AM | RU
USD
EUR
RUB

Հայերի համար մշակվող գենետիկական թեստը թույլ կտա գնահատել կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը

 

Ավելի մատչելի ու նպատակահարմար` լայն շերտերի համար

Կանանց մոտ քաղցկեղի ամենատարածված տեսակը` կրծքագեղձի քաղցկեղը, տարեկան խլում է 522 հազար կնոջ կյանք: Համաձայն Globocan/IARC-ի տվյալների` պատուհաս դարձած այս հիվանդությամբ պայմանավորված մահվան դեպքերը զարգացող երկրներում կազմում են մահացությունների ընդհանուր թվի 48 տոկոսը, մինչդեռ զարգացած երկրներում կիսով չափ պակաս է` 24 տոկոս:

Զարգացող երկրներում կրծքագեղձի քաղցկեղով պայմանավորված մահացությունների նման բարձր տոկոսը հետևանք է այն բանի, որ հիվանդության դեպքերի զգալի մասն ախտորոշվում է բավականին ուշ, երբ անհնար է լինում իրականացնել բժշկական միջամտություն կամ էլ այն արդեն արդյունավետ չի լինում:

Մահացությունների դեպքերը կրճատելու ամենաօպտիմալ ուղին, կենսաբան Անդրանիկ Չավուշյանի վստահեցմամբ, հիվանդությունը վաղ փուլում ախտորոշելն է, ինչը զարգացած երկրներում արվում է հիմնականում գենետիկական թեստերի օգնությամբ: Հայաստանում ևս կիրառվում են այդ թեստերը, բայց նախ` թանկ են, և, որ ամենակարևորն է, ոչ նպատակահարմար հայերի համար: Խնդիրն այն է, որ արտասահմանյան ընկերությունների կողմից մշակված այդ թեստերի հիմքում այլ ազգերի մոտ կատարված հետազոտություններն են, բայց քանի որ հայկական պոպուլյացիան հոմոգեն է, ուստի և ժառանգական հիվանդությունների ճիշտ ախտորոշման և բուժման համար պետք է հիմնվել հենց հայերի գենետիկական առանձահատկությունների վրա: Ի դեպ, Հայաստանում կրծքագեղձի քաղցկեղից մահացության տոկոսն ամենաբարձրն է տարածաշրջանում. 2014թ. 100 հազար բնակչի հաշվով կազմել է 150 դեպք:

Այս հիվանդության ժառանգական տեսակը հայ ազգաբնակչության շրջանում հնարավորինս վերահսկելու նպատակով Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտում փորձում են գենետիկական թեստ մշակել հենց հայկական պոպուլյացիայի համար: Ինստիտուտի գիտաշխատող Անդրանիկ Չավուշյանը մեկ տարուց ավել է, ինչ այդ հետազոտություններով է զբաղվում: «Կան մի քանի մուտացիաներ, որոնք բնորոշ են միայն հայերին: Մեր թիրախը հիմա BRCA1 և BRCA2 գեների մուտացիաներն են, որոնք կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկ են պարունակում»,-նկատում է կենսաբանը: BRCA1 և BRCA2 գեներն արտադրում են սպիտակուցներ, որոնք ճնշում են մարդու մոտ ուռուցքի առաջացումը, իսկ երբ այդ գեները մուտացիայի են ենթարկվում (ԴՆԹ-ում փոփոխվում են նուկլեոտիդները), մեծանում է կրծքագեղձի կամ կանացի օրգանների քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը:

Քայլ առ քայլ` դեպի գենետիկ թեստի վերջնական մշակում

BRCA1 և BRCA2 գեների մուտացիաները միասին հանդիպում են կրծքագեղձի քաղցկեղի 5-10% դեպքերում, իսկ ժառանգական կրծքագեղձի քաղցկեղի՝ 20-25% դեպքերում: BRCA1 և BRCA2 գեներից որևէ մեկում «վնասակար» մուտացիայի ժառանգումը կապված է կյանքի ընթացքում քաղցկեղի զարգացման բարձր ռիսկի հետ. BRCA1 գենի դեպքում ռիսկը գնահատվում է 65 տոկոս, իսկ BRCA2-ի դեպքում` 45 տոկոս: 

