AM | RU
USD
EUR
RUB

Հակաբիոտիկներից մինչև սննդի արդյունաբերություն. նորարարական կենտրոնը տեխնոլոգիական կլաստեր կարող է դառնալ

 

Տարածաշրջանում եզակի կենտրոնը` իրականություն

ՄԱԿ-ի տվյալների համաձայն` մինչև 2050 թվականը մոլորակի բնակչության մոտ էներգիայի սպառման պահանջը կավելանա մոտ երեք անգամ: Ըստ այդմ՝ տեսանելի ապագայում էներգետիկ ճգնաժամում չհայտնվելու համար էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների որոնումն, առաջին հերթին, նավթ ու գազ չունեցող երկրների համար առաջնահերթություն է արդեն մի քանի տարի։ Էներգիայի հանածո աղբյուրների կրճատմանը զուգահեռ վերականգնվողների ավելացումը հուսադրում, նույն տեմպերով շարունակելու նպատակն էլ ոգևորում է։ Պետական ճիշտ քաղաքականության դեպքում մինչև 2050թ. էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները պետք է ապահովեն ողջ մարդկությանն անհրաժեշտ էներգիայի առնվազն 50 տոկոսը, ընդ որում՝ զգալի մասը ստանալով կենսաբանական մեթոդներով:

Նավթ ու գազ չունեցող, բայց արդյունաբերական ձեռնարկություններով ոչ աղքատ Հայաստանում ևս կենսաբանական թափոններն արդյունավետ կառավարելու քաղաքականություն է փորձում ներդնել 2015-2017 թթ. «Նորարարությունների մրցակցային հիմնադրամ»-ի դրամաշնորհի շրջանակներում հիմնված ԵՊՀ Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական նորաբաց կենտրոնը։ ՀՀ ԿԳՆ «Կրթական ծրագրերի կենտրոն» ԾԻԳ-ի կողմից իրականացվող «Կրթության բարելավում» վարկային ծրագրի շրջանակներում ՀՀ Կառավարության, Համաշխարհային Բանկի և ԵՊՀ համաֆինանսավորմամբ կառուցված կենտրոնը իր հագեցվածությամբ ոչ միայն արտասահմանցի հյուրերին է զարմացրել, այլև տարածաշրջանային նշանակություն ձեռք բերել։ «Ունենք անթթվածնային խցիկ, որը թույլ է տալիս աշխատել անթթվածին պայմաններում, կենսագործընթացների կառավարման համակարգ՝ մինիֆերմենտյոր, որը երեք վայրկյանը մեկ 16 չափում է կատարում և իր ֆունկցիոնալությամբ Արևելյան Եվրոպայում միակն է, քրոմատագրեր, որոնք թույլ են տալիս ճշգրտորեն որոշել այս կամ այն հեղուկի բաղադրությունը, մինչև -80 աստիճան սառեցնող սառնարան և այլն։ Բայց ամենակարևորն այն է, որ բոլոր այդ սարքավորումները տեղադրված են մեկ վայրում, ինչը հնարավորություն է տալիս արտադրական ողջ ցիկլը՝ շտամից մինչև վերջնական պրոտոտիպը՝ լաբորատոր նախատիպն ապահովել»,-ասում է «Մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիաների և կենսավառելիքի նորարարական կենտրոն» ծրագրի համակարգող Կարեն Թռչունյանը։

Ամեն ինչ ըստ պլանավորածի ընթանալու դեպքում կենտրոնը կդառնա տեխնոլոգիական կլաստեր, որն ունիվերսալ հարթակ կդառնա հայաստանյան տարբեր բուհերի, ակադեմիական ինստիտուտների և արտադրական ձեռնարկությունների համար. այստեղ կբերվեն անլուծելի թվացող խնդիրներն ու կփորձեն գտնել դրանց լուծումները։ «Սա դեռ հեռահար նպատակ է,-ժպտում է Կարենն ու ներկայացնում դեպի գլխավոր նպատակ տանող ուղին՝ քայլ առ քայլ։ -Նախ՝ մենք պետք է կարողանանք արտադրողներին հասկացնել, որ ունենք թափոնների վերամշակման համար մշակած տեխնոլոգիա և նրանց ապացուցենք դրա արդյունավետությունը։ Այնուհետև անհրաժեշտ է նրանց ներկայացնել մեր հնարավորությունները, մատնացույց անել այն մասնագետներին, որոնց կարիքն ունեն, որպեսզի ոչ թե դրսից մասնագետ հրավիրեն, այլ մեր ներուժն օգտագործեն։ Ճիշտ է, արտասահմանում այդ գործով գիտական կենտրոնը չէ, որ զբաղվում է։ Նախ այնտեղ արտադրողն է պատվեր տալիս: Եթե այս կամ այն արտադրությունը որևէ մասնագետի կարիք է ունենում, նրան պատրաստելու համար պետք է վճարի։ Հայաստանում չկա այդ պրակտիկան, արտադրողը չի ուզում ներդրում անել, քանի որ դա ռիսկային է ու բացի այդ, արդյունք ստանալու համար երկար պետք է սպասի, բայց բարձրակարգ մասնագետ է ուզում։ Համոզված եմ, որ այդ մտածելակերպը վաղ թե ուշ կփոխվի, այլապես հնարավոր չի լինի զարգանալ։ Բայց, քանի դեռ ունենք այն, ինչ ունենք, չկա նաև օղակ, որը գիտությունը կկապի արտադրությանը՝ համակարգելով պահանջմունքներն ու առաջարկները, ստիպված ենք այդ ամենով մենք՝ կենտրոնի գիտաշխատողներս զբաղվել»:

Մարտահրավերներին համաքայլ

Էներգիայի հանածո աղբյուրների սպառման վտանգը, տարբեր հիվանդություններով պայմանավորված մահացությունների մտահոգիչ վիճակագրությունը, հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն շտամներն ինչպես արտասահմանցի, այնպես էլ հայ մանրէաբանների առաջ են նորանոր խնդիրներ դնում։ Դրանց լուծումները տալու և նոր մարտահրավերներին դիմակայելու համար ՆՄՀ ծրագրի շրջանակներում նոր մագիստրոսական ծրագիր է մշակվել՝ «Կիրառական մանրէաբանություն և նորարարական տեխնոլոգիաներ» անվամբ, որը կգործի եկող ուսումնական տարվանից։ Հավանական է, որ նախատեսվող ծրագիրը նաև անգլերեն լեզվով կներդրվի, որպեսզի արտասահմանյան բուհերից ցանկացողները կարողանան կրթությունը շարունակել այստեղ։ Բացի այդ, փոփոխություններ են կատարվել նաև գործող ծրագրում. «Մանրէաբանություն և կենսատեխնոլոգիա» մագիստրոսական ծրագրում ընթացիկ ուս. տարվանից երկու նոր առարկա է ներդրվել՝ «Մանրէների կենսատեխնոլոգիա» և «Կենսաանվտանգության հիմունքներ»։ Ահա թե ինչու կենսաբանական գիտությունների դոկտոր Կարեն Թռչունյանը վստահորեն ասում է. «Մեզ մոտ սովորող ուսանողն ավարտելուց անմիջապես հետո, առանց վերապատրաստման կարող է արտադրություն մտնել։ Ստեղծված պայմանները լայն հնարավորություններ են տալիս թե´ գիտական, թե´ կիրառական ուղղությամբ շարունակել ցանկացողներին»։

Գիտական ղեկավարի խոսքը կրկնում ու հաստատում է մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի մագիստրատուրայի առաջին կուրսի ուսանողուհի Լուսինե Կարապետյանը. «Այն սարքերը, որոնք արդեն կան կենտրոնում, հնարավորություն են տալիս անձամբ ուսումնասիրել այն, ինչը տեսականորեն գիտենք և ինչին համակարգչով ենք միայն ծանոթացել: Դրանք օգնում են մեզ բարձրանալ նոր մակարդակի վրա և արդեն վստահ մտնել արդյունաբերություն»:

Ի տարբերություն Լուսինեի, ԵՊՀ Կենսաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող Սաթենիկ Միրզոյանը որոշել է՝ գիտությամբ է զբաղվելու. «Այստեղ կկարողանանք կատարել նոր բացահայտումներ, որոնցով հանդես կգանք թե´ միջազգային գիտաժողովներին, թե´ բարձր վարկանիշ ունեցող ամսագրերում»:

Այն, որ կենտրոնի տեխնիկական հագեցվածության շնորհիվ ԵՊՀ-ից դուրս կգան ավելի պատրաստված ու արդյունավետության բարձր գործակցով մանրէաբաններ, Կարենը չի կասկածում ու, թերևս, իր համար առանձնացնում է ամենակարևոր հանգամանքը. «Ինձ ամենաշատն ուրախացնում է ուսանողների ոգևորությունը։ Գիտե՞ք դա ինչքան կարևոր է։ Երբ տեսնում եմ, թե ինչ ոգևորությամբ են առավոտից իրիկուն, առանց վարձատրության աշխատում, հիանում եմ։ Հուսով եմ՝ նրանց այդ էնեգիան ու ձգտումը չի սպառվելու»։

Կենտրոնի հետ կապված հեռահար նպատակների շարքում Կարենը վաղուց ներառել է նաև կենսատեխնոլոգիական ստարտափները: Աշխարհում թափ ստացած ուղղությունը զարգացնելու ցանկությունը մեծ է, հեռանկարներ էլ կան, բայց սկզբի համար մեծ ներդրումներ են պետք:

Մեծ միջոցներ պահանջող նպատակները հետոյին թողնելով` կենտրոնում համագործակցության շրջանակներն են ընդլայնում: Բառացիորեն մի քանի օր առաջ բացված կենտրոնը հասցրել է զարմացնել ու հետաքրքրել մեծ թվով արտասահմանցի հյուրերի: Նիդեռլանդների Հանզեի Կիրառական գիտությունների համալսարանի հետ արդեն համագործակցության հուշագիր է ստորագրվել: Հետազոտությունների համար բոլոր պայմաններն ունեցող համալսարանում հայ մանրէաբանների գաղափարները փորձնական փուլ կանցնեն: Սեփական փորձով ու գաղափարներով Հանզեի համալսարանականների հետ կիսվելու նպատակով Կարեն Թռչունյանը մայիսին կմեկնի Նիդեռլանդներ:

Ավելի վաղ, երբ կենտրոնը դեռ պաշտոնապես չէր բացվել, դրվեցին Միջազգային կենսատեխնոլոգիական լաբորատորիայի հետ համագործակցության հիմքերը: Ռուսաստանի Բելգորոդի պետական ազգային հետազոտական համալսարանում տեղակայված լաբորատորիայի հետ կենտրոնը թափոնների մշակման ուղղությամբ համատեղ ծրագիր է իրականացնում։ Պետք է նշել որ այս լաբորատորիայի աշխատանքներին են մասնակցում նաև Նիդերլանդները և Ղազախստանը։ ՌԴ միակ կենսագազային կայանում, որտեղ կենսագազ են ստանում տարբեր թափոններից, կենսագազի տոկոսն ավելացնելու նպատակով հայ գիտնականների առաջարկած գաղափարը հաջողելու դեպքում դա կլինի միակ կայանը, որը կունենա կենսագազի արտադրության ամենաբարձր արդյունավետությունը ողջ աշխարհում:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լուսանկարները տրամադրել է Կարեն Թռչունյանը

Լրահոս
Կորոնավիրուսն ինքն իրեն չի անհետանա, այն պետք է ճնշվի. ԱՀԿ. CNN «Մեդիա պաշտպան»-ը՝ որպես դիտորդ, հանդես կգա Արցախի համապետական ընտրություններին Կորոնավիրուսի ահասարսուռ հետևանքներ է թողնելու ոչ միայն առողջապահական ոլորտում, այլև՝ տնտեսության. Աշոտ Գրիգորյան Հայ երիտաարդները Ֆրանսիայում դիմակներ, ձեռնոցներ ու սնունդ են բաժանում․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Իտալիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը գերազանցել է 100 000. CNN Պետերբուրգի իշխանությունները բնակիչների համար սահմանել են լիակատար մեկուսացման ռեժիմ. ТАСС Ադրբեջանական դիվերսիոն ներթափանցման փորձը հետ է շպրտվել. Շուշան Ստեփանյան Ոսկեվանում վիրավորված 15-ամյա տղայի կյանքին վտանգ չի սպառնում Ինչ են քննարկել Պուտինն ու Թրամփը Մարտի 31-ին «Սիբիր» ավիաընկերությունը կիրականացնի Մոսկվա-Երևան, Երևան-Մոսկվա չվերթները Վրաստանի ողջ տարածքում կարանտինային ռեժիմ է սահմանվում. կարգելվի ավտոբուսների և մետրոյի աշխատանքը. РИА Новости Ոսկեվան գյուղում ադրբեջանական գնդակից դպրոցական է բեկորային վիրավորում ստացել. համայնքապետ Ինչպես են Կադիրովին պաշտպանում կորոնավիրուսից Արսեն Բաբայանը պատգամավորներին առաջարկում է հաջորդ նիստին քննարկել ավելի կարևոր հարց Փաստահավաք խումբ. Կոչ ենք անում ՄԻՊ-ին ստուգել մեկուսացված անձանց պահելու հիմքերի, ռեժիմի, բողոքարկման իրավունքի ապահովումը Ուկրաինայի Գերագույն ռադան աշխատանքից հեռացրել է Առողջապահության և Ֆինանսների նախարարներին Արցախի ընտրատեղամասերում իրականացվում են ախտահանման աշխատանքներ. տեղեկատվական շտաբ (տեսանյութ) Ժողովրդավար երկրում նման նախաձեռնությունն ապագա չի կարող ունենալ. Երվանդ Վարոսյան Կորոնավիրուսով վարակված Լև Լեշչենկոյի ընկեր Վլադիմիր Վինակուրի կորոնավիրուսային թեստի պատասխանը հայտնի է Ոչ մի դեպքում թույլ չտալ ներքին պառակտում և թշնամանք՝ անկախ ընտրությունների արդյունքից. Արթուր Վանեցյան Արքայազն Չարլզը կորոնավիրուսով վարակվելուց հետո դուրս է եկել ինքնամեկուսացումից COVID-19-ը օդային ճանապարհով փոխանցվող վարակ չէ․ ԱՀԿ Թոմ Հենքսը կորոնավիրուսից ապաքինվելուց հետո պատմել է ինքնազգացողության մասին Երկրաշարժ Քարվաճառ քաղաքից 33 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Ղազինյան. Հայաստանը միակն է ԵԽ-ում, որ օգտագործում է համաճարակը ընդդիմադիր մամուլի աշխատանքը սահմանափակելու համար Կառավարությունը մարդկանց պարտավորեցնում է օգտագործել իր ստեղծած հավելվածը, որպեսզի նրանց անձնական տվյալները ստանա. Մելոյան Զբոսաշրջության կոմիտեի նախագահ Սուսաննա Սաֆարյանի ասուլիսը՝ ուղիղ ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց անձնական տվյալների պաշտպնության, հաղորդակցության ազատության և գաղտնիության իրավունքներին միջամտելու նախագիծը Հետ տարեք այս նախագիծը, չի կարելի կարևոր գործերը թողած՝ թիթեռ նկարել. Նաիրա Զոհրաբյան (տեսանյութ) Հայաստանում կորոնավիրուսից մահացածներին չեն հերձի Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին Ռուսաստանում կորոնավիրուսով վարակման 302 նոր դեպք է գրանցվել. «ՌԻԱ Նովոստի» Աշխարհում գազի գնի փոփոխություն է տեղի ունենում. Երևանը կարող է քննարկումներ սկսել Մոսկվայի հետ Չինաստանի խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների 98,6 տոկոսը վերսկսել է աշխատանքը․ CGTN ՆԱՍԱ-ն հրապարակել է Յուպիտերի թարմ լուսանկարները (լուսանկարներ) Մարդիկ վարկեր ունեն, չգրանցված աշխատողները սովի են մատնվում. Էդմոն Մարուքյան (տեսանյութ) Կառավարության որոշմամբ կորոնավիրուսից տուժած ոլորտների մոտ 100 հազար աշխատողների կտրամադրվի աջակցություն Էրդողանը հայտարարել է, որ Թուրքիան կորոնավիրուսի պատճառով դադարեցնում է արտաքին չվերթները Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի ասուլիսը՝ Կառավարության աջակցության փաթեթների մասին. ՈՒՂԻՂ Կորոնավիրուսի տարածումն ԱՄՆ-ում՝ մարտի 30-ի դրությամբ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan