Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ 2026. «Հայելային» մոլեկուլների դարակազմիկ հանելուկը լուծված է
Կարդացեք նաև
Շվեդիայի Գիտությունների թագավորական ակադեմիան հայտարարել է Քիմիայի 2026 թվականի Նոբելյան մրցանակակիրների անունները։ Աշխարհի ամենահեղինակավոր գիտական պարգևին են արժանացել 95-ամյա ֆրանսիացի գիտնական Անրի Կագանն (Henri Kagan) ու 76-ամյա ճապոնացի քիմիկոս Կենսո Սոաին (Kenso Soai)՝ ասիմետրիկ «հայելային» մոլեկուլների վերաբերյալ տասնամյակների վաղեմություն ունեցող հանելուկի լուծման համար:
Գիտնականների բացահայտումը հեղափոխական նշանակություն է ունեցել հատկապես դեղագործության ոլորտում։ Բնության մեջ շատ մոլեկուլներ գոյություն ունեն երկու «հայելային» ձևերով՝ ձախլիկ և աջլիկ, ինչպես մարդու ձեռքերը։ Չնայած դրանց նույնական քիմիական կազմին, օրգանիզմի վրա դրանց ազդեցությունը կարող է տրամագծորեն տարբեր լինել․ եթե մեկ ձևը կարող է բուժել, ապա մյուսը կարող է անօգուտ լինել կամ նույնիսկ թունավոր վնաս հասցնել առողջությանը, ինչպես տեղի էր ունեցել 1960-ականների հայտնի թալիդոմիդի ողբերգության ժամանակ։
Կագանին և Սոաիին հաջողվել է մշակել քիմիական ռեակցիաների այնպիսի հատուկ մեխանիզմներ, որոնք թույլ են տալիս ստանալ միայն անհրաժեշտ «հայելային» ձևի մոլեկուլները։ Այս հայտնագործությունը հիմնված է դեռևս 19-րդ դարում Լուի Պաստյորի կատարած ուսումնասիրությունների վրա։
Հատկանշական է, որ 95-ամյա Անրի Կագանը դարձավ Նոբելյան մրցանակի պատմության մեջ երրորդ ամենատարեց դափնեկիրը։ Դեռևս 2001 թվականին Ֆրանսիայի հասարակայնությունը բողոքարկել էր Նոբելյան հանձնաժողովին՝ Կագանի աշխատանքն անտեսելու համար, և 25 տարի անց պատմական արդարությունը վերջապես վերականգնվեց։ Լաուրեատները կբաժանեն 12 միլիոն շվեդական կրոն (մոտ 1.2 միլիոն դոլար) մրցանակային ֆոնդը։
Հետևեք մեզ նաև Telegram-ում