Անդրանիկ Չավուշյանը ցավով է նկատում, որ Հայաստանում հիվանդության «հիմնական պատճառ» հանդիսացող BRCA1 կամ BRCA2 գենի վնասակար մուտացիաները ժառանգած կանանց մասին հստակ վիճակագրություն չկա: Նրա մասնակցությամբ ներկայումս արվող հետազոտությունների նպատակներից մեկն էլ այդ վիճակագրությունը ստանալն է, քանի որ, եթե գենետիկական թեստերը մատչելի լինեն, հասարակության լայն շերտերի ներկայացուցիչներ հնարավորություն կունենան ստուգվելու: «Ով ցանկանում է, կարող է պատվիրել իր ԴՆԹ-ի սեքվենավորումը, բայց դա բավականին թանկ է, իսկ PCR-ի վրա հիմնվածը թեստերը մատչելի են, ու լայն սոցիալական խմբերը կընդգրկվեն դրա մեջ: Եթե հարազատներից մեկն ունի կրծքագեղձի քաղցկեղ ու կասկած կա, որ մեկ այլ հարազատի մոտ ևս կա այդ հիվանդության նկատմամբ նախատրամադրվածություն, ապա կարելի կլինի թեստի միջոցով որոշել՝ կա այն իրոք, թե ոչ և, եթե կա, ապա որքան է ռիսկը»,-մանրամասնում է ինստիտուտի գիտաշխատողը:

Անդրանիկ Չավուշյանի վստահեցմամբ` ամեն ինչ ըստ պլանավորածի ընթանալու դեպքում, որոշ ժամանակ անց հայկական պոպուլյացիայի համար կրծքագեղձի քաղցկեղի նախատրամադրվածությունը որոշող թեստերը պատրաստ կլինեն. «Մոտավորապես 23 հոգուց արյուն ենք վերցրել և ԴՆԹ անջատել ու հիմա փորձում ենք պարզել հիվանդության ժառանգական գործոնը: Այսինքն` արյուն ենք վերցնում հիվանդից, նրա հիվանդ և առողջ հարազատներից` համոզվելու համար, որ կրծքագեղձի քաղցկեղը գենետիկորեն է պայմանավորված: Տվյալների հավաստիության համար հաջորդ քայլը կլինի նմուշառվածների թվի մեծացումը, որից հետո արդեն թեստը կմշակենք ու կփորձարկենք»:

Այս` հայ ազգաբնակչության շրջանում կրծքագեղձի քաղցկեղի «հիմնական պատճառ» հանդիսացող գեների մուտացիաների բացահայտման, տվյալների հավաքագրման ու դրանց հիման վրա գենետիկական թեստերի մշակմանն ուղղված Անդրանիկ Չավուշյանի` ինստիտուտի երկու գիտաշխատողների հետ համատեղ մշակած ծրագիրն անցած տարի ներկայացվելով «100 գաղափար» ամենամյա մրցույթում` բժշկագիտության ոլորտում հաղթող է ճանաչվել:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Մանրամասներ՝ հակառակորդի կրակոցից վիրավորված երեխայի վիճակից Կորոնավիրուսն ինքն իրեն չի անհետանա, այն պետք է ճնշվի. ԱՀԿ. CNN «Մեդիա պաշտպան»-ը՝ որպես դիտորդ, հանդես կգա Արցախի համապետական ընտրություններին Կորոնավիրուսի ահասարսուռ հետևանքներ է թողնելու ոչ միայն առողջապահական ոլորտում, այլև՝ տնտեսության. Աշոտ Գրիգորյան Հայ երիտաարդները Ֆրանսիայում դիմակներ, ձեռնոցներ ու սնունդ են բաժանում․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Իտալիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը գերազանցել է 100 000. CNN Պետերբուրգի իշխանությունները բնակիչների համար սահմանել են լիակատար մեկուսացման ռեժիմ. ТАСС Ադրբեջանական դիվերսիոն ներթափանցման փորձը հետ է շպրտվել. Շուշան Ստեփանյան Ոսկեվանում վիրավորված 15-ամյա տղայի կյանքին վտանգ չի սպառնում Ինչ են քննարկել Պուտինն ու Թրամփը Մարտի 31-ին «Սիբիր» ավիաընկերությունը կիրականացնի Մոսկվա-Երևան, Երևան-Մոսկվա չվերթները Վրաստանի ողջ տարածքում կարանտինային ռեժիմ է սահմանվում. կարգելվի ավտոբուսների և մետրոյի աշխատանքը. РИА Новости Ոսկեվան գյուղում ադրբեջանական գնդակից դպրոցական է բեկորային վիրավորում ստացել. համայնքապետ Ինչպես են Կադիրովին պաշտպանում կորոնավիրուսից Արսեն Բաբայանը պատգամավորներին առաջարկում է հաջորդ նիստին քննարկել ավելի կարևոր հարց Փաստահավաք խումբ. Կոչ ենք անում ՄԻՊ-ին ստուգել մեկուսացված անձանց պահելու հիմքերի, ռեժիմի, բողոքարկման իրավունքի ապահովումը Ուկրաինայի Գերագույն ռադան աշխատանքից հեռացրել է Առողջապահության և Ֆինանսների նախարարներին Արցախի ընտրատեղամասերում իրականացվում են ախտահանման աշխատանքներ. տեղեկատվական շտաբ (տեսանյութ) Ժողովրդավար երկրում նման նախաձեռնությունն ապագա չի կարող ունենալ. Երվանդ Վարոսյան Կորոնավիրուսով վարակված Լև Լեշչենկոյի ընկեր Վլադիմիր Վինակուրի կորոնավիրուսային թեստի պատասխանը հայտնի է Ոչ մի դեպքում թույլ չտալ ներքին պառակտում և թշնամանք՝ անկախ ընտրությունների արդյունքից. Արթուր Վանեցյան Արքայազն Չարլզը կորոնավիրուսով վարակվելուց հետո դուրս է եկել ինքնամեկուսացումից COVID-19-ը օդային ճանապարհով փոխանցվող վարակ չէ․ ԱՀԿ Թոմ Հենքսը կորոնավիրուսից ապաքինվելուց հետո պատմել է ինքնազգացողության մասին Երկրաշարժ Քարվաճառ քաղաքից 33 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Ղազինյան. Հայաստանը միակն է ԵԽ-ում, որ օգտագործում է համաճարակը ընդդիմադիր մամուլի աշխատանքը սահմանափակելու համար Կառավարությունը մարդկանց պարտավորեցնում է օգտագործել իր ստեղծած հավելվածը, որպեսզի նրանց անձնական տվյալները ստանա. Մելոյան Զբոսաշրջության կոմիտեի նախագահ Սուսաննա Սաֆարյանի ասուլիսը՝ ուղիղ ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց անձնական տվյալների պաշտպնության, հաղորդակցության ազատության և գաղտնիության իրավունքներին միջամտելու նախագիծը Հետ տարեք այս նախագիծը, չի կարելի կարևոր գործերը թողած՝ թիթեռ նկարել. Նաիրա Զոհրաբյան (տեսանյութ) Հայաստանում կորոնավիրուսից մահացածներին չեն հերձի Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին Ռուսաստանում կորոնավիրուսով վարակման 302 նոր դեպք է գրանցվել. «ՌԻԱ Նովոստի» Աշխարհում գազի գնի փոփոխություն է տեղի ունենում. Երևանը կարող է քննարկումներ սկսել Մոսկվայի հետ Չինաստանի խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների 98,6 տոկոսը վերսկսել է աշխատանքը․ CGTN ՆԱՍԱ-ն հրապարակել է Յուպիտերի թարմ լուսանկարները (լուսանկարներ) Մարդիկ վարկեր ունեն, չգրանցված աշխատողները սովի են մատնվում. Էդմոն Մարուքյան (տեսանյութ) Կառավարության որոշմամբ կորոնավիրուսից տուժած ոլորտների մոտ 100 հազար աշխատողների կտրամադրվի աջակցություն Էրդողանը հայտարարել է, որ Թուրքիան կորոնավիրուսի պատճառով դադարեցնում է արտաքին չվերթները Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի ասուլիսը՝ Կառավարության աջակցության փաթեթների մասին. ՈՒՂԻՂ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan