AM | RU
USD
EUR
RUB

«Ազատագրված Քարվաճառ. նրանց իրավունքը» Վարպետ Աբրահամ. Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից մինչեւ Քարվաճառ

 

Արցախի Քարվաճառ շրջանը մի քանի հարյուրամյակ գերության մեջ է եղել: Գրավվելով թուրքական քոչվոր ցեղերի կողմից' այն հետագայում կցվել է նորաստեղ Ադրբեջան պետությանը: Հայոց խաչքարների, եկեղեցիների ու սրբավայրերի հայրենիք Քարվաճառն ազատագրվել է արցախյան պատերազմի ժամանակ, 1993 թ. ապրիլի առաջին օրերին:

Շրջանը սկսել է բնակեցվել 1998-99 թվականներից: Այստեղ եկել են ապրելու հայեր Հայաստանի տարբեր շրջաններից: Քարվաճառը երկրորդ հայրենիք ու տուն է դարձել նաեւ Մռավի այն կողմում իրենց տունը կորցրած բազմաթիվ հայ փախստականների համար: Քարվաճառն առանձնահատուկ է այս մարդկանց համար, քանի որ իրենց երեխաներին ու թոռներին կարող են ցույց տալ իրենց ծննդավայրը. այ այն բարձր սարից այն կողմ էինք իրենք ապրում մինչեւ 1988 թ., երբ….

Times.am-ը ներկայացնում է. Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից փախստականների պատմություններ, ովքեր ապրում են Քարվաճառում, իրենց նոր հայրենիքում, հայրենիք, որ իրենց իրավունքն է: «Ազատագրված Քարվաճառ. նրանց իրավունքը» շարքի առաջին հերոսը Աբրահամ Մարգարյանն է, նախկին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Շամխորի շրջանի Բադա գյուղից:

Վարպետ Աբրահամին Քարվաճառում բոլորն են ճանաչում. ոսկի ձեռքեր ունի: Ավելի տարիքով մարդիկ, ովքեր խորհրդային տարիներին ապրել են Ադրբեջանում, հիշում են նրա հորը. ամբողջ Ադրբեջանում նրա հոր նման սազ սարքող չկար, ամեն տեղից գալիս էին իրենից սազ գնելու:
«Ապրել եմ Ադրբեջանի ԽՍՀ-ում: Մեր գյուղը Շամխորի շրջանում էր, Բադա գյուղն էր, 1988-ի հեղաշրջման ժամանակ թողեցինք, եկանք, ի՞նչ պատմեմ, այ բալա, էլ ի՞նչ պատմեմ», խորշոմների մեջ կորած թախծոտ աչքերով ասում է վարպետ Աբրահամը:

Մեկ էլ կարծես թե հիշելով, թե ինչ պիտի պատմի, միանգամից սկսում է խոսել իր գյուղի մասին' կարոտն աչքերում խորը պահած:
«Մեր գյուղում 800 տնտեսություն կար, դեռ ավելին: Բոլորը հայեր էին: Ունեինք մեր հայկական դպրոցը, էն ժամանակ, որ ես սովորում էի դպրոցում, չորս դասարան կար, ա, բ, գ, դ: Ամեն դասարանում ամենաքիչը 35 աշակերտ կար: Հետո էլի մի դպրոց սարքեցին, որ երեխաները տեղավորվեին: Էնքան շատ էին աշակերտները, որ երկու հերթով էին դասի գալիս:
Ամեն ինչ թողեցինք էդ տականքներին, խոսքս կոպիտ ա, բայց էդպես պիտի ասեմ, ստիպողաբար դուրս եկանք մեր տներից: Մեր գյուղում տեղեկություն չունեինք, որ տեղահանություն ա: Կողքի գյուղերը տեղահանվում էին, մենք էլ էդպես իմացանք, տեսանք, որ ավտոբուսները կանգնած, բոլորին բարձում էին մեքենաները, թուրքերն էլ հսկում էին: Պետք ա մարդկանց Թարթառով բերեին Հայաստան: Էդ ժամանակ ես չորս երեխա ունեի: Մեր գյուղում էլ արդեն թուրքեր էին գալիս, ասում էին' թողեք, գնացեք, քանի դեռ արյուն չի թափվել: Ասում էին' հայկական գյուղերից ադրբեջանցիներ են եկել, կարող եք տներ փոխանակել, գնալ Հայաստանում ապրել», ծանր հիշողություններն աչքի առաջ է բերում վարպետը:

Աբրահամ Մարգարյանի գյուղում կոտորած չի եղել, բայց իրենք ամեն ինչ թողել-փախել են: «Իմ «Նիվա» մեքենայում իմ ընտանիքն էր տեղավորվել, չորս երեխաներս, տիկինս, ծնողներս, քրոջս ընտանիքը: Մի մեքենայում 16 հոգի տեղավորվել են: Գիշերով դուրս եկանք, կալոնայով իրար հետ շարժվեցինք: Կլինեին մոտ 18-20 ավտոբուսներ, մարդատար ավտոներն էլ հիմնականում երեխաներին էին տեղափոխում: Էդ ժամանակ գյուղացիների մեծ մասը դեռ մնացին գյուղում: Ես ընտանիքիս տարա Չարենցավան, քրոջս, ախպորս ընտանիքներն էնտեղ էին ապրում»:

Մի որոշ ժամանակ անց Աբրահամը ծնողների հետ գաղտնի ճանապարհով կարողանում է մի անգամ էլ գնալ իրենց գյուղ:

«Էդ ժամանակ արդեն մի հայ չկար գյուղում, ամեն տեղ թուրքեր էին, դռները ջարդել էին, մտել էին բոլոր տները, ապրում էին: Զինված էի, մի քանի հատ նռնակ էի վերցրել, ուզում էի գցեմ տանս վրա, ավելի լավ էր ամեն ինչ միանգամից վերացնեի, քան թե իրանք վայելեին: Մամաս չթողեց….», հիշում է վարպետն ու ցավի ու անզորության արցունքներն ակամայից թափվում են խորն ընկած աչքերից…

Անտանելի ծանր է տեսնել այս մարդու ցավը… Խոսքը փոխում եմ' փորձելով շատ չխորացնել ցավոտ հիշողության վերքը: Հարցնում եմ Հայաստանի Հանրապետությունում հաստատվելու տարիներից:

«Չարենցավանում մի երկու ամիս մնացինք, բայց երկար չէինք կարող մնալ, ուրիշի տանն էինք ապրում: Մինչեւ էդ քույրերիցս մեկն եկել էր Վարդենիսի մոտ, Մասրիկ գյուղում էր ապրում: Մենք էլ գնացինք, ծնողներս գյուղը հավանեցինք, մենք էլ էնտեղ տուն վերցրինք: Շատ կեղտոտ, փնթի տներ էին: Մի տուն վերցրինք, կարգի բերեցինք: Մի ամիս էինք ապրել, մեկ էլ մի մարդ եկավ, որ ինքն իր տունը փոխանակել է էդ տան տիրոջ հետ, փաստաթղթերը ցույց տվեց, ասաց, որ տունն ազատենք:

Մի ուրիշ տուն ճարեցինք, մի քանի ամիս էինք ապրել, հավաքել էինք տունը, մաքրել էինք: Մի օր էդ տան իսկական տերը, թուրքը, եկավ: Նստեցինք, հաց կերանք, դե ինքն էլ էր մարդ, ինքն էլ տուն կորցրած: Հերս որ իրա սարքած սազը վերցրեց նվագեց, թուրքի բերանը բաց մնաց: Պայմանավորվեցին, որ էս ինչ օրը գնան, թղթերով տունը տան մեզ:

Փոխանակումը եղավ, տասը տարուց ավել բնակվեցինք Մասրիկ գյուղում: Մայրս իր տուն կորցնելը չտարավ, մի տարի չէր անցել, մահացավ: Հետո էլ հայրս մահացավ, ես էլ հիվանդացա, Վարդենիսի օդը չէի կարողանում տանեմ»:

Քարվաճառ առաջին անգամ եկել է 1998-ի գարնանը ընկերների հետ: Գարունը Քարվաճառում թերեւս ամենավատ եղանակն է, ու այդ օրն էլ անձրեւոտ ու ցեխոտ է եղել: «Դեռ քաղաք էլ չէինք մտել, ձորի մոտ մի տեղ նստեցինք, հաց կերանք: Որ մի քիչ ման եկանք, սինդրիկ տեսա: Սինդրիկի համար խելքս իմը չի: Տղերքին ասեցի' ես էլ էստեղից գնացող չեմ»:

Այդ ժամանակ վարպետ Աբրահամի վեցերորդ զավակը եւ հինգերորդ որդին' Էրիկը, նորածին էր, հազիվ մի ամսական:

Տարածքը հավանելով' հենց 1998-ին վարպետն ընտանիքին էլ է բերել այստեղ, տուն է ստացել, իր ձեռքով վերանորոգել, սենյակներ ավելացրել: Փոքր տղան' Մարգարը, այստեղ է ծնվել:
Այդ տարիներին դժվար էր, լույս չկար, աշխատանք չկար, սնունդ չկար: Տարիների հետ ամեն ինչ կարգավորվեց: Երեխաները մեծացան. աղջիկն ամուսնացել է, բալիկներ ունի, ապրում է Քարվաճառում: Վեց տղաներից երեքը ծառայել են բանակում, այժմ էլ աշխատում են որպես պայմանագրային զինծառայող: Մի որդին շուտով բանակ կգնա, իսկ երկու որդիները դեռեւս դպրոցական են:

«Տղաներիցս մեկը նշանվել է, տարածք է վերցրել, որ մեր ուժերով տուն սարքրենք, ինքն ամուսնանա, որ մյուսներն էլ կարողանան ամուսնանան»:

Վարպետ Աբրահամը Քարվաճառում տուն է ստեղծել, երեխաներն էլ այստեղ կամուսնանան, տուն կկառուցեն ու կամրանան: Այստեղ նա գտել է իր երկրորդ հայրենիքը' սրտում ամուր-ամուր պահելով իր ծնդդավայրի հուշն ու պատկերը, որը տարիներ առաջ ստիպված եղավ թողնել ու հեռանալ…

Թամարա Գրիգորյան

Հ.Գ. Լուսանկարում Էրիկն է, վարպետ Աբրահամի որդին:

Լրահոս
«Կարկառ» ճամբարում տեղի է ունեցել «Ձյուդոն բաց երկնքի տակ» խորագրով փառատոնի բացման արարողությունը Մոսկովյան դատարանը հրապարակել է հայ գործարարին սպանողների դատավճիռը Հրավառությունից հետո այրվում է Հաղթանակի զբոսայգու հարակից տարածքը Հոկտեմբերի 21-ի հոսանքազրկումների մասին Զոհասեղանին այլևս մեր պետականության հարցը չէ նույնիսկ, զոհասեղանին դրված է երկրիր ունենալ-չունենալու հարցը Բաքվում ոստիկանությունը ճնշել է մետրոյի կայարանի դիմաց ցույց անցկացնելու փորձը Ռուսաստանում չեն հասկանում, թե ինչ է անում Սիրիայում ԱՄՆ-ը Ահա, թե ինչու էր Արթուր Դավթյանը բաց կապով ինձ զանգել, ու վերացարկվելով իրականությունից, խրոխտ-խրոխտ սպառնում Չեմ համարում, որ ինչ-որ մեկից լավն եմ, եթե պետք է բանտ տանեն՝ պատրաստ եմ, բայց ինձ լռեցնել որևէ մեկը չի կարող. Միհրան Հակոբյան Անծանոթ աղջիկը Հայկ Մարությանին նվիրեց Ռոբերտ Քոչարյանի գիրքը Լուկաշենկոն հիշել է, թե ինչպես են Ելցինի հետ Քլինթոնի ներկայությամբ ծիծաղել նրա վրա Զոհրաբ Մնացականյանը կվկայի Հանրապետության տարածքում ջերմաստիճանը զգալի կնվազի Հայտնի է Արմեն Կարապետյանի պաշտոնանկության պատճառը Գաղտնի ու թաքուն Մեր երկիրը ընկել է անհայրենիք, անհավատ և որևէ սրբություն չունեցող մարդկանց ձեռքը Թովմասյանի դուստրերին ու թոշակառու հորը ԱԱԾ հրավիրելու իրական նպատակը բարոյական ու հոգեբանական ճնշում գործադրելն է Բաքվում կայանալիք ընդդիմության ցույցի պատճառով մետրոյի երեք կայարան է փակվել Հրայր Թովմասյանի փաստաբանական թիմն արձագանքել է ԱԱԾ հայտարարությանը «Հայելու առաջ» հաղորդումը փակելը քաղաքական ճնշման հետևանք է. Սաթիկ Սեյրանյան Շենգավիթի շուկայի աշխատակիցներն այսօր գործադուլ են հայտարարել Թբիլիսիում ուժգին պայթյունի հետևանքով տուժածների թվում հայեր չկան Բակո Սահակյանը ներկա է գտնվել նռան փառատոնին Հուղարկավորության ժամանակ տղամարդը «կենդանացել» է «Թուրքիան վերականգնել է Սիրիայում հրադադարի ռեժիմը». Թրամփ Լիբանանում հակակառավարական ցուցեր են՝ «WhatsApp» հեղափոխություն «Միքայել Համբարձումյանը հանձնարարել է՝ ԵՊՀ-ում փորեն, Միհրան Հակոբյանի վրա ինչ-որ բան գտնեն, մի գործ կարեն». Արթուր Դանիելյան Ռուսաստանում ամբարտակի փլուզման հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 13-ի (լուսանկարներ) Ոստիկանների նկատմամբ հարձակում գործած անձիք կալանավորվել են Առաջնագծում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է շուրջ 1100 կրակոց «Փաստ». Նիկոլ Փաշինյանի վարկանիշն օրեցօր անկում է ապրում «168 ժամ». 3 մլն դրամ աշխատավարձ՝ ոչինչ չանելու համար «Ժողովուրդ». Անելանելի իրավիճակ. պաշտոնի նշանակելու համար մարդ չեն գտնում «Փաստ». Գարեգին Չուգասզյանն օրերս բավականին ուշ ժամի կառավարության շենքում հանդիպում է ունեցել Նիկոլ Փաշինյանի հետ «Հրապարակ». Իշխանությունը լուրջ մրցակից է համարում Վանեցյանին. հաջորդ թիրախը նա լինելու Հայկական «էկզոկմախքի» առաջին քայլերը «Հրապարակ». Ուզում են միանգամից ամբո՞ղջը՝ պառլամենտ, կառավարություն, ՍԴ «168 ժամ»․ «Հպարտ քաղաքացիներն» ու իրավապահ համակարգի դելեգիտիմիզացիան «Ժողովուրդ»․ Ի՞նչ է կատարվում, ով ում է ցանկա­նում վերահսկել ինտերնետ տիրույ­թում «Փաստ». Նախ պետք է իրականացվի «Աշխատի՛ր, կառավարություն» ծրագիրը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan