AM | RU
USD
EUR
RUB

Արարատյան դաշտի «ցիտրուսային» ապագան, օդի ջերմաստիճանի չարգելակվող աճն ու ուղիներ փնտրող մասնագետը

Ջրախնայողություն` այսօրվանից և ամենուր

2100թ. Արարատյան դաշտում, հնարավոր է, աճեցնեն բանան, նարինջ ու մանդարին, իսկ Կոտայքի գետահովտային շրջաններում` ծիրան: Սա ֆանտաստիկայի շարքից չէ, այլ ԱԻՆ Հիդրոօդերևութաբանության և մթնոլորտային երևույթների վրա ակտիվ ներգործության ծառայության կանխատեսումը: Ածխաթթու գազի արտանետումների` օր օրի աճող ծավալները Երկիր մոլորակի վրա ջերմոցային էֆեկտի ստեղծումը դարձնում են անխուսափելի: Կլիմայի գլոբալ փոփոխության պայմաններում Հայաստանի միջին տարեկան ջերմաստիճանը մինչև 2100 թվականը կանխատեսվում է, որ աստիճանաբար կբարձրանա 5 աստիճանով` կազմելով 10.5 աստիճան ցելսիուս: Կլիմայական անցումը` մերձարևադարձայինից արևադարձայինի, ենթադրվում է տեղումների, այդ թվում և` ձյան տեսքով, նվազում ու գոլորշիացման աճ: «2030թ., ըստ գնահատակաների, կանխատեսվում է գետային հոսքի նվազում 10-15 տոկոսով` 1961-1990թթ. բազիսային ժամանակաշրջանի (Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության կողմից ընդունված նորմա) համեմատ: 2070թ. հոսքի խոցելիությունը կլինի 25 տոկոս, 2100-ին` 40 տոկոս,-ասում է ծառայության տնօրենի տեղակալ Լևոն Ազիզյանն ու հերթով թվարկում հարմարվողականության միջոցառումների նախատեսվելիք շարքը: -Առաջին անհրաժեշտ քայլն անցումն է ոռոգման կաթիլային համակարգին: Մակերևութային ոռոգումն այլևս արդյունավետ չի լինի: Ջրի` հնարավորինս քիչ կորուստ ունենալու համար նախ պետք կլինի այն անմիջապես հասցնել բույսի արմատին և երկրորդ, որ պակաս կարևոր չէ, պայքարել մոլախոտերի դեմ, որոնք մեծ քանակությամբ ջուր են կլանում»:

Նպատակային, առանց ջրի կորստի ու քիչ աշխատուժ պահանջող ոռոգման կաթիլային համակարգը հանրապետությունում դեռևս ներդրված չէ, բայց այդ ուղղությամբ աշխատանքներ վաղուց են արվում: Եթե հիշյալ նախագիծը դեռ տեսական փուլում է, ապա ջրամբարների կառուցումը վաղուց անցել է գործնական դաշտ: 2012թ. վերակառուցվեց Մարմարիկի, իսկ սույն թվականի հունվարին մեկնարկեց Վեդու ջրամբարի կառուցումը, որի արդյունքում 25 մլն խորանարդ մետրով կկրճատվի Սևանից բաց թողնվող ջուրը: Ջրապահովված ավազաններից ջրի տեղափոխումը ջրասակավ շրջաններ (օրինակ` Դեբեդ և Աղստև գետերի ավազաններից ջրի տեղափոխում Սևանա լիճ, այնտեղից` Արարատյան դաշտ), որոնց վերաբերյալ նախկինում էլ են նախագծեր մշակվել, այժմ առավել արդիական է, քանի որ, ըստ կանխատեսումների, 2100 թվականին Սևանա լճի գետային ներհոսքը կնվազի 190 մլն խորանարդ մետրով, ինչի արդյունքում ջրի մակարդակը տարեկան կիջնի 15 սմ-ով: Փաստի առաջ չկանգնելու համար կառավարությունը, նախքան Սևանի ջրառի հետ կապված որևէ որոշում կայացնելը, խորհրդակցում է Հիդրոմետ ծառայության հետ:

Հիդրոօդերևութաբանները կանխատեսում են, եղանակը` հաստատում

Հիդրոմետ ծառայության վերլուծությունները, գուցե, որպես հիմք չընդունվեին, եթե կանխատեսումների արդարացվածությունը չմոտենար 100 տոկոսին: Սևանի մակարդակի բարձրացման, ջրամբարների լցվածության, գարնանային վարարումների հոսքի բնութագրիչների հետ կապված կանխատեսումներն այս տարի 100 տոկոսով արդարացել են: Ծառայության` ապշելու աստիճան ճշգրիտ կանխատեսումները զարմացնում են ոլորտի փորձագետներին: «10 օր առաջ Համաշխարհային բանկից հիդրոօդեևութաբանության ոլորտի փորձագետ էր եկել մեզ մոտ ու զարմացած էր, թե մեր ունեցած տեխնիկական ներուժով ինչպես ենք կարողանում այդչափ ճշգրիտ կանխատեսումներ անել»,-հպարտությամբ նշում է Լևոն Ազիզյանը և Հիդրոմետ ծառայության աշխատանքի հանդեպ արդարացված վստահությունը փաստում կոնկրետ օրինակով: -Ձնհալքի շրջանում (որը հիմնականում դիտվում է մարտի երրորդ-ապրիլի առաջին տասնօրյակներում), հենց որ գետի ջրի սահմանը մոտենում է առավելագունին, ահազանգում ենք փրկարար ծառայություն և զգուշացնում սպասվելիք վարարումների մասին: 2007թ. և 2010թ. Արաքս և Դեբեդ գետերի վարարումները 100 տոկոս ճշգրտությամբ կանխատեսել էինք և մի քանի օր առաջ նախազգուշացրել պատկան մարմնին»:

Ընդհանրապես, ՀՀ գետերի գարնանային վարարումների հոսքի տարրերը ձևավորող հիմնական գործոնը ձնհալքն է, հետևաբար, կախված նրանից, թե ինչքան կլինի ձնածածկույթը, ըստ այդմ` կանխատեսվում է գետերի առավելագույն ելքը: ՀՀ գետերի մեծ մասում առավելագույն ելքերը դիտվում են հենց գարնանային վարարումների ընթացքում և հաճախ դառնում ափամերձ տարածքների և գյուղատնտեսական հանդակների հեղեղման պատճառ: Նման անցանկալի հետևանքներից խուսափելու համար Լևոն Ազիզյանի գլխավորած թիմը հոսքի կանխատեսման մեթոդիկաներ է մշակել 80-85 դիտակետերի համար, որոնք 80-90 տոկոսով արդարացում են ապահովում: Գարնանային վարարումների հնարավոր սցենարը ամեն տարի մարտի երրորդ տասնօրյակում պատրաստ վիճակում ներկայացվում է «որոշում կայացնողներին» և հանրությանը:

Երկարաժամկետ կանխատեսումները` միայն համապատասխան մարմիններին, կարճաժամկետները` բոլորին. 95 տոկոս ճշգրտությամբ մեկ օրվա կանխատեսումները` սպասվելիք ջերմաստիճանի, տեղումների, վարարումների մասին, գյուղատնտեսներին ուղղորդում են` ինչպես պահպանել բերքը, ճանապարհորդության պատրաստվողներին` ինչ վերցնել ճանապարհի համար, իսկ տնից դուրս գտնվողներին օգնում` եղանակային անակնկալներից անակնկալի չգալ:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Նալբանդյանը հանդիպել է Իռլանդիայի արտաքին գործերի և առևտրի նախարարին Սերժ Սարգսյանը ելույթ է ունեցել ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովում Հայ եւ ռուս փաստաբանները համատեղ քննարկել են ընտանեկան իրավունքի վերաբերյալ ներպետական և միջազգային պրակտիկան Հայաստան-ԵՄ նոր փաստաթուղթը հետագա գործակցության շատ լավ ճանապարհ է կանխանշում. Էդգարս Ռինկևիչս Բրյուսելում մեկնարկել է ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովը ԵԽԽՎ բյուրոն Ադրբեջանի կոռուպցիոն քայլերը հետաքննող անկախ մարմնի գործունեությունը երկարաձգելու որոշում է կայացրել Հայաստանում տասն ամիսներին ուղևորահոսքը, բեռնափոխադրումներն ու թռիչք- վայրէջքները երկնիշ աճ են գրանցել Լեհաստանի Սեյմը միաձայն քվեարկությամբ հայկական համայնքի առնչվող բանաձև է ընդունել Ճանապարհներին տեղ-տեղ առկա է մերկասառույց «Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության» համաձայնագրի ստորագրումը նոր էջ կբացի երկկողմ հարաբերությունների պատմության մեջ Արգենտինայի Սան Լուիս նահանգում ապրիլի 24-ը կնշվի որպես Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օր Հայաստանը և Գերմանիան փոխանակեցին «Եկամուտների և գույքի կրկնակի հարկումը բացառելու և հարկումից խուսափելը կանխելու մասին» համաձայնագրի վավերագրերը Քանդման ենթակա վթարային շենքեր Երևանում հաշվառված են Շենգավիթ և Կենտրոն վարչական շրջաններում Եվրոպային ավելի մոտ. Հայաստան-Եվրամիություն նոր փաստաթղթի ստորագրումը նոր էջ կբացի հարաբերություններում Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ժամանեց ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովին ԵՄ-Հայաստան համաձայնագրի ստորագրումը անկյունաքարային նշանակություն կունենա այդ երկրի համար. Ժոզեֆ Դոլ Օդի ջերմաստիճանն առաջիկա օրերին կնվազի Շարքային քաղաքացին ժամանակի ընթացքում կզգա ՀՀ-ԵՄ համաձայանգրի արդյունքները. ՀՀ Նախագահ Բրյուսելում մեկնարկում է Արևելյան գործընկերության 5-րդ գագաթնաժողովը. ՈՒՂԻՂ ԵԺԿ-ն ԼՂ հինախնդրում աջակցում է Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին. գագաթնաժողովում ընդունվել է հռչակագիրը Ճանապարհներին տեղ-տեղ առկա է մերկասառույց Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը ծանրաքաշ մեքենաների համար փակ է Իրանի ծովուժի նոր հրամանատարը մարտանավեր է ուղարկելու ԱՄՆ-ի ափերի մոտ. NBC «Հայաստան» հիմնադրամի հեռուստամարաթոնի ընթացքում հավաքվեց 12,5 մլն ԱՄՆ դոլար Վայքի, Գորիսի և Մեղրու ավտոճանապարհներին ձյուն է տեղում «Ժողովուրդ». Կառավորությունը դեռևս չի պատասխանել «Լուսավոր Հայաստան»-ի դիմումին «Փաստ». Գյուղացիներից 10-15 դրամով խնձոր են գնում մթերման համար «Ժամանակ». «Հոկտեմբերի 27-ի» գործով ցմահ դատապարտյալի հարազատներին զգուշացրել են՝ առհասարակ չխոսել «Ժամանակ». Ծառուկյանը կարգադրել է խստացնել կառավարության քննադատությունը «Ժողովուրդ». Պոլիտեխնիկի հիմնադրամը հայտնվել է դատական քաշքշուկների մեջ «Հայկական ժամանակ». Վազգեն Խաչիկյանն աշխատանք է փնտրում «Հայկական ժամանակ». Կարագի գինը ռե­կորդային աճ է գրանցում ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Նոյեմբերի 24 ՈՒՂԻՂ. Լոս Անջելեսում տեղի է ունենում «Հեռուստամարաթոն-2017»-ը Բասկետբոլի հավաքականը հաղթեց Ալբանիային Նախագահ Սերժ Սարսյանը Բրյուսելում մասնակցում է ԱլԳ գագաթնաժողովին ընդառաջ ԵԺԿ առաջնորդների հանդիպմանը ՀՀ Նախագահը «Հայաստանի եվրոպացի բարեկամներ»-ի անդամներին է ներկայացրել ՀՀ-ԵՄ համագործակցության զարգացման հեռանկարները ՌԴ-ն հարգանքով է վերաբերվում Հայաստան-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրմանը. Մարիա Զախարովա Բելգիան Հայաստանի համար կարևոր գործընկեր է ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ հարթակներում. ՀՀ Նախագահ Սիրիայի ընդդիմադիրները համատեղ հայտարարություն են տարածել
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan