AM | RU
USD
EUR
RUB

Հայերի համար մշակվող գենետիկական թեստը թույլ կտա գնահատել կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը

 
 

Ավելի մատչելի ու նպատակահարմար` լայն շերտերի համար

Կանանց մոտ քաղցկեղի ամենատարածված տեսակը` կրծքագեղձի քաղցկեղը, տարեկան խլում է 522 հազար կնոջ կյանք: Համաձայն Globocan/IARC-ի տվյալների` պատուհաս դարձած այս հիվանդությամբ պայմանավորված մահվան դեպքերը զարգացող երկրներում կազմում են մահացությունների ընդհանուր թվի 48 տոկոսը, մինչդեռ զարգացած երկրներում կիսով չափ պակաս է` 24 տոկոս:

Զարգացող երկրներում կրծքագեղձի քաղցկեղով պայմանավորված մահացությունների նման բարձր տոկոսը հետևանք է այն բանի, որ հիվանդության դեպքերի զգալի մասն ախտորոշվում է բավականին ուշ, երբ անհնար է լինում իրականացնել բժշկական միջամտություն կամ էլ այն արդեն արդյունավետ չի լինում:

Մահացությունների դեպքերը կրճատելու ամենաօպտիմալ ուղին, կենսաբան Անդրանիկ Չավուշյանի վստահեցմամբ, հիվանդությունը վաղ փուլում ախտորոշելն է, ինչը զարգացած երկրներում արվում է հիմնականում գենետիկական թեստերի օգնությամբ: Հայաստանում ևս կիրառվում են այդ թեստերը, բայց նախ` թանկ են, և, որ ամենակարևորն է, ոչ նպատակահարմար հայերի համար: Խնդիրն այն է, որ արտասահմանյան ընկերությունների կողմից մշակված այդ թեստերի հիմքում այլ ազգերի մոտ կատարված հետազոտություններն են, բայց քանի որ հայկական պոպուլյացիան հոմոգեն է, ուստի և ժառանգական հիվանդությունների ճիշտ ախտորոշման և բուժման համար պետք է հիմնվել հենց հայերի գենետիկական առանձահատկությունների վրա: Ի դեպ, Հայաստանում կրծքագեղձի քաղցկեղից մահացության տոկոսն ամենաբարձրն է տարածաշրջանում. 2014թ. 100 հազար բնակչի հաշվով կազմել է 150 դեպք:

Այս հիվանդության ժառանգական տեսակը հայ ազգաբնակչության շրջանում հնարավորինս վերահսկելու նպատակով Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտում փորձում են գենետիկական թեստ մշակել հենց հայկական պոպուլյացիայի համար: Ինստիտուտի գիտաշխատող Անդրանիկ Չավուշյանը մեկ տարուց ավել է, ինչ այդ հետազոտություններով է զբաղվում: «Կան մի քանի մուտացիաներ, որոնք բնորոշ են միայն հայերին: Մեր թիրախը հիմա BRCA1 և BRCA2 գեների մուտացիաներն են, որոնք կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկ են պարունակում»,-նկատում է կենսաբանը: BRCA1 և BRCA2 գեներն արտադրում են սպիտակուցներ, որոնք ճնշում են մարդու մոտ ուռուցքի առաջացումը, իսկ երբ այդ գեները մուտացիայի են ենթարկվում (ԴՆԹ-ում փոփոխվում են նուկլեոտիդները), մեծանում է կրծքագեղձի կամ կանացի օրգանների քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը:

Քայլ առ քայլ` դեպի գենետիկ թեստի վերջնական մշակում

BRCA1 և BRCA2 գեների մուտացիաները միասին հանդիպում են կրծքագեղձի քաղցկեղի 5-10% դեպքերում, իսկ ժառանգական կրծքագեղձի քաղցկեղի՝ 20-25% դեպքերում: BRCA1 և BRCA2 գեներից որևէ մեկում «վնասակար» մուտացիայի ժառանգումը կապված է կյանքի ընթացքում քաղցկեղի զարգացման բարձր ռիսկի հետ. BRCA1 գենի դեպքում ռիսկը գնահատվում է 65 տոկոս, իսկ BRCA2-ի դեպքում` 45 տոկոս: 

Անդրանիկ Չավուշյանը ցավով է նկատում, որ Հայաստանում հիվանդության «հիմնական պատճառ» հանդիսացող BRCA1 կամ BRCA2 գենի վնասակար մուտացիաները ժառանգած կանանց մասին հստակ վիճակագրություն չկա: Նրա մասնակցությամբ ներկայումս արվող հետազոտությունների նպատակներից մեկն էլ այդ վիճակագրությունը ստանալն է, քանի որ, եթե գենետիկական թեստերը մատչելի լինեն, հասարակության լայն շերտերի ներկայացուցիչներ հնարավորություն կունենան ստուգվելու: «Ով ցանկանում է, կարող է պատվիրել իր ԴՆԹ-ի սեքվենավորումը, բայց դա բավականին թանկ է, իսկ PCR-ի վրա հիմնվածը թեստերը մատչելի են, ու լայն սոցիալական խմբերը կընդգրկվեն դրա մեջ: Եթե հարազատներից մեկն ունի կրծքագեղձի քաղցկեղ ու կասկած կա, որ մեկ այլ հարազատի մոտ ևս կա այդ հիվանդության նկատմամբ նախատրամադրվածություն, ապա կարելի կլինի թեստի միջոցով որոշել՝ կա այն իրոք, թե ոչ և, եթե կա, ապա որքան է ռիսկը»,-մանրամասնում է ինստիտուտի գիտաշխատողը:

Անդրանիկ Չավուշյանի վստահեցմամբ` ամեն ինչ ըստ պլանավորածի ընթանալու դեպքում, որոշ ժամանակ անց հայկական պոպուլյացիայի համար կրծքագեղձի քաղցկեղի նախատրամադրվածությունը որոշող թեստերը պատրաստ կլինեն. «Մոտավորապես 23 հոգուց արյուն ենք վերցրել և ԴՆԹ անջատել ու հիմա փորձում ենք պարզել հիվանդության ժառանգական գործոնը: Այսինքն` արյուն ենք վերցնում հիվանդից, նրա հիվանդ և առողջ հարազատներից` համոզվելու համար, որ կրծքագեղձի քաղցկեղը գենետիկորեն է պայմանավորված: Տվյալների հավաստիության համար հաջորդ քայլը կլինի նմուշառվածների թվի մեծացումը, որից հետո արդեն թեստը կմշակենք ու կփորձարկենք»:

Այս` հայ ազգաբնակչության շրջանում կրծքագեղձի քաղցկեղի «հիմնական պատճառ» հանդիսացող գեների մուտացիաների բացահայտման, տվյալների հավաքագրման ու դրանց հիման վրա գենետիկական թեստերի մշակմանն ուղղված Անդրանիկ Չավուշյանի` ինստիտուտի երկու գիտաշխատողների հետ համատեղ մշակած ծրագիրն անցած տարի ներկայացվելով «100 գաղափար» ամենամյա մրցույթում` բժշկագիտության ոլորտում հաղթող է ճանաչվել:

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
Մոսկվայում բացվելու է Այվազովսկու նկարների և Բուլգակովի ձեռագրերի ցուցահանդեսը Մարշալ Բաբաջանյան փողոցում ՃՏՊ-ից տուժածներ կան Ադրբեջանում ընդդիմադիր գործիչներ են ձերբակալվել Սիրիայում 40 խաղաղ բնակիչ է զոհվել Բերդավանցիների կողմից փակված Հայաստան-Վրաստան միջպետական ճանապարհն արդեն բաց է. մարզպետ ԿԸՀ-ն երեք կուսակցության ժամանակ է տրամադրել փաստաթղթերը լրացնելու համար Բակո Սահակյանի Ֆրանսիա այցի կապակցությամբ Ադրբեջանը բողոքի նոտա է հղել Փարիզին Հայաստանում օդի ջերմաստիճանը 3-5 աստիճանով կնվազի Ստեփանծմինդա – Լարս ավտոճանապարհը փակ է Մասնագետն առաջարկում է Սևանա լճի խնդիրները լուծելու նպատակով կառուցել նոր թունել ՀԱԵ-ն չի կարող ողջունել եկեղեցու պառակտմանն ուղղված քայլերը Ադրբեջանը հրադադարի պահպանման ռեժիմը մեկ շաբաթում խախտել է ավելի քան 80 անգամ Կալիֆորնիայի պատմության ամենախոշոր հրդեհի հետևանքով ավելի քան հազար մարդ անհետ կորել է. լուսանկարներ «Գտնելով իմ Հայաստանը. մեկ դար ցեղասպանությունից հետո». Financial Times-ի խմբագրի հոդվածը հայրենիք այցի մասին Արգենտինայում հայտնաբերել են մեկ տարի առաջ անհետացած սուզանավը ՊԵԿ –ը մարզերում ապօրինի գործունեության դեպքեր է բացահայտել Էրդողանն ու Թրամփը հեռախոսազրույց են ունեցել Ողբերգական վթարի հետ կապված ՊՆ պաշտոնյաներ են ազատվել աշխատանքից Փաշինյանը պարզաբանումներ է պահանջելու Լուկաշենկոյից ու Նազարբաևից Արա Բաբլոյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ուսանողների միջազգային օրվա առթիվ Ազգերի լիգայի լավագույն ռմբարկուն Յուրա Մովսիսյանն է Հայաստանի և Իսպանիայի թիմերը նույն ցուցանիշով գերազանցում են Ազգերի լիգայի մյուս հավաքականներին Բակո Սահակյանն աշխատանքային այցով ԱՄՆ-ում է ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհները հիմնականում անցանելի են «Փաստ». Քաղծառայողներին աշխատանքից ազատման դիմումներ են գրել տալիս «Հրապարակ». Արտաքին ֆրոնտում սպասողական են «168 Ժամ». Անպատասխան ուղերձներ «Հրապարակ». «Նիկոլ՝ վարչապետ» նախընտրական կարգախոսը որոշվել է վերանայե՞լ «Ժամանակ». Գիշերային ակումբի սթրիփ բարի մենեջերը ՔՊ ցուցակում «Հրապարակ». Էդմոն Մարուքյանը ընտրապայքարում երկրորդ տեղի ակնկալիք ունի «Ժամանակ». ԲՀԿ քարոզարշավը կլինի դահլիճներում «Ժամանակ». ԲՀԿ ցուցակում բացակայում է նաև Գագիկ Ծառուկյանի մյուս փեսան ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Նոյեմբերի 17 Գերմանիան ու Ֆրանսիան համաձայնության են եկել եվրագոտու միասնական բյուջեի հարցում. Spiegel Յագլանդը մտահոգիչ է համարում Թուրքիայում ակադեմիկոսների ձերբակալման փաստը ՄԱԿ-ում անդամագրված են ԱՄՆ-ի նման երկրներ, որոնք կիրառում են մահապատիժ, բայց դա չի մտահոգում ՄԱԿ-ին «Գալաքսի» ընկերությունների խումբը մասնակցեց Կարիերայի և ձեռնարկատիրության տոնավաճառին Հայ-ռուսական գործընկերային հարաբերությունները հիմնված են փոխադարձ վստահության և հարգանքի վրա. Զոհրաբ Մնացականյան Իրանյան պատժամիջոցների քաղաքականության հարցերով ամերիկյան փորձագետներն այցելել է Հայաստան ՀՀ-ում գրանցվել է հանցավորության կտրուկ աճ. Արփինե Հովհաննսյան
Խմբագրի ընտրություն
Ամենաընթերցված
website by Sargssyan