AM | RU
USD
EUR
RUB

Երևանը մտահոգում, Ստեփանակերտը հաճելիորեն զարմացնում է աղտոտվածության մակարդակով

 
 

Երկրաքիմիական հետազոտությունների խայտաբղետ պատկերը

Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու Լիլիթ Սահակյանն այն եզակիներից է, ում աշխատանքային գործունեությունը ծաղկում է ապրել նույն վայրում, որտեղից սկսվել է։ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնը Լիլիթի համար երկրորդ տուն է արդեն շուրջ 19 տարի։ Որպես լաբորանտ` Էկոկենտրոնի շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնում աշխատանքի անցած ԵՊՀ աշխարհագրության ֆակուլտետի 4-րդ կուրսի ուսանողուհին տաս տարի անց ստացավ նույն բաժինը ղեկավարելու պատիվը, տարիներ անց էլ, ինքը նշանակվելով Էկոկենտրոնի գիտական գծով փոխտնօրեն, իր գիտական ղեկավարից ստացած «ժառանգությունը» հանձնեց իր ուսանողին:

1999 թվականից մեկնարկած աշխատանքային գործունեության առաջին լուրջ քայլի մասին Լիլիթ Սահակյանը կետ առ կետ կարող է պատմել։ «Առաջին հետազոտական գիտակցված աշխատանքս, որպես համեմատաբար հասուն մասնագետի, վերաբերում էր Քաջարան քաղաքի երկրաքիմիական պատկերի ուսումնասիրությանը։ Թե որ քարի տակից ինչ նմուշ եմ հանել ու ինչ պարունակություններ ունեին դրանք, այսօրվա պես հիշում եմ»,-ժպտում է Էկոլոգանոոսֆերային կենտրոնի երիտասարդ գիտաշխատողը:

Հայաստանում 1979 թվականից արվող երկրաքիմիական հետազոտությունները համակարգային ու շարունակական դարձան 1989 թվականից` ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետզոտությունների կենտրոնի կողմից։ Դինամիկ զարգացող հետազոտությունների այս ուղղության հիման վրա կառուցված տարածքների երկրաքիմիական պատկերը թույլ է տալիս գնահատելու ինչպես Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի կրած երկրաքիմիական փոփոխություններն, այնպես էլ գիտության զարգացման տեմպերը։ Կենտրոնը բուն աղտոտումից այսօր արդեն հասել է առողջական ռիսկերի գնահատման, միջառարկայական կարևոր հետազոտությունների անցկացման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ համատեղ ծրագրերի իրականացման փուլերին։

Այն, որ շրջակա միջավայրի երկրաքիմիական հետազոտությունների երկրորդ ուղղությունը, որը նպատակաուղղված է գնահատելու տնտեսական ցանկացած նոր շրջանառության մեջ մտնող կամ իր գործառույթը փոխել պատրաստվող տարածքի երկրաքիմիական պատկերը, բացակայում է, Լիլիթը ցավով է նշում։ «Ճիշտ է, մեր հանքերի զգալի մասը շահագործվում են խորհրդային տարիներից, երբ այս հետազոտությունները դեռ չկային, բայց գոնե նոր շահագործվողները պետք է շահագործումից առաջ հետազոտել, հասկանալ՝ ինչ երկրաքիմիական պատկեր ունեն և ինչ կփոխվի շահագործման արդյունքում։ Այդ դեպքում հնարավոր կլինի նաև գտնել երկրաքիմիական այս կամ այն փոփոխության պատասխանատուին: Հնարավոր կլինի գրագետ և անվտանգ կազմակերպել տվյալ տարածքի ոչ միայն հանքալեռնային արդյունաբերությունը, այլ նաև կից տարածքների անվտանգ և առողջական ռիսկերից զերծ գյուղատնտեսությունը»։

Երկրաքիմիական հետազոտությունների իրականացման առաջնահերթությունների շարքում աշխարհագրական գիտությունների թեկնածուն, նախ և առաջ, նշում է հասարակության խոցելի խմբերից երեխաներին ուղղված հետազոտությունները, որոնք առաջին հերթին վերաբերում են մանկապարտեզների ու խաղահրապարակների տարածքների անվտանգության գնահատմանը. «Հատկապես խաղահրապարակ կամ մանկապարտեզ կառուցելուց առաջ, որպեսզի իմանանք՝ տվյալ տարածքն աղտոտվա՞ծ է, արդյոք, և եթե այո, ապա ինչ տարրերով, պետք է երկրաքիմիական հետազոտություններ արվեն։ Նշեմ, որ մենք հետազոտել են Երևանում գործող մանկապարտեզների տարածքների հողն ու փոշին, որոնց հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ մայրաքաղաքի մանկապարտեզների մոտ 30 տոկոսի հողերն աղտոտված են այս կամ այն տարրով։ Բացի այդ, իմ ասպիրանտը հետազոտել է նաև մանկապատեզների շենքերի ներսում առկա փոշին, ու պարզվել է, որ ծանր մետաղների պարունակությունները դրանում ավելի շատ են, քանի որ շենքի ներսում արդեն իսկ որոշ չափով դրսի աղտոտված օդին գումարվում է նաև պատուհանների, պատերի ներկում, մաքրող միջոցներում առկա ծանր մետաղները»։

Ստեփանակերտը` աշխարհի ամենամաքուր քաղաքների շարքում

Առայսօր հետազոտված բնակավայրերից ամենաղտոտվածների շարքում Երևանի ընդգրկվելը, Լիլիթի խոսքով, պայմանավորված է նրանով, որ մաքրման համար ոչ մի գործողություն չի արվել ո´չ արդյունաբերական ձեռնարկությունների շահագործման ընթացքում, ո´չէլ դրանից հետո, իսկ ծանր մետաղների առումով բնությունն ինքնամաքրման մեխանիզմներ չունի, դրա համար էլ, անկախ Երևանի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակից, ծանր մետաղները դարձել են այս քաղաքի մշտական աղտոտիչները:

Հետազոտված` Երևան, Գյումրի, Վանաձոր քաղաքներից աղտոտման ծագման և աղբյուրների առումով տարբերվող իրավիճակ է Հայաստանի հանքարդյունաբերական կենտրոններում, քանի որ այստեղ որոշ տարրերի բնական բարձր ֆոնային պարունակությունների հետ միասին, հանքի շահագործումից հետո երկրի մակերևույթ են դուրս գալիս տնտեսական նշանակություն չունեցող, սակայն հանքաքարում առկա փոքր պարունակություններով և բարձր տոքսիկությամբ առանձնացող տարրեր, որոնք մտնում են բնական շրջապտույտի մեջ և տարբեր ուղիներով հասնում մինչև սննդային շղթա: Էկոկենտրոնի գիտական գծով փոխտնօրենը ցավով է նշում նաև այս փաստը։

Հայաստանի քաղաքների ու մայրաքաղաքի երկրաքիմիական պատկերը որքան մտահոգում, Ստեփանակերտի պատկերը նույնքան սփոփում է Լիլիթին ու իր գործընկերներին, ովքեր արդեն 5-6 տարի է շրջակա միջավայրի երկրաքիմիական հետազոտություններ են անցկացնում նաև Արցախի տարածքում։ «Ստեփանակերտն իմ 19 տարվա աշխատանքային փորձի ընթացքում գիտական հետազոտման տեսանկյունից «ամենաանհետաքրիր» քաղաքն է, քանի որ ամենամաքուրն է։ Աշխարհի ամենամաքուր քաղաքներից մեկը լինելով` Ստեփանակերտը կարող է զբոսաշրջային կենտրոն դառնալ, մենք այդ մասին նաև Արցախի վարչապետի հետ հանդիպմանն ենքն շել»,-ոգևությամբ ասում է երիտասարդ գիտնականը։

Ոչ միայն Ստեփանակերտը, այլև ողջ Արցախն ունի զբոսաշրջային և մաքուր գյուղատնտեսության մեծ պոտենցիալ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դեռ մաքուր են Արցախի գետերի ջրերը, մասնագետն է փաստում։ Որոշ խնդիրներ են ֆիքսվել, թերևս, որոշ լեռնահանքային հատվածներում. դա էլ Արցախում արտադրված մեղրի հետազոտության արդյունքում են պարզել։ Վերջին հետազոտությունների արդյունքները վկայում են, որ կարիք կա ուսումնասիրելու Արցախում գործող հանքալեռնային արդյունաբերական տարածքների երկրաքիմիական իրավիճակը` հաշվի առնելով հայաստանյան բարդ իրավիճակը: Բայց, ինչպես վստահեցնում է Լիլիթ Սահակյանը, դա չի խանգարում պնդել, որ Արցախն ապրելու և այցելելու համար լավագույն վայրերից մեկն է։

Հետազոտությունները, որը Հայաստանի գիտության պետական կոմիտեի աջակցությամբ և Էկոկենտրոնի ղեկավարությամբ իրականացնում է Արցախի գիտական կենտրոնը, շուտով ամփոփ տեսքով տեղ կգտնեն միջազգային հեղինակավոր գիտական ամսագրերից մեկում։ Հետազոտությունների հասցեն՝ Արցախի հանրապետությունը, հենց այդպես աստիճանաբար մտնում է նաև միջազգային գիտական հարթակ։

Լիլիթ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լրահոս
ԱԻՆ-ը տեղեկություն է ստացել, որ կորած Հայկ Հարությունյանին նկատել են Աբովյանում Նիկոլ Փաշինյանն ակնկալում է ԵԱՏՄ շուկա հայկական արդյունաբերական արտադրանքի աճ Ոստիկանության պետը ներկայացրել է Երևան քաղաքի վարչության նորանշանակ պետին ու տեղակալին Յուրացումներ կատարելու համար Գոռավանքի համայնքապետի նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ Դավիթ Տոնոյանը այցելել է ՀՀ հյուսիս-արևելյան սահմանագոտի Առաքել Մովսիսյանը ռազմամթերքը հողի տակից հանել, ներկայացրել է ԱԱԾ-ին ՀՔԾ-ն դադարեցրել է ՊՊԾ գնդի գրավման օրերին Սարի թաղի դեպքերով մեղադրյալների նկատմամբ քրեական հետապնդումը ԼՂ կարգավիճակը և անվտանգությունը Հայաստանի գերակա առաջնահերթություններն են. Զոհրաբ Մնացականյան Միամտություն է կարծել, որ չարաշահումների վերադարձով արտաքին պարտքը կփակվի, բայց որ արդարությունը կվերականգնվի, դա միանշանակ է Ապօրինի հարստանալու դեպքի առթիվ քրգործ է հարուցվել Մեսին Մունդիալից հետո կարող է հեռանալ Արգենտինայի հավաքականից Նորավանի համայնքապետի կողմից 5.6 մլն դրամի չափով խողովակներ են յուրացվել. հարուցվել է քրգործ Արթիկի ավագանին զրկեց Մանվել Գրիգորյանին պատվավոր քաղաքացու կոչումից ՊՆ-ում անցկացվել է «Ընտանիքը որպես պետության ամրապնդման հենք» թեմայով կոնֆերանս Նախկին ֆինանսների նախարար Գագիկ Խաչատրյանը ասելիք ունի ԱԱԾ-ին Սևան-Մարտունի-Գետափ ճանապարհին վրաերթի ենթարկված 7-ամյա երեխան մահացել է Խարդախությամբ պետական միջոցներից հափշտակվել է շուրջ 200 միլիոն դրամ Ես Հայաստանի հավաքականի երկրպագուն եմ. Նիկոլ Փաշինյան (Տեսանյութ) Դատարանը մերժեց ՊՊԾ գնդի գրավման գործով ամբաստանյալ Թաթուլ Թամրազյանի և Գևորգ Իրիցյանի խափանման միջոցը փոխելու միջնորդությունը Գեղարքունիքի մարզպետը շրջայց կատարեց Դրախտիկի միջնակարգ Ճամբարակի թիվ 1 հիմնական դպրոցներ Պարտադիր զինվորական ծառայությունից տարկետում ստանալու համար հայտ է ներկայացրել շուրջ 220 դիմորդ ՀՀ գյուղնախարարության պաշտոնատար անձանց 1.4 մլրդ դրամ է փոշիացվել Մենք պատրաստ ենք մասնակցել Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններին Զոհրաբ Մնացականյանը վերահաստատել է ԼՂ խնդիրը բացառապես խաղաղ ճանապարհով լուծելու հանձնառությունը Նիկոլ Փաշինյանը ներկայացրել է արտահերթ ընտրությունները մեկ տարվա ընթացքում անցկացնելու հիմնավորումը Վլադիմիր Պուտինի հետ ձևավորվել են ազնիվ հարաբերություններ. Նիկոլ Փաշինյան Արտակ Պողոսյանը նշանակվել է Երևանի ոստիկանապետ Խորապես ցավում ենք. Մայր Աթոռի արձագանքը զինվորներին չհասած արկղի մասին «Գյումրի-Գարեջուր» ընկերությունը պետական բյուջե պակաս է վճարել շուրջ 360 մլն դրամ. հարուցվել է քրգործ «Ելք»-ի պատգամավորները անձնական երաշխավորություն են ներկայացրել Վահան Շիրխանյանի խափանման միջոցը փոխելու վերաբերյալ Դատավորը բավարարեց Նորք-Մարաշի զինված խմբի գործով ամբաստանյալ Հարություն Սարիբեկյանի կալանքը փոխելու վերաբերյալ միջնորդությունը Այս պահին նման բան չկա. Արթուր Գևորգյանը չի հաստատում Տարոն Մարգարյանի հրաժարականի մասին լուրերը Ալոն ու Մասիվցի Անդիկը ձերբակալվել են Իմ հարազատ ընկերներն էլ ինձ չեն հասկանում. Մանվել Գրիգորյանի խոսքը կալանավորումից առաջ (տեսանյութ) Ձեր գործունեությունը լինելու է իմ ամենօրյա հսկողության տակ. Իշխան Սաղաթելյան «Սպառնում են ինձ մորթել, կտոր-կտոր անել». Մանվել Գրիգորյանի փաստաբանը ոստիկանություն հաղորդում է ներկայացրել Քննչական կոմիտեն խուզարկություններ է կատարել զորամասի հրամանատարի աշխատասենյակում, ԵԿՄ Երևանի Կենտրոն համայնքի բաժանմունքում և օժանդակ կառույցներում Գեորգի Ավետիսյանը նշանակվել է սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի ղեկավար Եթե որեւէ մեկը փորձի արատավորել իմ անունը, պաշտպանելու եմ պատիվս դատարանում Ազգային անվտանգությունը իրանց ամեն ինչով շատ շնորհքով ներխուժեց մեր բնակարան. Առաքել Մովսիսյան
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan