Քվեի գինը՝ աշխատատեղից մինչև թոշակ․ ընտրակաշառքի նոր, «օրինականացված» ձևերը․ «AntiCor»

«AntiCor»-ը գրում է․ «ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարում է Արմավիրի մարզում ընտրակաշառքի տրամադրման և ընտրական շրջանում բարեգործության արգելքի խախտման հերթական դեպքի բացահայտման մասին։ Ըստ պաշտոնական հաղորդագրության՝ մի խումբ անձինք «Մեր ձևով» ՀԿ-ի միջոցով ձևական աշխատանքի են ընդունել քաղաքացիների՝ իրականում նպատակ ունենալով նրանց միջոցով հավաքագրել ընտրողներ և ապահովել քվեարկություն կոնկրետ կուսակցության օգտին։ Ընտրակաշառքը քողարկվել է որպես աշխատավարձ, իսկ որոշ դեպքերում բժշկական ծառայությունների ծախսերի փոխհատուցումը ներկայացվել է որպես «բարեգործություն»։

Իրավապահ մարմնի արձանագրած սխեման դասական է․ ընտրողին նյութական օգուտ տալ → այն ձևակերպել օրինական հարաբերության տակ → ապահովել վերահսկելի ընտրական վարքագիծ։ Սակայն այս բացահայտման ֆոնին առաջանում է ավելի խորքային և վտանգավոր հարց՝ արդյո՞ք նույն տրամաբանությամբ գնահատվում են իշխանության կողմից իրականացվող գործողությունները։

Երբ «աշխատանքի խոստումը» դառնում է քաղաքական գործիք

2026 թվականի նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակային հանդիպման ժամանակ քաղաքացու սոցիալական խնդիրը «լուծելու» նպատակով հանձնարարում է նրան աշխատանքի տեղավորել՝ կոնկրետ վարձատրության չափով։ Այս դրվագը ներկայացվում է որպես սոցիալական զգայունության դրսևորում, սակայն իրավական տեսանկյունից այն առաջացնում է լուրջ հարցեր։

Եթե ընտրական գործընթացի ընթացքում կոնկրետ ընտրողին առաջարկվում է նյութական օգուտ՝ աշխատանք, եկամուտ կամ այլ բարիք, ապա դա այլևս չի կարող դիտվել միայն որպես բարեսրտություն։ Այն ձեռք է բերում քաղաքական պայմանավորվածության բնույթ՝ հատկապես այն դեպքում, երբ խոսքը գնում է պաշտոնատար անձի կողմից տրված հանձնարարության մասին։

Այս դեպքում խախտվում են մի քանի հիմնարար սկզբունքներ՝ պետական և կուսակցական ռեսուրսների տարանջատումը, ընտրողների նկատմամբ հավասարության սկզբունքը, և ընտրական կամքի ազատ ձևավորման պահանջը։

Սոցիալական քաղաքականությունը՝ որպես ընտրական ազդեցության միջոց

Նույն ժամանակահատվածում իշխանությունը ակտիվորեն քարոզում է կենսաթոշակների բարձրացումը և պարտադիր բժշկական ապահովագրության ներդրումը՝ ներկայացնելով դրանք որպես սեփական քաղաքական թիմի «նվաճումներ»։

Ինքնին սոցիալական ծրագրերը չեն կարող դիտվել որպես ընտրակաշառք։ Սակայն խնդիրը սկսվում է այն պահից, երբ՝ դրանք ներդրվում են ընտրություններից անմիջապես առաջ, ներկայացվում են որպես իշխանության կողմից «տրամադրված բարիք», և օգտագործվում են ընտրողի վրա ուղղակի ազդեցություն գործադրելու համար։

Այս պարագայում հանրային բյուջեից ֆինանսավորվող քաղաքականությունը վերածվում է քաղաքական կապիտալի՝ ուղղված ընտրողի վարքի կառավարմանը։

Կրկնակի ստանդարտի ինստիտուցիոնալացում

Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից նկարագրված սխեման և իշխանության հրապարակային վարքագիծը փաստացի ունեն նույն տրամաբանությունը՝
նյութական խթան → ընտրողի վարքի վրա ազդեցություն։

Սակայն դրանց նկատմամբ իրավապահ արձագանքը արմատապես տարբեր է։

Մի դեպքում՝ իրականացվում են խուզարկություններ, կան ձերբակալություններ, հարուցվում են քրեական վարույթներ։

Մյուս դեպքում՝ բացակայում է իրավական գնահատականը, գործողությունները ներկայացվում են որպես «հոգատարություն», և ամբողջ գործընթացը մնում է քաղաքական դաշտում։

Այս տարբերությունը արդեն չի կարող բացատրվել ապացույցների կամ իրավական նրբությունների տարբերությամբ։ Այն խոսում է ընտրողական արդարադատության մասին։

Ընտրակաշառքի ժամանակակից ձևափոխումը

Ժամանակակից ընտրակաշառքը այլևս չի գործում միայն «փող բաժանելու» պարզ մեխանիզմով։ Այն դարձել է ավելի բարդ և բազմաշերտ․

քողարկվում է աշխատավարձի տակ, ներկայացվում է որպես բարեգործություն, ձևակերպվում է որպես սոցիալական ծրագիր, կամ նույնիսկ իրականացվում է անհատական «խնդրի լուծման» տեսքով։

Բայց էությունը մնում է նույնը՝ ընտրողի կամքի վրա նյութական ազդեցություն։

AntiCor-ի գնահատականը

AntiCor հակակոռուպցիոն հարթակը արձանագրում է, որ Հայաստանում ձևավորվում է վտանգավոր միտում, որտեղ՝ ընտրակաշառքը քրեականացվում է ընտրովի, իշխանության կողմից իրականացվող նույնաբնույթ գործողությունները դուրս են մնում վերահսկողությունից, իսկ իրավապահ համակարգը կորցնում է իր չեզոքությունը։

Եթե նույն վարքագիծը տարբեր կերպ է գնահատվում՝ կախված քաղաքական պատկանելիությունից, ապա խոսքը այլևս ոչ թե առանձին խախտումների, այլ համակարգային կոռուպցիայի մասին է։

Եզրակացություն

Ընտրական գործընթացի լեգիտիմությունը կախված է ոչ միայն օրենքների առկայությունից, այլ դրանց համաչափ կիրառությունից։

Եթե ընտրակաշառքը արգելված է, ապա այն պետք է արգելված լինի բոլորի համար՝
անկախ նրանից՝ այն տրվում է ՀԿ-ի միջոցով, թե ներկայացվում է որպես սոցիալական քաղաքականություն կամ անհատական օգնություն։

Հակառակ դեպքում ընտրությունը վերածվում է ոչ թե ազատ կամարտահայտման, այլ վերահսկվող և կառավարվող գործընթացի»։

Հետևեք մեզ նաև Telegram-ում