջողություններով Հայաստանը սպառնալիք է դարձել ոչ միայն Ադրբեջանի տնտեսական և կոմունիկացիոն, այլև Թուրքիայի էներգետիկ անվտանգության համար։

Թուրքական երկու պետությունները միանգամից զոհի կերպար ընդունեցին՝ հայտարարելով թե հայկական Սփյուռքը Ռուսաստանում, Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում ամեն ինչ արել է, որպեսզի աշխարհաքաղաքական այդ կենտրոնները Հայաստանի միջոցով վնասեն Ադրբեջանի և Թուրքիայի տարածաշրջանային շահերին։ Ակնհայտ էր մի բան՝քաղաքական և քարոզչական դաշտում Ալիևն ու Էրդողանը պատրաստ էին նման գործողությունների, և առաջին իսկ հարմար պահին գործի դրեցին նախօրոք պատրաստած բոլոր մեխանիզմները։

Ինչի՞ մասին է խոսում այս ամենը։ Պատասխանը, կարծում եմ, ակնհայտ է՝ Թուրքիան անցել է հերթական տարածաշրջանում՝ Հարավային Կովկասում, իր ներկայությունը մեծացնելու՝ վաղուց սպասված ծրագրի իրագործմանը։ Ընդ որում, փոխկապակցելով դա Սիրիայում, Իրաքում, Լիբիայում, Սև և Միջերկրական ծովերի ավազանում Ռուսաստանի ու այլ աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հետ ունեցած իր հարաբերություններով։ Թուրքիայում, ելնելով մի քանի հանգամանքներից, վստահ են, որ հիմա այդ խնդիրը լուծելու հարմար ժամանակ է։ Նրանց պաշտոնյաների ու փորձագետների հայտարարություններն ու մեկնաբանությունները վկայում են այն մասին, որ հաշվարկի հիմքում հետևյալ իրողություններն են՝

- Աշխարհը զբաղված է Կորոնավիրուսային հիվանդության հետևանքների դեմ պայքարով, և չի կարող մեծ ռեսուրսներ տրամադրել տարբեր տարածաշրջաններում առկա իրավիճակը պահպանելու համար,

- Թուրքիայի հարակից տարածաշրջաններում իրենց հիմնական մրցակից տերությունները՝ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն, ներքաշված են ընտրական և սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացի մեջ, զուգահեռ ստիպված են ավելի ակտիվ զբաղվել տնտեսական խնդիրներով ու հանրային դժգոհությունները հաղթահարելու հարցերով,

- Ինքը՝ Թուրքիան, բավական բարելավել է իր դիրքերը խնդրահարույց այլ տարածաշրջաններում՝ հատկապես Մերձավոր Արևելքում, և հիմա կարող է մեծացնել իր ազդեցության գոտիները։ Ընդ որում, Թուրքիայի իշխանությունները դա կոչում են «հոգևոր աշխարհագրություն» և որոշում ունեն անել ամեն ինչ, որպեսզի այդ շրջաններում առանց Թուրքիայի մասնակցության որևէ խնդիր իր լուծումը չստանա,

- Հայ-ռուսական հարաբերություններում առաջացած քաղաքական ճգնաժամն ու երկու երկրների իշխանությունների միջև վստահության ակնհայտ բացակայությունը,

- Ռուսաստանի ցանկությունը Ադրբեջանը տեսնել ԵԱՏՄ կազմում,

- Եվրոպայի գրեթե իսպառ բացակայությունը Հարավային Կովկասում,

- Մի շարք այլ հանգամանքներ։

Այս ամենը, իհարկե, Թուրքիայի համար ոչ այլ ինչ են, քան Հարավային Կովկաս վերադառնալու իրենց կայացրած որոշման լրացուցչ փաստարկներ։ Իսկ մեխանիզմը հենց այն սահմանային լարվածությունն էր, որի ականատեսը եղանք բոլորս։ Կհաջողե՞ն թուրքերը պատմական այս փուլում, թե՝ ոչ, ցույց կտա ժամանակը։

Կարդացեք նաև՝ 
Պատերազմ և աշխարհաքաղաքականություն։ Ովքե՞ր են տնօրինում Հայաստանի ճակատագիրը։

Բայց ամեն ինչ, իհարկե, այդքան հեշտ չի լինելու Թուրքիայի համար։ Այսպես, Հարավային Կովկաս թուրքական ներթափանցման այս հերթական փորձն արդեն հանդիպել է խոչընդոտների։ Սկզբում ի դեմս Ռուսաստանի կանխարգելիչ գործողությունների (ռուս-թուրքական բանակցություններ, զորավարժություններ և այլն), հետո նաև Հայաստանի հայտարարությունների ու միջազգային կառույցներում որոշակի մեխանիզմներ գործի դնելու սպառնալիքների։ Սա, իհարկե, չի նշանակում, որ թուրքական վտանգը չեզոքացված է։ Ամենևին։ Ճիշտ հակառակը, չի բացառվում նաև պայմանավորվելու սցենարը։ Վերջին տարիներին նման պայմանավորվածություններ բազում են եղել։ Բացի այդ, Թուրքիան ի վիճակի է իր շահն առաջ տանել նաև ի հակառակ նույն Ռուսաստանի կամ Միացյալ Նահանգների ցանկությունների ու քաղաքական ծրագրերի։ Փաստն այն է, որ Թուրքիան արդեն իսկ կիսով չափ լուծել է Հարավային Կովկասում ավելի ազդեցիկ գործոն լինելու խնդիրը, ինչի հետևանքով լրահոսում ամեն օր կարդում ենք այն մասին, թե ինչպես են այս կամ այն երկրի, այդ թվում նաև Ռուսաստանի, բարձրաստիճան պաշտոնյաներն իրենց թուրք գործընկերների հետ քննարկում հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում ի հայտ եկած նոր լարվածության փաստը։

Գործնականում Հայաստանը դրան ոչինչ չի հակադրել։ Պաշտոնական Երևանը անգամ չկարողացավ հասնել նրան, որ որևէ երկիր կամ միջազգային կազմակերպություն դատապարտի Թուրքիայի ակնհայտ ռազմատենչ քաղաքականությունը։ ՀՀ արտգործնախարարը նման փորձ չարեց նույնիսկ այն դեպքում, երբ, օրինակ, «France 24»-ի թղթակիցը երկու անգամ Թուրքիայի հնարավոր ագրեսիայի մասին ուղիղ հարց ուղղեց իրեն։

Բայց ամենամեծ խնդիրն այն է, որ ՀՀ իշխանություններն այս ողջ ընթացքում չփորձեցին կամ չկարողացան տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակի՝ հատկապես թուրքական վտանգը չեզոքացնելու հարցով նորմալ քննարկում ունենալ Ռուսաստանի Դաշնության հետ։ Դաշնակից երկու պետությունների ղեկավարները ոչ մի զրույց չունեցան Հայաստանի՝ ասել է թե նաև ՀԱՊԿ-ի ու Եվրասիական Տնտեսական Միության անվտանգությունն ապահովելու հնարավորությունների մասին։ Փոխարենը պաշտոնական Անկարան սկսեց երկխոսել Մոսկվայի հետ, որի արդյունքում տարածաշրջանում կայունությունն ապահովելու նպատակով կողմերի միջև փոխգործակցության պայմանավորվածություն է ձեռքբերվել։ Այս փաստն ինքնին արդեն թույլ է տալիս պնդելու, որ Թուրքիան կիսով չափ լուծել է մեր տարածաշրջանում առավել ակտիվ գործոն լինելու խնդիրը։

Ինչու՞ և ինչպե՞ս Հայաստանը դուրս մնաց իր իսկ ճակատագրին վերաբերող օրակարգերի միջազգային քննարկման ձևաչափերից ու հարթակներից։ Հարցի պատասխանը մեկն է՝ արտաքին քաղաքականության ոլորտում հեղափոխական իշխանությունների բացարձակ սխալ հաշվարկներն ու ոչինչով չհիմնավորված մեծամտությունը։ Հնարավո՞ր է արդյոք այս իրավիճակում որևէ դրական շարժ արձանագրել։ Այո։ Բայց դա արդեն մեծապես կախված է մեր գործընկերների ու հակառակորդների՝ հատկապես Ադրբեջանի, հաջորդ քայլերից։ Ցավոք, առկա իրողությունների պայմաններում ավելի իրատեսական է սպեսել թշնամու սխալվելուն, քան սեփական կառավարության հակաճգնաժամային ծրագրերին։ Այդպիսիք, ի դեպ, դեռևս չեն նշմարվում և սա նույնպես մեծ խնդիր է։

Հրանտ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

Լրահոս
Կարծում եմ՝ էլի կգան ժամանակներ ու նույն կերպ կտոնենք. Սեյրան Օհանյան (տեսանյութ) Քաղաքացիները պահանջում են Արցախը կապիտուլյացիայի ենթարկած իշխանության հրաժարականը. ՈՒՂԻՂ Մենք ասում ենք՝ Նիկոլը դավաճան է, պետք է հեռանա, նա իր «ուսապարկերին» է ուզում հեռացնել, որ մնա իր պաշտոնին «Պուտինն անհապաղ կստորագրի ՌՀՍ պայմանագրի երկարաձգման մասին համաձայնագրի վավերացման օրենքը». Պեսկով ԵԽԽՎ-ն հաստատել է ռուսական պատվիրակության լիազորությունները Փաշինյանն ԱԺ–ն է տանում լուծարման, որ այդ կերպ վերարտադրվի․ Ի․ Սաղաթելյան Բոլորիս ջանքերով մեր բանակը նորից վեր է հառնելու և ցույց տալու աշխարհին իր ուժը․ Վազգեն Մանուկյան Հաղորդում հանցագործության մասին` ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանին Հադրութում ԱԱԾ-ն իմ մարտական ստորաբաժանումը զինաթափեց պատերազմի ամենաթեժ պահին, և ինձ տեղափոխեցին Երևան. Արթուր Այվազյան (տեսանյութ) ԵՊՀ գրադարանի ընթերցասրահն անվանակոչվել է Շուշիի մարտերում զոհված Գևորգ Արշակյանի պատվին. ՈՒՂԻՂ Նիկոլին հարցրեք. Յուրի Խաչատուրովը՝ պատերազմում պարտվելու պատճառների մասին հարցին ի պատասխան (տեսանյութ) Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 242 դեպք Արցախի Մարտունու և Ջրականի հատվածներից հայտնաբերվել է ևս 3 զինծառայողի աճյուն Արթուր Վանեցյան. Շրջադարձային հունվարի 28 Սերժ Սարգսյան. Հայո՛ց բանակ, դու նույն ուժեղն ես, և թող ոչ ոք չհոխորտա, թե քեզ հաղթել է Ես հավատում եմ Հայի հավիտենականությանը, որ Հայն է Հայքի տերը և Հայն էլ կմնա․․․ Մեր դիրքորոշումներում ու համոզումներում ոչինչ չի փոխվել. Վեհափառը՝ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջի մասին. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ «Ժողովուրդ». ՀՀ-ում ՌԴ դեսպանն ակտիվացել է․ հանդիպումներն իրականում տողատակ ունեն «Փաստ». Սահ­ման­նե­րը բաց­ե­լու լու­րը ոգև­ո­րել է հա­զա­րա­վոր հա­յաս­տան­ցի­նե­րի «Ժողովուրդ». «Իմ քայլում» խուճապ է «Ժողովուրդ». Մեկ միլիոն դրամ աշխատավարձ ստացող դատավորների թիվը կավելանա մեր երկրում «Փաստ». Առաջիկա ամիսներին ՀՀ-ում կտրուկ աճելու է ռուսական «փափուկ ուժի» կիրառման գործընթացը «168 ժամ». Իշխանության ստրուկն ու ստրուկի իշխանությունը «Հրապարակ». «Անցանկալի» համայնքապետերն իրենցից ազատվել ցանկացող կառավարության դեմ կոնտր քայլ են արել «Փաստ». Իշխանությունը դատական համակարգը փորձում է դարձնել քաղաքական կցորդ «Փաստ». Նրա աչքին ամենուր դավադրություններ են ու դավադիրներ․ ո՞վ է նա, ի վերջո ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 28 Նախագահի հրամանագրով Տիգրան Հարությունյանը նշանակվել է ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ Մտավորականների զգալի մասը ևս պետք է միանա ապստամբությանը, Փաշինյանի հրաժարականը կպարտադրենք. Սերժ Սրապիոնյան ՀՀ ԱԺ նախագահը, պատգամավորները պատերազմի օրերին Արցախ գնացել են որպես աշխատանքային այց, ստացել գումար Արմելլա Շաքարյանը նշանակվել է Մեքսիկայում ՀՀ դեսպան Ն․ Զոհրաբյանը զեկույց կներկայացնի ԵԽԽՎ-ում Հայրենիքի փրկության շարժումը համախոհության հասնելու ճանապարհային քարտեզի առաջարկ է անում. հայտարարություն Սերգեյ Լավրովն ու Արա Այվազյանը քննարկել են ԼՂ շուրջ հայտարարությունների իրագործումը. ՌԴ ԱԳՆ «ԼՂ-ի շուրջ ՌԴ-ի, Ադրբեջանի և Հայաստանի պայմանավորվածությունները հետևողականորեն իրագործվում են»․ Պուտին Մեր կարմիր գիծը Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունն է. Իրանի ԱԳ նախարար Պուտինը Դավոսի համաշխարհային տնտեսական համաժողովում կոչ է արել մարդասիրական օգնություն ցուցաբերել Արցախին Առաջիկայում «Հայրենիք» կուսակցությունը կձևավորի կանանց ու երիտասարդների ավելի կուռ խորհուրդներ ՀՀ տարածքում ջերմաստիճանը կբարձրանա Ի՞նչ են նախատեսել Փաշինյանի համար Արևմուտքում ու Ռուսաստանում․ Հայաստանին սպառնացող վտանգները․ Երվանդ Բոզոյան
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan